Sinh học 12 bài 40: Quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ bản của quần xã

Lý thuyết Sinh học 12 bài 40: Quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ bản của quần xã tổng kết các nội dung cơ bản và những vấn đề cần lưu ý trong chương trình Sinh học 12. Hi vọng đây sẽ là tài liệu hay giúp cho việc dạy và học của quý thầy cô và các em học sinh trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn. Mời các bạn cùng tham khảo chi tiết và tải về tại đây.

Lưu ý: Nếu bạn muốn Tải bài viết này về máy tính hoặc điện thoại, vui lòng kéo xuống cuối bài viết

 

A. Lý thuyết Sinh học 12 bài 40

I. Khái niệm về quần xã sinh vật

- Quần xã là tập hợp các quần thể sinh vật thuộc nhiều loài khác nhau cùng sống trong 1 không gian nhất định gọi là sinh cảnh.

- Các sinh vật trong quần xã có mối quan hệ gắn bó với nhau như một thể thống nhất nên quần xã có cấu trúc tương đối ổn định. Các sinh vật trong quần xã thích nghi với môi trường sống của chúng.

II. Một số đặc trưng cơ bản của quần xã

1. Đặc trưng về thành phần loài trong quần xã

- Số lượng các loài trong quần xã và sống lượng cá thể của mỗi loài là mức độ đa dạng của quần xã, biểu thị sự biến động, ổn định hay suy thoái của quần xã.

- Loài ưu thế: là những loài đóng vai trò quan trọng trong quần xã do có số lượng cá thể nhiều, sinh khối lớn hay do hoạt động mạnh của chúng.

- Loài đặc trưng: là loài chỉ có ở 1 quần xã nào đó.

2. Đặc trưng về phân bố cá thể của quần xã

- Phân bố cá thể trong không gian của quần xã tùy thuộc vào nhu cầu sống của từng loài. Nhìn chung sự phân bố cá thể trong tự nhiên có xu hướng làm giảm bớt mức độ cạnh tranh giữa các loài và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn sống của môi trường.

- Phân bố cá thể trong quần xã theo chiều thẳng đứng: như sự phân thành nhiều tầng cây thích nghi với điều kiện chiếu sáng khác nhau trong rừng mưa nhiệt đới. Sự phân tầng của thực vật kéo theo sự phân tầng của động vật.

- Phân bố cá thể theo chiều ngang: như sự phân bố của sinh vật từ đỉnh núi, sườn núi đến chân núi; hay sự phân bố sinh vật từ vùng đất ven bờ biển đến vùng khơi xa.

3. Đặc trưng về quan hệ dinh dưỡng của các nhóm sinh vật

Quần xã sinh vật gồm nhiều nhóm sinh vật có quan hệ dinh dưỡng khác nhau:

- Nhóm SV sản xuất: gồm cây xanh và 1 số VSV tự dưỡng (VK lam, VK lưu huỳnh)

- Nhóm sinh vật tiêu thụ: gồm các sinh vật ăn thịt các sinh vật khác như: động vật ăn thực vật, động vật ăn động vật.

- Nhóm sinh vật phân giải: gồm những vi sinh vật dị dưỡng phân giải các chất hữu cơ có sẵn trong tự nhiên như: VK, nấm, 1 số động vật đất

II. Quan hệ giữa các loài trong quần xã sinh vật

1. Các mối quan hệ sinh thái

a. Quan hệ cộng sinh

- Là quan hệ giữa 2 hay nhiều loài sinh vật, trong đó tất cả các bên đều có lợi; tuy nhiên mỗi bên chỉ có thể sống và phát triển tốt nếu có sự hợp tác của bên kia.

+ Cộng sinh giữa thực vật, nấm hoặc vi khuẩn:

Ví dụ: * Cộng sinh giữa tảo đơn bào với nấm và VK trong địa y.

* VK cố định đạm (Rhizobium) cộng sinh trong nốt sần rễ cây họ Đậu.

+ Cộng sinh giữa thực vật và động vật:

Ví dụ: * Cộng sinh giữa kiến và cây kiến.

+ Cộng sinh giữa động vật và động vật:

- Trùng roi sống trong ruột mối: giúp mối tiêu hóa xenlulôzơ thành đường (là nguồn cung cấp cho cả mối và trùng roi)

- Một số loài cua mang trên thân những con hải quỳ (hải quỳ tiết chất độc giúp cua tự vệ, cua giúp hải quỳ di chuyển khỏi nơi khô hạn)

b. Quan hệ hợp tác

- Cũng giống như cộng sinh, hai loài sống chung và cả 2 cùng có lợi tuy nhiên nếu tách riêng ra thì chúng vẫn tồn tại được.

Ví dụ:

+ Hợp tác giữa chim sáo và trâu rừng (chim ăn con ve, bét dưới lớp lông của trâu, khi có thú dữ chim bay lên báo động cho trâu)

+ Hợp tác giữa chim nhỏ ăn thức ăn thừa ở răng cá sấu (cá sấu không khó chịu vì thức ăn thừa trong răng, chim nhỏ có thức ăn)

c. Quan hệ hội sinh

- Là quan hệ giữa 2 loài sinh vật, 1 bên có lợi bên kia không hại gì

Ví dụ:

+ Cá ép sống bám trên cá lớn (cá voi, cá mập), nhờ đó cá ép được mang đi xa, kiếm thức ăn dễ dàng.

+ Hội sinh giữa dương xỉ và cây gỗ (dương xỉ bám trên thân cây để lấy nước và ánh sáng, cây gỗ chẳng hại gì)

d. Quan hệ cạnh tranh

Là mối quan hệ giữa các loài có cùng chung nhau nguồn sống, các loài cạnh tranh nhau giành thức ăn, nơi ở…

- Đối với thực vật: cạnh tranh giành khoảng không gian có nhiều ánh sáng, những cây lấy được nhiều ánh sáng sẽ vươn cao hơn những cây khác, rễ phát triển mạnh sẽ có cơ hội sống sót hơn.

- Đối với động vật: cạnh tranh gay gắt ở những loài có cùng nhu cầu về thức ăn, nơi ở …

Ví dụ:

+ Cạnh tranh giữa cú và chồn trong rừng (vì cùng hoạt động vào ban đêm và bắt chuột làm thức ăn).

+ Cạnh tranh làm dẫn đến phân hóa kích thước mỏ chim (có 3 loài chim mỏ chéo ở châu Âu chuyên ăn hạt thông)

e. Kí sinh

- Là quan hệ loài sinh vật này sống nhờ cơ thể của loài sinh vật khác lấy chất dinh dưỡng để sống.

- Loài sống nhờ gọi vật kí sinh, loài kia là vật chủ.

- Vật kí sinh không giết chết ngay vật chủ mà làm suy yếu dần, bệnh rồi chết.

Ví dụ:

+ Chấy, rận, kí sinh trên cơ thể người và động vật

+ Cây tầm gửi sống bám trên thân cây khác.

f. Ức chế cảm nhiễm

- Là quan hệ 1 loài sinh vật trong quá trình sống đã kìm hãm sự sinh trưởng và phát triển của loài khác. Ức chế cảm nhiễm là nguyên nhân gây ra sự tuyệt chủng của 1 loài nào đó.

Ví dụ: + Tảo giáp phát triển mạnh gây vào mùa sinh sản tiết ra chất độc gọi là “thủy triều đỏ“ hay “nước nở hoa“ làm chết nhiều động vật không xương sống và nhiều loài khác chết do ăn phải những động vật bị nhiễm độc này.

g. Sinh vật ăn sinh vật khác

Động vật ăn thực vật: trong quá trình ăn lá, quả, hạt mật hoa … động vật đã góp phần thụ phấn cho thực vật.

Động vật ăn động vật: động vật ăn thịt tấn công con mồi, tuy nhiên chúng thường bắt được những con già hoặc bệnh tật à chọn lọc tự nhiên loại bớt những con yếu.

Thực vật ăn động vật: cây bắt ruồi, cây nắp ấm …lá cây tiết ra chất phân giải thịt sâu bọ thành chất dinh dưỡng nuôi cây

2. Hiện tượng khống chế sinh học

- Khống chế sinh học là hiện tượng số lượng cá thể của một loài bị khống chế ở một mức nhất định, không tăng quá cao hoặc giảm quá thấp do tác động của các mối quan hệ hỗ trợ hoặc đối kháng giữa các loài trong quần xã.

- Trong nông nghiệp, sử dụng các loài thiên địch để tiêu diệt các loài gây hại khác. Ví dụ: sử dụng ong kí sinh để diệt bọ dừa, sử dụng rệp xám để hạn chế số lượng cây xương rồng bà.

B. Trắc nghiệm Sinh học 12 bài 40

Câu 1: Quần xã là

  1. Một tập hợp các sinh vật cùng loài, cùng sống trong 1 khoảng không gian xác định.
  2. Một tập hợp các quần thể khác loài, cùng sống trong 1 khoảng không gian và thời gian xác định, gắn bó với nhau như 1 thể thống nhất và có cấu trúc tương đối ổn định.
  3. Một tập hợp các quần thể khác loài, cùng sống trong 1 khu vực, vào 1 thời điểm nhất định.
  4. Một tập hợp các quần thể khác loài, cùng sống trong 1 khoảng không gian xác định, vào 1 thời điểm nhất định.

Câu 2: Ý nghĩa của sự phân tầng trong quần xã là

  1. Làm tăng khả năng sử dụng nguồn sống, do các loài có nhu cầu ánh sáng khác nhau
  2. Làm tiết kiệm diện tích, do các loài có nhu cầu nhiệt độ khác nhau
  3. Làm giảm sự cạnh tranh nguồn sống giữa các loài, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn sống
  4. Giúp các loài thích nghi với các điều kiện sống khác nhau

Câu 3: Tập hợp nào sau đây là quần xã sinh vật?

  1. Các con dế mèn trong một bãi đất
  2. Các con cá trong một hồ tự nhiên
  3. Các con hổ trong một khu rừng
  4. Các con lươn trong một đầm lầy

Câu 4: Các đặc trưng cơ bản của quần xã là

  1. Thành phần loài, tỉ lệ nhóm tuổi, mật độ
  2. Độ phong phú, sự phân bố các cá thể trong quần xã
  3. Thành phần loài, sức sinh sản và sự tử vong
  4. Thành phần loài, sự phân bố các cá thể trong quần xã

Câu 5: Khi nói về mối quan hệ dinh dưỡng trong quần xã có các nội dung sau

(1) Trong lưới thức ăn, một loài sinh vật có thể tham gia vào nhiều chuỗi thức ăn

(2) Trong chuỗi thức ăn được mở đầu bằng thực vật thủy sinh vật sản xuất có khối sinh lớn nhất

(3) Quần xã sinh vật có độ đa dạng càng cao thì lưới thức ăn trong quần xã càng phức tạp

(4) Các quần xã trưởng thành có lưới thức ăn đơn giản hơn so với quần xã trẻ hoặc suy thoái

(5) Chuỗi thức ăn trên cạn thường có nhiều bậc dinh dưỡng hơn chuỗi thức ăn ở dưới nước

Số nội dung đúng là:

  1. 2
  2. 3
  3. 4
  4. 5

Câu 6: Mức độ phong phú về số lượng loài trong quần xã thể hiện

  1. Độ nhiều
  2. Độ đa dạng
  3. Độ thường gặp
  4. Sự phổ biến

Câu 7: Quan hệ dinh dưỡng trong quần xã cho biết

  1. Mức độ gần gũi giữa các cá thể trong quần xã
  2. Con đường trao đổi vật chất và năng lượng trong quần xã
  3. Nguồn thức ăn của các sinh vật tiêu thụ
  4. Mức độ tiêu thụ các chất hữu cơ của các sinh vật

Câu 8: Trong một hồ tương đối giàu dinh dưỡng đang trong trạng thái cân bằng, người ta thả vào đó một số loại cá ăn động vật nổi để tăng sản phẩm thu hoạch, nhưng hồ lại trở nên phì dưỡng, gây hậu quả ngược lại. Nguyên nhân do

  1. Cá thải thêm phân vào nước gây ô nhiễm.
  2. Cá làm đục nước hồ, cản trở quá trình quang hợp của tảo.
  3. Cá khai thác quá mức động vật nổi.
  4. Cá gây xáo động nước hồ, ức chế sự sinh trưởng và phát triển của tảo.

Câu 9: Trong quần xã sinh vật đồng cỏ, loài chiếm ưu thế là

  1. Cỏ bợ
  2. Trâu, bò
  3. Sâu ăn cỏ
  4. Bướm

Câu 10: Loài ưu thế là loài có vai trò quan trọng trong quần xã cho

  1. Số lượng cá thể nhiều
  2. Sức sống mạnh, sinh khối lớn, hoạt động mạnh
  3. Có khả năng tiêu diệt các loài khác
  4. Số lượng cá thể nhiều, sinh khối lớn, hoạt động mạnh

Câu 11: Hiện tượng khống chế sinh học có thể xảy ra giữa các quần thể

  1. Cá rô phi và cá chép.
  2. Chim sâu và sâu đo
  3. Ếch đồng và chim sẻ.
  4. Tôm và tép.

Câu 12: Các quần xã sinh vật vùng nhiệt đới có

  1. Sự phân bố theo chiều ngang
  2. Đa dạng sinh học cao
  3. Đa dạng sinh học thấp
  4. Nhiều cây to và động lực lớn

Câu 13: Biểu hiện của sự phân li ở sinh thái ở các loài trong quần xã là

  1. Mỗi loài ăn 1 loại thức ăn riêng
  2. Mỗi loài kiếm ăn ở 1 vị trí riêng
  3. Mỗi loài kiến ăn vào một thời điểm riêng trong ngày
  4. Tất cả đều đúng

Câu 14: Trong cùng một thủy vực, người ta thường nuôi ghép các loài cá mè trắng, mè hoa, trắm cỏ, trắm đen, rô phi, cá chép để

  1. Thu được nhiều sản phẩm có giá trị khác nhau
  2. Tận dụng tối đa nguồn thức ăn có trong ao
  3. Thỏa mãn nhu cầu, thị hiếu khác nhau của con người
  4. Tăng tính đa dạng sinh học trong ao

Câu 15: Hiện tượng số lượng cá thể của quần thể này bị số lượng cá thể của quần thể khác loài kìm hãm là hiện tượng

  1. Cạnh tranh giữa các loài
  2. Khống chế sinh học
  3. Cạnh tranh cùng loài
  4. Đấu tranh sinh tồn

Đáp án

1B

2C

3B

4D

5C

6B

7B

8C

9C

10D

11B

12B

13D

14B

15B

 

 

 

 

 

----------------------------------------

Với nội dung bài Sinh học 12 bài 40: Quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ bản của quần xã các bạn học sinh cùng quý thầy cô cần nắm vững kiến thức về khái niệm, đặc điểm và vai trò của quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ bản của quần xã...

Như vậy VnDoc đã giới thiệu các bạn tài liệu Lý thuyết Sinh học lớp 12 bài 40: Quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ bản của quần xã. Mời các bạn tham khảo thêm tài liệu: Trắc nghiệm Sinh học 12, Giải bài tập Sinh học lớp 12, Lý thuyết Sinh học 12, Giải Vở BT Sinh Học 12, Chuyên đề Sinh học lớp 12, Tài liệu học tập lớp 12.

Để tiện trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm về giảng dạy và học tập các môn học lớp 12, VnDoc mời các thầy cô giáo, các bậc phụ huynh và các bạn học sinh truy cập nhóm riêng dành cho lớp 12 sau: Nhóm Tài liệu học tập lớp 12. Rất mong nhận được sự ủng hộ của các thầy cô và các bạn.

Mời các bạn cùng tham khảo thêm bộ đề thi thử THPT theo từng môn dưới đây:

C. Đề thi thử THPT được tải nhiều nhất

  1. Đề thi thử THPT Quốc gia 2020 môn Toán
  2. Đề thi thử THPT Quốc gia 2020 môn Văn
  3. Đề thi thử THPT Quốc gia 2020 môn Anh
  4. Đề thi thử THPT Quốc gia 2020 môn Lý
  5. Đề thi thử THPT Quốc gia 2020 môn Hóa
  6. Đề thi thử THPT Quốc gia 2020 môn Sinh
  7. Đề thi thử THPT Quốc gia 2020 môn Sử
  8. Đề thi thử THPT Quốc gia 2020 môn Địa
  9. Đề thi thử THPT Quốc gia 2020 môn GDCD
Đánh giá bài viết
1 2.678
0 Bình luận
Sắp xếp theo
Lý thuyết Sinh học 12 Xem thêm