Giải Sử 10 Bài 2: Tri thức lịch sử và cuộc sống
Giải Sử 10 Bài 2: Tri thức lịch sử và cuộc sống
VnDoc.com xin gửi tới bạn đọc bài viết Giải Sử 10 Bài 2: Tri thức lịch sử và cuộc sống Kết nối tri thức để bạn đọc cùng tham khảo. Bài viết hướng dẫn bạn đọc trả lời các câu hỏi trong SGK Sử 10 Kết nối. Mời các bạn cùng tham khảo chi tiết bài viết dưới đây nhé.
Mở đầu trang 11 SGK Lịch sử 10
Thời đại Hùng Vương ban đầu được biết đến thông qua các truyền thuyết dân gian, qua việc thực hành nghi lễ giỗ Tổ trải bao đời,... Dần dần, nhận thức về thời đại này được nâng lên bởi sự tìm tòi, nghiên cứu của các nhà sử học qua nhiều thời kì khác nhau, đặc biệt nhờ có kết quả nghiên cứu về thời đại Hùng Vương trong hơn nửa thế kỉ qua,... Quan sát các hình ảnh dưới đây, hãy cùng chia sẻ: Điều gì thôi thúc con người luôn muốn tìm hiểu và hướng về cội nguồn? Việc tìm hiểu về thời đại Hùng Vương nói riêng cũng như về lịch sử dân tộc có ý nghĩa thế nào đối với cuộc sống hiện tại và tương lai?
Lời giải:
- Con người luôn muốn tìm hiểu và hướng về cội nguồn vì mỗi người đều có nhu cầu biết mình là ai, đến từ đâu và thuộc về cộng đồng nào. Tìm hiểu về cội nguồn giúp chúng ta hiểu được quá trình hình thành, phát triển của gia đình, quê hương và dân tộc; từ đó hình thành lòng tự hào, tình yêu quê hương, đất nước và ý thức trân trọng những thành quả mà các thế hệ đi trước đã tạo dựng.
- Việc tìm hiểu về thời đại Hùng Vương nói riêng và lịch sử dân tộc nói chung có ý nghĩa quan trọng đối với cuộc sống hiện tại và tương lai. Qua đó, chúng ta hiểu hơn về quá trình hình thành dân tộc, những truyền thống và giá trị văn hóa tốt đẹp của cha ông; đồng thời bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Lịch sử còn giúp chúng ta rút ra những bài học từ quá khứ để vận dụng vào cuộc sống hiện tại, biết trân trọng, bảo vệ và phát huy các giá trị truyền thống, góp phần xây dựng và bảo vệ đất nước trong tương lai.
1. Sự cần thiết của việc học tập, khám phá lịch sử suốt đời
Câu hỏi 1 trang 13 SGK Sử 10: Khai thác Tư liệu 1 và 2 (tr. 12), em rút ra thông tin gì về sự cần thiết phải học tập và khám phá lịch sử?
Lời giải
- Sự cần thiết phải học tập và khám phá lịch sử:
+ Tri thức lịch sử cung cấp những hiểu biết về quá khứ của chính con người và xã hội loài người. Nhờ đó, con người biết được nguồn gốc, tổ tiên của bản thân, gia đình, dòng họ, dân tộc và nhân loại.
+ Nhờ tri thức lịch sử, con người có thể đúc kết và vận dụng nhiều bài học kinh nghiệm từ quá khứ để phục vụ cho cuộc sống hiện tại và dự đoán tương lai.
+ Hiểu biết về lịch sử là những yếu tố quan trọng tạo nên ý thức dân tộc và bản sắc văn hóa của cộng đồng, dân tộc đó.
Câu hỏi 2 trang 13 SGK Sử 10: Vì sao phải đặt ra vấn đề học tập, khám phá lịch sử suốt đời?
Lời giải
- Lý do phải học tập, khám phá lịch sử suốt đời:
+ Trong cuộc sống hằng ngày, chúng ta luôn cần hiểu biết và vận dụng những tri thức, kinh nghiệm từ quá khứ vào cuộc sống hiện tại, định hướng cho tương lai.
+ Nhiều sự kiện, quá trình lịch sử hiện nay vẫn còn là bí ẩn, cho dù đã có những cách giải thích khác nhau được đưa ra. Việc tồn tại những khoảng trống, những bí ẩn trong nghiên cứu lịch sử chính là cơ hội thôi thúc lớp người đi sau tham gia tìm tòi, khám phá để hoàn chỉnh thêm nhận thức chung, làm giàu tri thức lịch sử.
+ Hiện nay, nhân loại đang sống trong kỉ nguyên toàn cầu hoá. Khám phá lịch sử giúp chúng ta biết được những thành tựu văn minh của nhân loại qua các thời kì, hiểu được những kinh nghiệm, rút ra những bài học có giá trị từ lịch sử các nước khác, phòng tránh được những sai lầm...
+ Hiểu biết sâu sắc về lịch sử và văn hoá của các nước, các khu vực và thế giới giúp chúng ta: mở rộng và cập nhật vốn kiến thức; hoàn thiện và phát triển kĩ năng… từ đó có thể hội nhập thành công.
+ Ngày nay, tri thức lịch sử và văn hoá chính là nguồn cảm hứng và ý tưởng cho nhiều sáng tạo trong các ngành công nghiệp văn hoá, phát triển du lịch,... Do đó, việc học tập và tìm hiểu lịch sử cũng đưa lại cho chúng ta những cơ hội nghề nghiệp mới đầy thú vị.
2. Kết nối lịch sử với cuộc sống, cuộc sống với lịch sử
Câu 1 trang 14 SGK Sử 10: Em có thể tìm hiểu và học tập lịch sử qua các hình thức nào? Ở đâu?
Lời giải
- Chúng ta có thể tìm hiểu và học tập lịch sử qua nhiều hình thức khác nhau, như:
+ Tìm hiểu qua các giờ học, bài học trên lớp;
+ Tham quan bảo tàng, di tích lịch sử - văn hóa;
+ Tìm hiểu qua các tác phẩm văn học, nghệ thuật sáng tác theo các chủ đề lịch sử.
+ Tìm hiểu/ phỏng vấn các nhân vật lịch sử;
+ …
Câu hỏi 2 trang 14 SGK Sử 10: Từ bài học lịch sử về lòng yêu nước, về tinh thần đoàn kết,... hãy cho biết suy nghĩ của em về một vấn đề thời sự trong nước hoặc thế giới.
Lời giải
(*) Tham khảo:
- Lịch sử dân tộc Việt Nam cho thấy lòng yêu nước và tinh thần đoàn kết là những truyền thống quý báu, giúp dân tộc vượt qua nhiều khó khăn, thử thách. Những truyền thống đó không chỉ có ý nghĩa trong quá khứ mà còn rất cần thiết trong cuộc sống hiện nay.
- Một vấn đề thời sự khiến em quan tâm là tinh thần đoàn kết, tương trợ đồng bào khi xảy ra thiên tai. Việt Nam là một quốc gia thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão, lũ và nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan. Mỗi khi thiên tai xảy ra, nhiều cá nhân, tổ chức và người dân ở khắp mọi miền đất nước cùng chung tay hỗ trợ những người gặp khó khăn. Những việc làm đó thể hiện rõ truyền thống “thương người như thể thương thân” và tinh thần đoàn kết của dân tộc.
- Theo em, trong xã hội hiện đại, lòng yêu nước không chỉ thể hiện ở những việc lớn lao mà còn được thể hiện qua những hành động thiết thực hằng ngày: biết chia sẻ với người gặp khó khăn, có trách nhiệm với cộng đồng, tuân thủ pháp luật, bảo vệ môi trường và tích cực đóng góp cho xã hội. Đối với học sinh, chúng em có thể thể hiện tinh thần đó bằng cách học tập nghiêm túc, đoàn kết với bạn bè, tham gia các hoạt động thiện nguyện phù hợp và có ý thức giúp đỡ những người xung quanh.
- Qua những bài học lịch sử, em nhận thức rằng đoàn kết là một sức mạnh lớn của dân tộc. Vì vậy, mỗi người cần biết trân trọng và phát huy truyền thống yêu nước, đoàn kết để cùng xây dựng một xã hội tốt đẹp và góp phần xây dựng đất nước ngày càng phát triển.
3. Sưu tầm, thu thập, xử lí thông tin sử liệu trong khám phá, học tập lịch sử
Câu hỏi 1 trang 15 SGK Sử 10: Hãy cho biết thế nào là sưu tầm, thu thập và xử lí thông tin sử liệu?
Lời giải:
- Sưu tầm, thu thập sử liệu: là quá trình lập danh mục sử liệu cần sưu tầm; tìm kiếm, thu thập thông tin liên quan đến đối tượng tìm hiểu. Các nguồn sử liệu sưu tầm càng đa dạng, đầy đủ thì càng tốt.
- Xử lí thông tin sử liệu: là quá trình phân loại, đánh giá, thẩm định, so sánh nguồn sử liệu đã thu thập được. Công đoạn này nhằm xác định tính xác thực, độ tin cậy và giá trị của sử liệu cũng như thông tin mà sử liệu đó phản ánh đối với việc tìm hiểu, khám phá lịch sử.
Câu hỏi 2 trang 15 SGK Sử 10: Quan sát các hình 6 - 8 (tr. 14) và rút ra một số thông tin qua khai thác các sử liệu đó.
Lời giải:
- Hình 6. Lá đề gắn trên ngói úp nóc trang trí hình rồng gắn trên ngói úp nóng ở Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội):
+ Chất liệu của hiện vật: gốm nung
+ Niên đại: khoảng thế kỉ XI - XII (dưới thời Lý).
+ Hiện vật được gắn lên các viên ngói dùng để lợp mái những cung điện tại Hoàng thành Thăng Long
+ Hình tượng trang trí: lá đề, rồng
+ Ý nghĩa của các hoa văn trang trí: hình tượng lá đề là biểu trưng cho sự giác ngộ Phật giáo; hình tượng rồng tượng trưng cho quyền lực của hoàng gia.
- Hình 7. Hình ảnh một tờ tiền của Việt Nam:
+ Chất liệu: giấy
+ Mệnh giá: 10 ngàn đồng
+ Quốc hiệu (in trên tiền): Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
+ Năm phát hành: 1993
+ Các biểu tượng/ hình ảnh in trên tiền, gồm: Quốc huy nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; chân dung chủ tịch Hồ Chí Minh
- Hình 8. Một phần trang báo Nhân dân, số 5043, ra ngày 1 - 2 - 1968: Đây là một dạng sử liệu kép (vừa là sử liệu chữ viết, vừa là sử liệu hiện vật). Khai thác nguồn sử liệu này chúng ta có thể biết được thông tin về: các đợt tiến công của lực lượng cách mạng Việt Nam vào các đô thị lớn như: Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng,… trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968.
Luyện tập và vận dụng
Luyện tập 1 trang 15 SGK Lịch sử 10: Hãy lập và hoàn thành bảng hệ thống về các bước của công tác chuẩn bị sử liệu (theo gợi ý dưới đây vào vở)
|
Nhiệm vụ |
Các bước thực hiện |
|
Sưu tầm, thu thập sử liệu |
|
|
Xử lí thông tin sử liệu |
Lời giải
|
Nhiệm vụ |
Các bước thực hiện |
|
Sưu tầm, thu thập sử liệu |
- Xác định vấn đề, nội dung lịch sử cần tìm hiểu. - Xác định loại sử liệu cần tìm: sử liệu thành văn, hiện vật, hình ảnh, truyền miệng,... - Tìm kiếm, thu thập sử liệu từ sách giáo khoa, sách tham khảo, thư viện, bảo tàng, di tích lịch sử, internet,... - Ghi chép nguồn gốc, xuất xứ của sử liệu. |
|
Xử lí thông tin sử liệu |
- Phân loại, sắp xếp các sử liệu đã thu thập theo nội dung hoặc chủ đề. - Kiểm tra tính xác thực, độ tin cậy của sử liệu. - Đối chiếu, so sánh thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. - Phân tích, khai thác những thông tin có giá trị phục vụ vấn đề nghiên cứu. - Tổng hợp và rút ra nhận xét, kết luận từ các sử liệu. |
Luyện tập 2 trang 15 SGK Lịch sử 10: Có ý kiến cho rằng: Học tập lịch sử chỉ diễn ra ở nhà trường phổ thông. Em có đồng ý với ý kiến đó không? Vì sao?
Lời giải:
- Em không đồng ý với ý kiến cho rằng: “Học tập lịch sử chỉ diễn ra ở nhà trường phổ thông”.
- Học tập lịch sử không chỉ diễn ra trong các giờ học ở nhà trường mà còn diễn ra ở nhiều nơi và bằng nhiều hình thức khác nhau. Ngoài việc học qua sách giáo khoa và bài giảng của giáo viên, chúng ta có thể tìm hiểu lịch sử thông qua việc đọc sách, báo, tài liệu lịch sử; tham quan bảo tàng, di tích lịch sử, địa danh văn hóa; tìm hiểu các hiện vật, hình ảnh, tư liệu; xem phim tài liệu hoặc khai thác các nguồn thông tin đáng tin cậy trên Internet. Những hoạt động đó giúp chúng ta có thêm kiến thức và hiểu biết sâu sắc hơn về quá khứ.
- Hơn nữa, lịch sử gắn liền với cuộc sống của mỗi người và cộng đồng. Việc tìm hiểu lịch sử giúp con người hiểu về cội nguồn, truyền thống dân tộc, biết trân trọng những thành quả của các thế hệ đi trước và rút ra những bài học kinh nghiệm cho hiện tại, tương lai. Vì vậy, học tập lịch sử là một quá trình thường xuyên, có thể diễn ra ở mọi nơi, mọi lúc và bằng nhiều hình thức khác nhau, chứ không chỉ giới hạn trong nhà trường phổ thông.
Vận dụng trang 15 SGK Lịch sử 10:
Sưu tầm một số tư liệu có liên quan đến quá khứ của gia đình/trường học/ quê hương em và giới thiệu vắn tắt về các tư liệu đó. Thông qua các tư liệu sưu tầm được giúp em biết điều gì về gia đình/trường học/quê hương em trong quá khứ?
Lời giải:
(*) Tham khảo: Sưu tầm tư liệu về trường học
- Tư liệu sưu tầm: Một số bức ảnh cũ của trường qua các thời kì và lời kể của các thầy cô đã công tác lâu năm tại trường.
- Giới thiệu tư liệu: Những bức ảnh ghi lại hình ảnh khuôn viên trường, lớp học, thầy cô và học sinh trong những năm trước đây. Qua lời kể của các thầy cô, em biết thêm về quá trình xây dựng, phát triển của trường, những thay đổi về cơ sở vật chất, số lượng học sinh và các hoạt động dạy học qua từng thời kì.
- Điều em biết được: Qua các tư liệu sưu tầm được, em hiểu rằng trường học ngày nay đã có nhiều thay đổi so với trước đây. Cơ sở vật chất, phương tiện học tập và điều kiện dạy học ngày càng được cải thiện. Tuy nhiên, tinh thần yêu nghề của các thầy cô và truyền thống học tập của học sinh vẫn được duy trì và phát huy. Những tư liệu đó giúp em hiểu hơn về lịch sử hình thành và phát triển của ngôi trường, đồng thời thêm trân trọng những đóng góp của các thế hệ thầy cô và học sinh đi trước.
--------------------------------------
Bài tiếp theo: Giải sử 10 Kết nối tri thức bài 3
