Soạn Bố cục trong văn bản

Bài soạn môn Ngữ văn lớp 7 học kì 1 dưới đây: Bố cục trong văn bản được VnDoc sưu tầm và giới thiệu tới các em học sinh tham khảo để hiểu rõ về bố cục và những yêu cầu thường có về bố cục trong văn bản để chuẩn bị tốt cho bài giảng của học kì mới sắp tới đây của mình.

>> Xem thêm: Soạn bài Bố cục trong văn bản ngắn gọn

I. Bố cục và những yêu cầu về bố cục trong văn bản

1. Bố cục của văn bản

a) Em muốn viết một lá đơn xin gia nhập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh. Hãy cho biết: Những nội dung trong đơn ấy có cần được sắp xếp theo một trật tự không? Có thể tùy thích muốn ghi nội dung nào trước cũng được hay không?

Ví dụ:

  • Có nên viết lí do em muốn xin vào Đội trước, rồi mới khai rõ họ tên em là gì, sống và học ở đâu không?
  • Hoặc có nên đưa ra lời hứa sẽ tiếp tục phấn đấu sau khi được kết nạp vào Đội trước, rồi mới nêu lí do xin vào đội hay không?

b) Sự sắp đặt nội dung các phần trong văn bản theo một trình tự hợp lí được gọi là bố cục. Em hãy cho biết: Vì sao khi xây dựng văn bản, cần phải quan tâm tới bố cục?

Xem đáp án

a)

- Những nội dung trong đơn ấy có cần được sắp xếp theo một trật tự nhất định được quy định sẵn.

- Không thể tùy thích muốn ghi nội dung nào trước cũng được. Mà phải viết theo trật tự đã được thống nhất từ trước, có logic về nội dung.

- Gợi ý Bố cục lá đơn xin vào Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh:

  • Quốc hiệu
  • Tên đơn
  • Phần kính gửi
  • Họ và tên
  • Ngày, tháng, năm sinh
  • Học ở lớp nào, trường nào, địa chỉ
  • Lí do xin gia nhập Đội
  • Lời hứa khi trở thành đội viên
  • Lời cảm ơn
  • Nơi, ngày, tháng năm viết đơn.

b) Sự sắp đặt nội dung các phần trong vàn bản theo một trình tự hợp lí được gọi là bố cục. Khi xây dựng văn bản, cần phải quan tâm đến bố cục, vì nó giúp các ý được trình bày thành các phần mục rõ ràng giúp người đọc dễ tiếp nhận văn bản.

2. Những yêu cầu về bố cục trong văn bản

Đọc hai câu chuyện sau và trả lời câu hỏi:

(1) Có một con ếch quen thói coi trời bằng vung, nên cứ nghênh ngang đi lại khắp nơi, nhâng nháo nhìn trời và kêu ồm ộp. Trước kia, ếch sống ở trong giếng. Tại vì năm ấy trời mưa, nước trong giếng dềnh lên tràn bờ, đưa ếch ta ra ngoài.

Trước đó, ếch đã từ đáy giếng nhìn lên và nó thấy trời bé tí, chỉ bằng cái vung thôi. Còn nó thì lại oai ghê lắm, vì nó mà đã cất tiếng kêu thì tất thảy bọn cua, ốc, nhái ở giếng đều phải hoảng sợ. Cuối cùng, nó bị một con trâu giẫm bẹp. Từ đấy, trâu trở thành bạn của nhà nông.

(2) Ngày xưa, có một anh tính rất hay khoe. Một hôm, anh ta may được cái áo mới, liền đem ra mặc, rồi đứng hóng ở cửa, đợi có ai qua người ta khen. Đứng mãi từ sáng đến chiều chả thấy ai hỏi cả, anh ta tức lắm.

Nhưng rồi anh ta cũng khoe được cái áo với một người rằng: "Từ lúc tôi mặc chiếc áo mới này, tôi chả thấy con lợn nào chạy qua cả.". Đấy là do người kia, tính cũng hay khoe, bỗng không biết từ đâu tất tưởi chạy đến hỏi anh ta: "Bác có thấy con lợn cưới của tôi chạy qua đây không?"

Câu hỏi:

a) Hai câu chuyện trên đã có bố cục chưa?

b) Cách kể chuyện như trên bất hợp lí ở chỗ nào?

c) Nên sắp xếp bố cục hai câu chuyện trên như thế nào?

Xem đáp án

a) Hai câu chuyện ở văn bản (1) và văn bản (2) chưa có bố cục.

b) Cách kể chuyện như trên bất hợp lí như sau: Các sự việc chính của hai câu chuyện Ếch ngồi đáy giếng và Lợn cưới áo mới tuy vẫn có mặt trong bản kể này nhưng chúng không được sắp xếp theo một trật tự hợp lí.

→ Việc đảo lộn trật tự các sự việc làm cho nghĩa của bài văn trở nên khó hiểu, câu chuyện không còn tính gây cười, giá trị phê phán giảm đi.

c) Nên sắp xếp bố cục hai câu chuyện như sau:

- Văn bản (1): N ên đảo lộn lại trật tự các câu trong đoạn văn trên, nên trình bay ếch sống ở đâu trước hoàn cảnh sống của anh như thế nào, thứ 2 nên nói là vì hoàn cảnh sống như thế mà ếch huênh hoang nghênh ngáo, vì một trận bão mà ếch đã ra ngoài được và bị dẫm bẹp.

→ Gợi ý sửa như sau:

Có một con ếch sống lâu ngày trong một cái giếng nọ. Xung quanh nó chỉ có một vài con nhái, cua, ốc bé nhỏ. Hằng ngày, nó cất tiếng kêu ồm ộp làm vang động cả giếng, khiến các con vật kia rất hoảng sợ. Ếch cứ tưởng bầu trời trên đầu chỉ bé bằng chiếc vung và nó thì oai như một vị chúa tể.

Một năm nọ, trời mưa to làm nước trong giếng dềnh lên, tràn bờ, đưa ếch ta ra ngoài.

Quen thói cũ, ếch nghênh ngang đi lại khắp nơi và cất tiếng kêu ồm ộp. Nó nhâng nháo đưa cặp mắt nhìn lên bầu trời, chả thèm để ý đến xung quanh nên đã bị một con trâu đi qua giẫm bẹp.

- Văn bản (2): Trình bày lý do tại sao anh ta đứng hóng ở ngoài cửa, tiếp đó anh ta lấy cớ hỏi chuyện để khoa chiếc áo.

→ Gợi ý sửa như sau:

Có anh tính hay khoe của. Một hôm, may được cái áo mới, liền đem ra mặc, rồi đứng hóng ở cửa, đợi có ai đi qua người ta khen. Đứng mãi từ sáng đến chiều chả thấy ai hỏi cả, anh ta tức lắm.

Đang tức tối, chợt thấy một anh, tính cũng hay khoe, tất tưởi chạy đến hỏi to:

- Bác có thấy con lợn cưới của tôi chạy qua đây không?

Anh kia liền giơ ngay vạt áo ra, bảo:

- Từ lúc tôi mặc cái áo mới này, tôi chẳng thấy con lợn nào chạy qua đây cả!

3. Các phần của bố cục

a) Hãy nêu nhiệm vụ của ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài trong văn bản tự sự và miêu tả.

b) Có cần phân biệt rõ ràng nhiệm vụ từng phần không? Vì sao?

c) Có bạn nói rằng phần Mở bài chỉ là sự tóm tắ, rút gọn của phần Thân bài, còn phần Kết bài chẳng qua là sự lặp lại một lần nữa của Mở bài. Nói như vậy có đúng không? Vì sao?

Xem đáp án

a) Nhiệm vụ ba phần mở bài, thân bài, kết bài trong văn bản tự sự và miêu tả là:

  • Mở bài: giới thiệu nội dung sẽ triển khai, dẫn dắt người đọc nhập cuộc;
  • Thân bài: triển khai nội dung đã giới thiệu ở mở bài, giải quyết nhiệm vụ đã đặt ra;
  • Kết bài: khẳng định và nâng cao vấn đề đã trình bày ở phần nội dung.

Cụ thể hơn:

Văn bản tự sựVăn bản miêu tả
Mở bàiGiới thiệu sự việcGiới thiệu đối tượng
Thân bàiDiễn biến của sự việcMiêu tả đối tượng
Kết bàiKết quả của sự việcCảm nghĩ về đối tượng

b) Cần phải phân biệt rõ ràng nhiệm vụ của 3 phần mở bài, thân bài, kết bài trong văn bản. Bởi vì:

- Trong bố cục ba phần của một văn bản, mỗi phần có một nhiệm vụ riêng, không trùng nhau.

- Phân biệt nhiệm vụ của từng phần cũng là nhằm đảm bảo tính chặt chẽ trong lập luận, thể hiện được sự rành mạch giữa các phần của bố cục chung:

  • Mở bài không những phải đặt ra được vấn đề, giới thiệu được đề tài mà còn phải gây được hứng thú cho người đọc, gợi ra hướng triển khai nội dung của phần Thân bài.
  • Nhiệm vụ của Kết bài không chỉ là "tóm lại" những nội dung chính đã được triển khai mà còn là khẳng định, nhấn mạnh, đưa những vấn đề đã giải quyết trong Thân bài lên một tầm cao mới, khắc sâu ấn tượng trong tâm trí người đọc.
  • Trong bố cục ba phần, Thân bài là phần quan trọng nhất, nhưng như thế không có nghĩa là xem nhẹ những phần còn lại. Mở bài và Kết luận có vai trò riêng trong việc tạo nên ý nghĩa của văn bản, làm không tốt hai phần này sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến.
  • Thân bài: Mở bài làm không tốt sẽ không tạo được tình huống để theo đó dẫn dắt người đọc nhập cuộc, thậm chí người viết do vậy mà cũng không xác định rõ được phương hướng trình bày nội dung; Kết bài làm không tốt sẽ giảm tính thuyết phục cho những gì đã trình bày trong Thân bài, dẫn đến tình trạng "đầu voi đuôi chuột", nhiều khi do vậy mà không bật ra được chủ đề của văn bản, làm mờ nhạt ý đồ của người viết. Tóm lại, Mở bài, Thân bài, Kết bài của một văn bản gắn bó hữu cơ với nhau như các bộ phận trên một cơ thể vậy.

II. Luyện tập

Câu 1 trang 30 Ngữ văn 7 tập 1

Tìm những ví dụ thực tế để chứng tỏ rằng: Nếu chúng ta biết chú ý đên việc sắp xếp các ý cho rành mạch thì bài viết (lời nói) của chúng ta sẽ có hiệu quả thuyết phục cao. Ngược lại, nếu không sắp xếp các ý cho hợp lí thì bài viết (lời nói) của chúng ta sẽ không hiểu được, không được tiếp nhận:

Xem đáp án

Chứng minh qua 2 đoạn văn kể về câu chuyện mèo con đi học.

(1) Cừu nhìn thấy vội nói rằng sẽ giúp mèo con chưa khỏi bệnh. Nhưng để khỏi bệnh nhanh cho kịp giờ vào học thì phải cắt cái đuôi đi. Mèo con không muốn đi học nên giả vờ cái đuôi của mình bị ốm. Nghe thế, mèo sợ quá, không giả bệnh nữa. Vội đứng dậy đi học ngay.

(2) Mèo con không muốn đi học nên giả vờ cái đuôi của mình bị ốm. Cừu nhìn thấy vội nói rằng sẽ giúp mèo con chưa khỏi bệnh. Nhưng để khỏi bệnh nhanh cho kịp giờ vào học thì phải cắt cái đuôi đi. Nghe thế, mèo sợ quá, không giả bệnh nữa. Vội đứng dậy đi học ngay.

→ Trong hai cách kể trên:

  • Cách (1) kết quả sự việc trước nguyên nhân sự việc, làm cho người đọc khó hiểu và không có hứng thú.
  • Cách (2) nguyên nhân sự việc trước kết quả sự việc, dễ hiểu vì câu chuyện có đầu có đuôi, làm người đọc tò mò theo dõi câu chuyện.

Câu 2 trang 30 Ngữ văn 7 tập 1

Hãy ghi lại bố cục của truyện Cuộc chia tay của những con búp bê. Bố cục ấy đã rành mạch và hợp lí chưa? Có thể kể câu chuyện theo một bố cục khác được không?

Xem đáp án

- Bố cục truyện Cuộc chia tay của những con búp bê:

  • Truyện mở đầu bằng việc mẹ của Thành và Thuỷ bắt hai anh em phải chia đồ chơi cho nhau
  • Sau đó dừng lại, kể về quá khứ, hai anh em luôn ở cạnh nhau, yêu thương, đùm bọc, giúp đỡ lẫn nhau
  • Rồi quay trở lại hiện tại để kể về cuộc chia tay thực sự đầy nước mắt của Thuỷ với cô giáo, với các bạn và với Thành
  • Truyện kết thúc bằng cảnh Thành "mếu máo" nhìn em trèo lên xe và chiếc xe rồ máy, phóng đi mất hút

- Bố cục này đã khá rành mạch và hợp lí.

- Song chúng ta vẫn có thể thay đổi nó để kể theo một cách khác sáng tạo hơn, miễn là vẫn đảm bảo được sự rành mạch hợp lí và hấp dẫn. Các em cần chủ động phát huy sự sáng tạo để thử kể lại câu chuyện theo cách riêng của mình.

Câu 3 trang 30 Ngữ văn 7 tập 1

Có một bạn được phân công báo cáo kinh nghiệm học tập tại Hội nghị học tốt của trường. Bạn ấy dự định viết bản báo cáo theo một bố cục gồm ba phần như sau:

(I) Mở bài: Chào mừng các đại biểu, các thầy cô và các bạn tham dự Hội nghị.

(II) Thân bài:

(1) Nêu rõ bản thân đã học thế nào trên lớp.

(2) Nêu rõ bản thân đã học thế nào ở nhà.

(3) Nêu rõ bản thân đã học thế nào trong cuộc sống.

(4) Nêu thành tích hoạt động Đội và thành tích văn nghệ của bản thân.

(III) Kết bài: Chúc Hội nghị thành công.

Bố cục trên đây đã rành mạch và hợp lí chưa? Vì sao? Theo em có thể bổ sung thêm gì?

Xem đáp án

- Bố cục trên đã rành mạch và hợp lí.

- Bởi vì một báo cáo kinh nghiệm học tập của học sinh được bố cục thành ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài, với các luận điểm rõ ràng là đã đảm bảo về nội dung, hình thức.

- Theo em cần phải bổ sung và điều chỉnh 1 số ý như sau:

  • Phần Mở bài: Đối với một bản báo cáo kinh nghiệm học tập, phần Mở bài, ngoài lời chào mừng, nhất thiết phải giới thiệu được khái quát nội dung của Thân bài, dàn bài trên thiếu nội dung quan trọng này. Sau lời chào mừng, phải thêm vào lời dẫn cho nội dung sẽ được báo cáo.
  • Phần Thân bài: Vì đây là báo cáo về kinh nghiệm học tập nên không cần thiết phải báo cáo về thành tích trong hoạt động Đội và thành tích văn nghệ. Nếu đưa nội dung này vào, bản báo cáo sẽ không đảm bảo sự thống nhất chủ đề. Nên thay nội dung này bằng việc báo cáo kết quả học tập, như thế liên kết của thân bài sẽ chặt chẽ, tăng thêm sức thuyết phục.
  • Phần Kết bài: Ngoài lời chúc Hội nghị thành công, phần này phải có nội dung khái quát lại những kinh nghiệm học tập đã trình bày, lời hứa sẽ tiếp tục phấn đấu để học tập tốt hơn trong thời gian tới.

----------------------------------------------------

Dưới đây là bài soạn Bố cục trong văn bản bản rút gọn nếu bạn muốn xem hãy kích vào đây Soạn văn 7: Bố cục trong văn bản

Ngoài đề cương ôn tập chúng tôi còn sưu tập rất nhiều tài liệu học kì 1 lớp 7 từ tất cả các trường THCS trên toàn quốc của tất cả các môn Toán, Văn, Anh, Lý, Địa, Sinh. Hy vọng rằng tài liệu lớp 7 này sẽ giúp ích trong việc ôn tập và rèn luyện thêm kiến thức ở nhà. Chúc các bạn học tốt và đạt kết quả cao trong kì thi sắp tới.

Mời các bạn tham khảo tài liệu liên quan:

Đánh giá bài viết
71 5.462
0 Bình luận
Sắp xếp theo
Soạn bài lớp 7 Xem thêm