Bình giảng bài thơ Đất nước của nguyễn Đình Thi

1 128

Ngữ văn 12: Bình giảng bài thơ Đất nước của nguyễn Đình Thi

Để giúp các bạn học sinh lớp 12 có kết quả học tập tốt hơn, VnDoc xin giới thiệu tới bạn đọc tài liệu Bình giảng bài thơ Đất nước của nguyễn Đình Thi. Chắc chắn qua bộ tài liệu sẽ giúp các bạn học sinh có kết quả cao hơn trong học tập. Mời thầy cô cùng các bạn học sinh cùng tham khảo.

Học tốt Ngữ văn 12Bình giảng bài thơ Đất nước của nguyễn Đình Thi

Dàn ý Bình giảng bài thơ Đất nước của nguyễn Đình Thi

- Thể loại

Kiểu bài chứng minh (một vân đề trong tác phẩm văn học) qua phân tích một tác phẩm trữ tình.

- Nội dung

Cảm hứng về đất nước (của nhà thơ Nguyễn Đình Thi trong bài thơ Đất nước).

GỢI Ý

Cảm hứng về đất nước trong bài thơ Đất nước được triển khai theo hướng từ cụ thể đến khái quát, qua không gian - thời gian mùa thu.

Có thể phân tích và chứng minh theo các đoạn chính sau đây.

A. ĐẤT NƯỚC VÀ NIỀM VUI LÀM CHỦ ĐẤT NƯỚC

1. Cảm nhận về đất nước qua hình ảnh hai mùa thu

Sáng mát trong như sáng năm xưa

Gió thổi mùa thu hương còn mới

- Cảm nhận về đất nước bắt đầu từ mùa thu. Hương cốm mới làm người đọc xao xuyến trước những gì gần gũi, quen thuộc của quê hương. Người ra đi, dù cương quyết (đầu không ngoảnh lại) nhưng lòng vẫn lưu luyến vấn vương:

Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy

- Mùa thu chiến khu hôm nay (mùa thu nay) đổi mới, xanh mướt (trời thu thay áo mới, rừng tre phấp phới, trời xanh...). Cảnh sắc thiên nhiên đất nước thật tươi vui. Nếu mùa thu xưa xao xác gió heo may buồn thì mùa thu nay gió thổi rừng tre phấp phới, năm xưa lá rơi đầy thềm nắng những con phố dài Hà Nội thì nay cả bầu trời thu Việt Bắc xanh biếc tươi vui:

Trời thu thay áo mới

- Niềm vui lan toả khắp đất trời, cây cỏ tràn ngập lòng người. Nhà thơ lắng tâm hồn để cảm nhận niềm vui từ làn gió thu trong mát, sắc trời thu xanh biếc và nhất là từ giọng nói tiếng cười thiết tha của mọi người trong nỗi vui mừng quê hương vừa được giải phóng:

Trong biếc nói cười thiết tha

2. Niềm tự hào làm chủ đất nước

- Niềm vui được giải phóng gắn liền với niềm tự hào làm chủ đất nước. Dưới cái nhìn say đắm của nhà thơ, đất nước trái rộng, nơi nào cũng tươi đẹp, nơi nào cũng màu mờ, phì nhiêu:

Trời xanh đây là của chúng ta

…..

Những dòng sông đỏ nặng phù sa

- Câu khẳng định với những từ chỉ định (đây), liệt kê (trời xanh, núi rừng...), những tính từ gợi tả (thơm mát, bát ngát,,.) và điệp khúc của chúng ta vang vọng trong không gian như thể hiện niềm vui làm chủ đất nước. Tất cả những gì thân yêu quen thuộc trên đất nước này là của chúng ta. Tư thế của nhân vật trữ tình trong những dòng thơ trên là thế đứng ngẩng cao đầu của con người, sau bao nhiêu năm chiến đấu gian khổ, mới giành được quyền làm chủ đất nước, trời thu xanh biếc, núi rừng, những cánh đồng thơm mát, những ngả đường bát ngát, những dòng sông đỏ nặng phù sa trở nên đẹp đẽ, đáng yêu mến lạ thường, vì đã thuộc về ta.

3. Niềm tự hào về truyền thống bất khuất

- Từ không gian rộng lớn của đất nước (trời xanh, núi rừng, những cánh đồng, những ngả đường, những dòng sông), mạch thơ chuyển sang chiều dài của thời gian. Cảm hứng của nhà thơ từ hiện tại trở về quá khứ, thể hiện niềm tự hào về truyền thống bất khuất của dân tộc:

Nước chúng ta

Nước những người chưa bao giờ khuất

- Lịch sử đất nước với hàng ngàn năm kiên cường chống xâm lược luôn vang vọng hồn thiêng sông núi - tiếng vọng không bao giờ dứt của nhiều thế hệ cha ông cho đến hôm nay:

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất

Những buổi ngày xưa vọng nói về

- Như vậy, bề dày của hàng ngàn năm lịch sử dân tộc ta đã được Nguyễn Đình Thi nhận thức và diễn tả sâu sắc qua đoạn thơ trên.

B. ĐẤT NƯỚC ĐAU THƯƠNG VÀ ANH DŨNG

1. Đau thương

Trong quá khứ:

Thằng giặc Tây, thằng chúa đất

Đứa đè cổ, đứa lột da

Trong hiện tại:

Ôi những cánh đồng quê chảy máu

Dây thép gai đâm nát trời chiều

2. Anh dũng

Từ những năm đau thương chiến đấu

Đã ngời lên nét mặt quê hương

……….

Súng đạn chúng bay không bắn được

Lòng dân ta yêu nước thương nhà

………..

Ôm đất nước những người con áo vải

Đã đứng lên thành những anh hùng

Cuộc chiến đấu đầy gian khổ (Ngày nắng đốt, đêm mưa dội) và nhiều hi sinh (Mỗi bước đường mỗi bước hi sinh). Nhưng khối óc (trán) của họ luôn luôn tin tưởng vào lương lai huy hoàng của đất nưức và con tim (lòng ta) của họ sáng ngời niềm lạc quan chiến thắng: phép ẩn dụ ở đây thật điêu luyện qua những hình ảnh tượng trưng sắc sảo:

Trán cháy rực nghĩ trời đất mới

Lòng ta bát ngát ánh bình minh

3. Một biểu tượng về đất nước

Cảm hứng về đất nước được khái quát cao độ qua khổ thơ cuối:

Súng nổ rung trời giận dữ

Người lên như nước vỡ bờ

Nước Việt Nam từ máu lửa

Rũ bùn đứng dậy sáng lòa.

Đây là một khổ thơ có sức nén rất cao (mỗi dòng 6 chữ, hơi thơ chắc nịch) mang ý nghĩa như một biểu tượng về vẻ đẹp và tầm cao của đất nước.

Văn mẫu lớp 12: Bình giảng bài thơ Đất nước của nguyễn Đình Thi

Nguyễn Đình Thi là một nghệ sĩ đa tài. ở lĩnh vực nào của nghệ thuật văn, thơ, nhạc ,kịch, ông cũng đều có những tác phẩm vang dội. Trong thi ca, bài " Đất nước" rất được bạn đọc mến mộ, đã từng được đưa vào giảng dạỵ trong nhà trường ngót nữa thế kỉ nay.

Phần đầu là tâm trạng của thi nhân khi đứng giữa chiến khu Việt Bắc trong cuộc kháng chiến chống pháp. Từ một buổi "sáng mắt trong", tác giả thơ " những ngày thu đã xa" ở thủ đô:

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội

Những phố dài xao xác hơi may

Người ra đi đầu không ngoảnh lại

Sau lưng thềm nắng lá rơi dầy.

Hà Nội hiện lên rất đẹp và cũng phảng phất buồn. Một thoảng" hơi may" lan tỏa mà đã thấm vào tận từng mái nhà, góc phố, từng hàng cây bờ hồ và cả trong hồn người. Nhạc điệu trầm lặng, lơ lửng cho thi phần càng thêm gợi cảm

Ở các câu thơ xuất thần:

Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy

Có hai cách ngắt nhịp khác hẳn nhau:

Sau lưng thềm/ nắng lá/ rơi đầy

Sau lưng/ thềm nắng/ lá rơi đầy

Ngắt thơ theo cách thứ nhất thì tạo nên một vẽ đẹp kì lạ(nắng và lá cùng rơi); ngắt theo cách thư hai thì tạo nên một vẽ đẹp giản dị (chỉ có lá rơi đầy trên thềm nắng).

Tùy thị hiếu nghệ thuật mà thích cách này hay cách kia. Những áng thơ hay thường gợi ra những cách hiểu khác nhau mà vẫn có lí như thế.

Cảnh thu ở đây là những ngày trước cách mạng tháng tám. " Người ra đi" là những chiến sĩ đang rời hà nội yêu giấu để lên chiến khu cách mạng.

Mùa thu này ở việt bắc thì khác hẳn:

Gió thổi rừng tre phấp phới

Trời thu thay áo mới

Trong biếc nói cười thiết tha.

Nhạc điệu thơ thay đổi: những câu thơ ngắn tạo nên một sự rộn ràng. Hình ảnh thơ trong trẻo, tươi sáng lạ thường. Có cảm tưởng như trời xanh hơn, cao hơn âm thanh như cũng vang xa hơn.

Từ mùa thu mới, nhà thơ mới nghĩ về đất nước:

Trời xanh đây là của chúng ta

Núi rừng đây là của chúng ta

Điệp ngữ "của chúng ta" nói lên niềm tự hào của con người khi được làm chủ đất nước. Ai đã sống những năm dài dưới thời nô lệ mới hiểu hết nỗi đau xót, nhục nhã của người dân mất nước:

Giặc cướp hết non cao, biển rộng

Cướp cả tên nòi giống, tổ tiên

Tố Hữu

Mở rộng tầm mắt nhìn về tám hướng phương trời, nhà thơ sung sướng reo lên:

Những cánh đồng thơm mát

Những ngả đường bát ngát

Những dòng sông đỏ nặng phù sa

Điệp ngữ "những" như muốn khẳng định rằng nói bao nhiêu, kể bao nhiêu cũng không hết cái đẹp, cái giàu của đất nước thân yêu, giang sơn gấm vóc nghìn đời do tổ tiên ông cha để lại.

Nhà thơ còn lắng nghe cả tiếng dội của lịch sử:

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất

Những buổi ngày xưa vọng nói về

"Đất" tượng trưng cho sự bền vững. "Rì rầm" là âm thanh không vang dội nhưng kéo dài không dứt. Đó chỉ có thể là tiếng của cha ông từ ngàn xưa nhắc nhở con cháu hãy sống anh hùng, bất khuất.

Sang đoạn thơ thứ hai, tác giả cảm nhận về đất nước từ trong đau thương đứng lên chiến đấu và chiến thắng.

Mở đầu là những câu thơ gây căm thù:

Ôi những cánh đồng quê chảy máu

Dây thép gai đâm nát trời chiều.

Cánh đồng quê là hoán dụ để chỉ Tổ quốc. Cơ thể Tổ quốc đang chảy máu vì bom đạn quân thù. Câu thơ nói về nỗi đau vật chất. Câu tiếp theo nói về nỗi đau tinh thần. Bầu trời chiều êm ả gợi lên một cuộc sống thanh bình. Vậy mà giặc đến, dây thép gai tua tủa nơi đồn bốt chúng đâm nát tất cả. Sự man rợ của kẻ thù đã đến tột đỉnh. Đọc câu thơ tưởng như được xem một đoạn phim quay chậm làm nổi rõ những đường nét màu sắc tương phản, gây ấn tượng nhức nhối trong lòng độc giả.

Hai câu tiếp theo là tâm trạng người chiến sĩ:

Những đêm dài hành quân nung nấu

Bỗng bồn chồn nhớ mắt người yêu

Hình ảnh đôi mắt người yêu như ngôi sao sáng trong trời đêm soi tỏ con đường cho anh đi tới. Tình cảm riêng chung đã hòa làm một trong anh. Trước đây, trong bài "Nhớ", Nguyễn Đình Thi cũng đã gợi lên điều đó:

Anh yêu em như anh yêu đất nước

Vất vả đau thương tươi thắm vô ngần.

Những khổ thơ tiếp theo ca ngợi đất nước đã đứng lên kháng chiến. Đoạn thơ có những yếu tố chính luận làm cho ngôn ngữ trở nên rắn chắc:

Xiềng xích chúng bay không khóa được

Trời đầy chim và đất đầy hoa

Súng đạn chúng bay không bắn được

Lòng dân ta yêu nước thương nhà

Kẻ thù đang thất bại vì bị bao vây trong biển cả chiến tranh nhân dân. Và điều quan trọng nhất là chúng ta có những người anh hùng kiểu mới, "những người áo vải" đang gánh cả cuộc đời kháng chiến trên vai. Họ có ba phẩm chất cao cả: Một là bất khuất (Đã đứng lên thành những anh hùng), hai là có nhiều suy nghĩ sâu sắc (Trán cháy rực nghĩ trời đất mới) và ba là lạc quan cách mạng (Lòng ta bát ngát ánh bình minh).

Mấy câu kết rất xuất sắc:

Súng nổ rung trời giận dữ

Người lên như nước vỡ bờ

Nước Việt Nam từ máu lửa

Rũ bùn đứng dậy sáng lòa.

Theo lời tác giả thì đoạn này được viết dựa vào một cảnh thực mà anh đã thấy ở chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Trong tiếng đại bác dồn dập vang rền, chiến sĩ ta từ các chiến hào đầy bùn đỏ ào ạt xông lên như thác lũ đánh chiếm những cứ điểm cuối cùng của giặc.

Nhịp điệu thơ ngắn, dồn dập như bước chân của người anh hùng xung kích. Câu thơ cuối cùng đã phác họa ba tư thế tuyệt đẹp của chiến sĩ và cũng là tượng trưng cho dân tộc Việt Nam:

Rũ bùn: Vất bỏ quá khứ đau thương,

Đứng dậy: Kiên quyết tiêu diệt kẻ thù,

Sáng lòa: Chiến thắng huy hoàng.

Bài thơ đã tạo tác thành công một tượng đài hùng vĩ về đất nước ta trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Thơ Nguyễn Đình Thi mang một phong cách hiện đại: Kết hợp cảm xúc và chính luận, vận dụng cả những thủ pháp của điện ảnh để gây ấn tượng, nhịp thơ phóng khoáng, hình ảnh thơ gợi cảm.

"Đất nước" là thi phẩm mang dáng dấp của một bản hùng ca có sức lay động mạnh mẽ tâm hồn bạn đọc. Nó là bài thơ tuyệt tác của thi ca Việt Nam thời kháng chiến chống Pháp viết về đề tài đất nước quê hương.

---------------------------------------------

Trên đây VnDoc.com đã giới thiệu tới bạn đọc tài liệu: Bình giảng bài thơ Đất nước của nguyễn Đình Thi. Để có kết quả cao hơn trong học tập, VnDoc xin giới thiệu tới các bạn học sinh tài liệu đề thi học kì 1 lớp 12, Thi thpt Quốc gia môn Toán, Thi thpt Quốc gia môn Văn, đề thi học kì 2 lớp 12, Thi thpt Quốc gia môn Lịch sử mà VnDoc tổng hợp và đăng tải.

Đánh giá bài viết
1 128

Video đang được xem nhiều

Ngữ văn lớp 12 Xem thêm