Bình giảng khổ cuối bài Đất nước (Nguyễn Đình Thi)

1 55

Ngữ văn 12: Bình giảng khổ cuối bài Đất nước (Nguyễn Đình Thi)

VnDoc xin giới thiệu tới bạn đọc tài liệu Bình giảng khổ cuối bài Đất nước (Nguyễn Đình Thi), nội dung tài liệu rất chi tiết sẽ là nguồn thông tin hữu ích để phục vụ công việc học tập của các bạn học sinh được tốt hơn. VnDoc mời thầy cô và các bạn học sinh tham khảo.

Học tốt Ngữ văn 12Bình giảng khổ cuối bài Đất nước

Dàn ý Bình giảng khổ cuối bài Đất nước

A. DÀN BÀI

1. Mở bài

Nguyền Đình Thi là một nghệ sĩ tài hoa. Trong lĩnh vực sáng tác, Nguyễn Đình Thi đã để lại cho đời tuyệt tác Đất nước. Bài thơ được sáng tác trong quãng thời gian 8 năm ròng (1948 – 1955), diễn tả quá trình nhận thức về kháng chiến, sự hình thành, nảy nở tình cảm yêu nước, căm thù bè lũ cướp nước và khái quát nhửng chặng đường kháng chiến chống Pháp đau thương nhưng anh dũng, gian khổ nhưng vĩ đại của dân tộc ta.

2. Thân bài

a. Từ câu một dến câu ba là khúc dạo đầu của một bản đàn

Sáng mát trong như sáng năm xưa

Gió thổi mùa thu hương cốm mới

Tôi nhớ những ngày thu đã xa

Nguyễn Đình Thi cảm nhận về đất nước thân yêu của mình bắt đầu từ buổi sáng tinh khiết của mùa thu. Từ mùa thu nơi núi rừng Việt Bắc, mùa thu độc lập, tự do, mùa thu của quê hương cách mạng, Nguyễn Đình Thi đưa điểm nhìn về “Những ngày thu đã xa”.

b. Tác giả nhớ về mùa thu Hà Nội

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội

Những phố dài xao xác hơi may

Người ra đi đầu không ngoảnh lại

Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.

Nhà thơ mới miêu tả đúng về vẻ đẹp của mùa thu Hà Nội. Tuy nhiên, cảnh sắc ấy dưới điểm nhìn của tác giả có chút xao xuvến, bàng khuâng, buồn lặng lẽ. Nhưng không thể vui được khi Hà Nội vẫn còn bóng dáng của quân cướp nước, bán nước. Cho nên, “Người ra đi đầu không ngoảnh lại”. Còn tình cảm có sự lưu luyến với nếp sống quen thuộc trong căn nhà bé nhỏ và nỗi nhớ nhung Hà Nội bốn ngàn năm văn hiến. Vì vậy, nhà thơ “đầu không ngoảnh lại” nhưng tâm hồn thì không thể không ngoảnh lại: Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.

c. Mùa thu Việt Bắc tràn ngập niềm vui

Mùa thu nay khác rồi

Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi

Gió thổi rừng tre phấp phới

Trời thu thay áo mới

Trong biếc nói cười thiết tha.

- Niềm vui giữa chủ thể và khách thể có sự vang ứng, cộng hưởng. Nhà thơ đứng giữa thiên nhiên đẹp đến hai lần mà cất tiếng reo vui. Nhân vật “tôi” có sự thay đổi lớn. Cái “tôi” của nhà thơ (chủ thể) đã hòa quyện vào cái chung rộng lớn vui tươi (khách thể).

- Đối với nhà thơ, niềm vui được giải phóng như được nhân lên theo cấp số nhân:

Trời xanh đây là của chúng ta

Núi rừng đây là của chúng ta

Những cánh đồng thơm mát

Những ngả đường bát ngát

Những dòng sông đỏ nặng phù sa.

* Chú ý phân tích nghệ thuật nhân hóa tu từ và phép điệp.

d. Từ niềm vui lan tỏa không gian, mạch thơ chuyển sang suy tư trên mạch thời gian

Nước chúng ta

Nước những người chưa bao giờ khuất

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất

Những buổi ngày xưa vọng nói về.

“Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, “Uống nước nhớ nguồn”, từ hiện tại, nhà thơ nhớ về quá khứ hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước vẻ vang, oanh liệt, hào hùng, chói lọi của dân tộc ta.

3. Kết bài

Băng một hồn thơ đất nước rộng mở, bằng tình cảm mạnh mẽ, bằng điểm nhìn từ quá khứ đến hiện tại và từ hiện tại về quá khứ, bằng các thủ pháp nghệ thuật độc đáo, Nguyễn Đình Thi vừa miêu tả được nét đẹp tuyệt vời của đất nước Việt Nam trăm quý ngàn yêu, hết lời ca ngợi đất nước, vừa bày tỏ được cảm hứng về đất nước và dân tộc anh hùng một cách nhất quán, chân thành. 

Văn mẫu lớp 12: Bình giảng khổ cuối bài Đất nước

Nguyễn Đình Thi có câu thơ viết về mùa thu rất gợi:

"Sáng mát trong như sáng năm xưa

Gió thổi mùa thu hương cốm mới"

Có những câu thơ đẹp, giàu cá tính sáng tạo:

"Những dòng sông đỏ nặng phù sa"

Thơ Nguyễn Đình Thi có bản sắc riêng, có những tìm tòi về hình ảnh và ngôn ngữ, dạt dào về cảm xúc khi ông viết về đất nước trong chiến tranh:

"Ôm đất nước những người áo vải

Đã đứng lên thành những anh hùng".

Kết thúc bài thơ "Đất nước" là hình ảnh nước Việt Nam - Tổ quốc thân yêu - lẫm liệt và hiên ngang, quật khởi và kiêu hãnh trong tư thế hào hùng chiến đấu và chiến thắng:

"Súng nổ rung trời giận dữ

Người lên như nước vỡ bờ

Nước Việt Nam từ máu lửa

Rũ bùn đứng dậy sáng lóa".

Khổ thơ kết này được Nguyễn Đình Thi sử dụng rất sáng tạo thể thơ lục ngôn thể hiện cảm xúc như bị dồn nén lại, chất chứa trong lòng đất nước bấy nay. Giọng thơ bừng bừng vang lên như một khúc ca chiến trận. Đất nước đã trải qua những năm dài "đau thương chiến đấu", biết bao máu đổ xương rơi, bao hi sinh gian khổ "Ngày nắng đốt theo đêm mưa dội - Mỗi bước đường mỗi bước hi sinh", thì mới có cảnh tượng hào hùng này:

"Súng nổ rung trời giận dữ

Người lên như nước vỡ bờ".

Cả đất nước đứng lên nổ súng tấn công quân xâm lược; tiếng súng nổ rung trời, quân thù bị giáng những đòn chí mạng. Trên những con đường chiến dịch, quân và dân ta ào ào ra trận, "người người lớp lớp" (Trần Dần), "đêm đêm rầm rập như đất rung" (Tố Hữu) vì thế trong tổng công kích, tổng phản công mới có cảnh tượng "súng nổ rung trời giận dữ" như vậy. Đất nước tiến công với sức mạnh của cả dân tộc. Hai tiếng "rung trời" cảm nhận thế đánh của đất nước mang tầm vóc kì vĩ vũ trụ. Đó là thế tiến công của quân dân ta trong chiến cuộc Đông Xuân 1953 - 1954 mà đỉnh cao là chiến dịch Điện Biên Phủ mới có sức mạnh thần kì ấy. Tiếng súng ấy còn chứa chất bao nỗi căm thù, giận dữ sôi sục. Giận dữ vì quân thù đã giày xéo đất nước ta, gây ra bao nhiêu tội ác tày trời: "Bát cơm chan đầy nước mắt",… "những cánh đồng quê chảy máu", và đã 9 năm trời đằng đẵng "Dây thép gai đâm nát trời chiều" quê hương đất nước ta. "Giận dữ" biến thành sức mạnh chiến đấu và chiến thắng.

Câu thơ "Người lên như nước vỡ bờ" là một câu thơ hàm súc, khơi nguồn cảm hứng từ một thành ngữ - tục ngữ dân gian: "Tức nước vỡ bờ" rồi tạo nên một so sánh, để hình tượng hóa sức mạnh chiến đấu vô cùng mạnh mẽ và to lớn của nhân dân ta quyết đánh tan mọi kẻ thù, cuốn phăng mọi thế lực tàn ác trên con đường đất nước đi tới tương lai tươi sáng. Câu thơ nói ít mà gợi nhiều, thế và lực của đất nước dồn nén và tích tụ, bật lên và phóng tới như một mũi tên từ cánh cung thần của người anh hùng thần thoại. Sức mạnh của thời đại Hồ Chí Minh, của 9 năm kháng chiến chống Pháp của đất nước ta đã truyền cho ngòi bút Nguyễn Đình Thi niềm tin tưởng tự hào để viết nên những vần thơ hào sảng, cho ta nhiều liên tưởng và cảm xúc về sức mạnh quật khởi của đất nước anh hùng.Hai câu cuối như một tổng kết về hành trình lịch sử của đất nước. Có "rũ bùn" mới có "đứng dậy", từ "máu lửa" mới có cảnh tượng "sáng lòa". Câu thơ như một lời đúc kết về chiến tranh cách mạng, về một chân lí lịch sử của đất nước ta trong thời đại Hồ Chí Minh:

"Nước Việt Nam từ máu lửa

Rũ bùn, đứng dậy sáng lòa".

Chữ "từ" trong câu thơ nói lên một quá trình, một sự thay đổi lớn lao của đất nước. Ba tiếng "Nước Việt Nam"cất lên, vang lên trong vần thơ biểu lộ niềm vui sướng tự hào vô hạn của tác giả. Mười sáu năm sau, trên chiến trường Trị Thiên giữa những ngày sôi sục đánh Mỹ, kết thúc bài thơ "Đất nước" - Chương V bản trường ca "Mặt đường khát vọng", nhà thơ trẻ Nguyễn Khoa Điềm, cũng có cảm hứng tự hào ấy đã gọi tên Đất Nước:

"Khi ta đến gõ lên từng cánh cửa

Thì tin yêu ngay thẳng đón ta vào

Ta nghẹn ngào: Đất nước Việt Nam ơi!".

Từ "máu lửa" là từ những hi sinh, mất mát, đau thương. Nói như Chế Lan Viên thì "Mỗi trang sử đất này đều ngập máu cha ông" (Sao chiến thắng). Từ "máu lửa" là từ những năm dài kháng chiến "một gốc tre ba đời đánh giặc". "Từ máu lửa" là từ nô lệ lầm than mà nhân dân "rũ bùn đứng dậy" trong tư thế lẫm liệt chiến thắng vẻ vang: "sáng lòa".

Câu thơ từ nhịp 6 chuyển sang nhịp 2 diễn tả dáng đứng Việt Nam hào hùng:

"Nước Việt Nam từ máu lửa

Rũ bùn / đứng dậy/ sáng lòa".

"Đứng dậy" – thể hiện sức mạnh quật khởi của đất nước, khát vọng tự do của nhân dân cầm vũ khí chiến đấu với quyết tâm "thà hi sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ!" (Hồ Chí Minh). "Từ máu lửa" đến "rũ bùn đứng dậy" mới có cảnh tượng huy hoàng: "sáng lòa". Tứ thơ này được viết ra bằng cảm hứng lãng mạn nói về viễn cảnh của đất nước sau ngày đánh thắng quân xâm lược, bước vào một kỉ nguyên mới: độc lập, tự do, thịnh vượng. Câu thơ còn mang một hàm nghĩa lịch sử: cái giá của độc lập, tự do và niềm tự hào lớn lao về đất nước và kháng chiến.

Đoạn thơ trên mang đầy vẻ đẹp hàm súc về ngôn ngữ, vẻ đẹp tráng lệ về niềm tự hào đất nước, về kháng chiến. Ý thơ khái quát nâng lên tầm trí tuệ: khẳng định và ngợi ca sức mạnh nhân nghĩa Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh. Đoạn thơ cho ta niềm tin về đất nước trên hành trình lịch sử: "Rũ bùn đứng dậy sáng lòa", để ta sung sướng, reo lên:

"Ta nghẹn ngào: Đất nước Việt Nam ơi!".

---------------------------------------------

Trên đây VnDoc.com đã giới thiệu tới bạn đọc tài liệu: Bình giảng khổ cuối bài Đất nước (Nguyễn Đình Thi). Để có kết quả cao hơn trong học tập, VnDoc xin giới thiệu tới các bạn học sinh tài liệu đề thi học kì 1 lớp 12, Thi thpt Quốc gia môn Toán, Thi thpt Quốc gia môn Văn, đề thi học kì 2 lớp 12, Thi thpt Quốc gia môn Lịch sử mà VnDoc tổng hợp và đăng tải.

Đánh giá bài viết
1 55
Ngữ văn lớp 12 Xem thêm