Giải Sử 10 Bài 5: Một số nền văn minh phương Tây thời cổ - trung đại KNTT
Giải Sử 10 Bài 5: Một số nền văn minh phương Tây thời cổ - trung đại
VnDoc.com xin gửi tới bạn đọc bài viết Giải Sử 10 Bài 5: Một số nền văn minh phương Tây thời cổ - trung đại KNTT để bạn đọc cùng tham khảo. Bài viết hướng dẫn bạn đọc trả lời các câu hỏi trong SGK Sử 10 KNTT Bài 5. Mời các bạn cùng theo dõi chi tiết bài viết dưới đây nhé.
Mở đầu trang 31 SGK Sử 10
Từ năm 1896 đến nay cứ bốn năm một lần, Thế vận hội (Ô-lim-píc) được tổ chức tại các quốc gia khác nhau. Đây không chỉ là một sự kiện thể thao mà còn mang ý nghĩa biểu trưng cho sự bình đẳng, tinh thần hòa bình và đoàn kết giữa các quốc gia trên toàn thế giới. Em có biết ngay từ thời cổ đại, Ô-lim-píc đã được tổ chức bốn năm một lần tại đề thờ thần Dớt (ở Ô-lim-pi-a, Hy Lạp)? Ngoài sự kiện này, em có thể kể thêm một số ví dụ khác cho thấy những cống hiến, giá trị trường tồn của các nền văn minh phương Tây thời kì cổ - trung đại?
Lời giải:
- Một số ví dụ cho thấy những cống hiến, giá trị trường tồn của các nền văn minh phương Tây thời kì cổ - trung đại:
+ Nhiều định lí, định luật khoa học của văn minh phương Tây vẫn được giảng dạy trong các trường học hiện nay, như: định lí Pi-ta-go; tiên đề Ơ-cơ-lít; định luật Ác-si-mét; thuyết Nhật tâm…
+ Nhiều công trình kiến trúc của văn minh phương Tây thời kì Cổ - trung đại vẫn được bảo tồn cho đến nay và trở thành địa điểm tham quan hấp dẫn, ví dụ: đấu trường Cô-li-dê; đền Pác-tê-nông; thánh đường Phê-rô…
1. Những thành tựu tiêu biểu của văn minh Hy Lạp - La Mã thời cổ đại
Câu hỏi trang 35 SGK Sử 10: Nêu một số thành tựu tiêu biểu của nền văn minh Hy Lạp - La Mã thời cổ đại và ý nghĩa của những thành tựu đó.
Lời giải:
► Thành tựu cơ bản nền văn minh Hy Lạp - La Mã cổ đại
- Chữ viết
+ Người Hy Lạp cổ đại đã xây dựng bảng chữ cái với 24 kí tự.
+ Người La Mã sáng tạo ra hệ chữ cái la-tinh và hệ chữ số La Mã
- Văn học:
+ Văn học Hy Lạp - La Mã cổ đại rất đa dạng, phong phú về thể loại, ví dụ như: sử thi, thần thoại, thơ, kịch..
+ Một số tác phẩm tiêu biểu như: hai bộ sử thi I-li-át và Ô-đi-xê của Hô-me; tập thơ Nữ anh hùng của Ô-vi-đi-ớt…
- Kiến trúc, điêu khắc và hội họa
+ Người Hy Lạp - La Mã cổ đại đã đạt được những thành tựu rực rỡ trên cả ba lĩnh vực: điêu khắc, kiến trúc và hội hoạ.
+ Một số công trình kiến trúc tiêu biểu là: đền Pác-te-nông, đền thờ thần Dớt… (Hy Lạp); đấu trường Cô-li-dê, khải hoàn môn Công-xtan-ti-nút,... (La Mã).
+ Các tác phẩm điêu khắc, hội họa xuất sắc nhất của Hy Lạp - La Mã như: tượng Lực sĩ ném đĩa, tượng A-tê-na, tượng thần Vệ Nữ thành Mi-lô,...; bức vẽ Chiến dịch Ma-ra-tông và các bức hoạ trên các lăng mộ, đền thờ và đồ gốm,...
- Khoa học, kĩ thuật:
+ Các nhà khoa học Hy Lạp như Ta-lét, Pi-ta-go, Ơ-cơ-lít, Ác-si-mét,... đã có đóng góp trong nhiều ngành khoa học, như: Toán học, Vật lí học và Thiên văn học
+ Về Y học, các thầy thuốc Hy Lạp cổ đại đạt được nhiều tri thức về chẩn đoán và chữa bệnh bằng thuốc, giải phẫu, gây mê.
+ Nền Sử học của Hy Lạp cổ đại được hình thành từ thế kỉ V TCN với sử gia đầu tiên là Hê-rô-đốt. Ngoài ra, còn phải kể đến một số nhà sử học nổi tiếng khác như: Tuy-xi-dít; Xê-nô-phôn (Hy Lạp); Pô-li-bi-út, Ti-tát Li-vi-út, Ta-xi-út và Plu-tác (La Mã)
- Tôn giáo
+ Người Hy Lạp - La Mã cổ đại thờ đa thần.
+ Cơ Đốc giáo được hình thành vào thế kỉ I ở phần lãnh thổ phía Đông của La Mã.
- Tư tưởng: xuất hiện 2 trường phái là: chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm
- Thể thao: nhiều sự kiện thể thao của Hy Lạp và La Mã cổ đại là cơ sở, nền tảng thể thao của nhân loại ngày nay. Ví dụ:
+ Đại hội thể thao O-lim-pic
+ Đại hội thể thao Pa-na-thê-nai-a
► Ý nghĩa của các thành tựu:
- Để lại cho nhân loại nhiều thành tựu to lớn, rực rỡ.
- Là sản phẩm của trí tuệ, sự lao động sáng tạo của cư dân các quốc gia
- Những thành tựu của văn minh Hy Lạp - La Mã thời cổ đại đặt nền tảng cho sự hình thành và phát triển rực rỡ của văn minh phương Tây, đồng thời ảnh hưởng sâu sắc đến văn minh nhân loại trong các thời kì tiếp theo.
2. Những thành tựu tiêu biểu của văn minh thời Phục hưng
Câu hỏi trang 37 SGK Sử 10: Hãy nêu một số thành tựu tiêu biểu của văn minh thời Phục hưng và ý nghĩa của những thành tựu đó.
Lời giải:
►Thành tựu cơ bản của văn minh Tây Âu thời Phục hưng
- Văn học:
+ Phát triển đa dạng, phong phú về thể loại, như: thơ, tiểu thuyết và kịch.
+ Xuất hiện nhiều nhà văn, nhà thơ, nhà soạn kịch nổi tiếng, như: nhà thơ Đan-tê A-li-ghê-ri; nhà văn Mi-quen-đơ Xéc-van-téc; nhà soạn kịch Uy-li-am Sếch-xpia…
- Hội họa, kiến trúc, điêu khắc:
+ Hội họa phát triển đạt đến đỉnh cao với tên tuổi của nhiều danh hoạ và nhà điêu khắc, trong đó tiêu biểu nhất là: Lê-ô-na đờ Vanh-xi; Mi-ken-lăng-giơ; Ra-pha-en…
+ Trong kiến trúc, phong cách Phục hưng chú trọng yếu tố hình học, tính đối xứng, tỉ lệ. Các công trình kiến trúc tiêu biểu là Vương cung Thánh đường Thánh Phê-rô, Nhà thờ Thánh Pi-tơ (ở Va-ti-căng),...
- Khoa học, kĩ thuật Tây Âu thời kì này đạt được nhiều thành tựu, có ý nghĩa quan trọng trong việc đẩy lùi những ảnh hưởng và chi phối của thần học.
- Tư tưởng: triết học duy vật phát triển gắn với tên tuổi của các học giả tiêu biểu như Phran-xít Be-cơn, Đề-các-tơ,...
► Ý nghĩa
- Các nhà Văn hoá Phục hưng đã lên án gay gắt Giáo hội Cơ Đốc giáo lũng đoạn, chĩa mũi nhọn đấu tranh chống lại chế độ phong kiến thối nát đương thời, đề cao giá trị con người và quyền tự do cá nhân, đề cao tinh thần dân tộc,...
- Văn hoá Phục hưng được coi là cuộc đấu tranh công khai đầu tiên trên lĩnh vực văn hoá, tư tưởng của giai cấp tư sản chống lại chế độ phong kiến lỗi thời, mở đường cho văn minh Tây Âu phát triển trong những thế kỉ tiếp theo.
Luyện tập và vận dụng
Luyện tập 1 trang 37 SGK Sử 10: Lập bảng thống kê các thành tựu tiêu biểu của văn minh Hy Lạp - La Mã thời cổ đại và văn minh thời Phục hưng (theo gợi ý dưới đây vào vở).
|
Lĩnh vực |
Tác giả, tác phẩm/ thành tựu tiêu biểu |
Thuộc nền văn minh |
Ý nghĩa |
|
|
|
|
|
Lời giải:
|
Lĩnh vực |
Tác giả, tác phẩm/ thành tựu tiêu biểu |
Thuộc nền văn minh |
Ý nghĩa |
|
Chữ viết |
- Bảng chữ cái với 24 kí tự |
Hy Lạp |
- Để lại cho nhân loại nhiều thành tựu to lớn, rực rỡ. - Là sản phẩm của trí tuệ, sự lao động sáng tạo của cư dân các quốc gia - Nhiều thành tựu văn minh Hi Lạp - La mã cổ đại đã đóng góp cho sự phát triển của các lĩnh vực trong nền văn minh thế giới và vẫn được sử dụng cho tới hiện nay. |
|
- Hệ chữ cái la-tinh - Hệ chữ số La Mã |
La Mã |
||
|
Văn học |
- Hai bộ sử thi I-li-át và Ô-đi-xê của Hô-mê - Vở kịch Ô-rét-tê của A-chi-lút - Vở kịch Ơ-pi-rít của Xô-phô-clơ |
Hy Lạp |
|
|
- Các tập thơ: Nữ anh hùng, Tình yêu,... của Ô-vi-đi-ớt |
La Mã |
||
|
Kiến trúc |
- Đền Pác-tê-nông - Đền thờ thần Dớt |
Hy Lạp |
|
|
- Đấu trường Cô-li-dê - Khải hoàn môn Công-xtan-ti-nút |
La Mã |
||
|
Điêu khắc, hội họa |
- Tượng Lực sĩ ném đĩa - Tượng A-tê-na - Tượng thần Vệ Nữ thành Mi-lô |
Hy Lạp |
|
|
Khoa học Tự nhiên |
- Các nhà khoa học: Ta-lét, Pi-ta-go, Ơ-cơ-lít, Ác-si-mét,.. |
Hy Lạp |
|
|
- Các nhà khoa học: Pli-ni-út; Clô-đi-út Ptô-lê-mi |
La Mã |
||
|
Y học |
- Hi-pô-crát |
Hy Lạp |
|
|
Sử học |
- Các nhà sử học: Hê-rô-đốt; Tuy-xi-dít; Xê-nô-phôn… |
Hy Lạp |
|
|
- Các nhà sử học: Pô-li-bi-út, Ti-tát Li-vi-út, Ta-xi-út và Plu-tác… |
La Mã |
||
|
Thể thao |
- Đại hội thể thao O-lim-pic - Đại hội thể thao Pa-na-thê-nai-a |
Hy Lạp |
Luyện tập 2 trang 37 SGK Sử 10: Ph. Ăng-ghen đã viết: “... Không có cơ sở của nền văn minh Hy Lạp và đế chế La Mã thì không có châu Âu hiện đại”. Em có đồng ý với nhận định này không? Vì sao?
Lời giải:
Em đồng ý với nhận định của Ph. Ăng-ghen: “Không có cơ sở của nền văn minh Hy Lạp và đế chế La Mã thì không có châu Âu hiện đại.”
- Hy Lạp và La Mã cổ đại đã để lại những thành tựu có ảnh hưởng sâu sắc đến sự hình thành và phát triển của châu Âu. Văn minh Hy Lạp đạt nhiều thành tựu về triết học, toán học, khoa học, văn học, nghệ thuật và kiến trúc. Những tư tưởng của các nhà triết học Hy Lạp góp phần hình thành nền tảng tư duy khoa học và triết học phương Tây. Văn minh La Mã tiếp thu và phát triển nhiều thành tựu của Hy Lạp, đồng thời có những đóng góp nổi bật về luật pháp, tổ chức nhà nước, kiến trúc, kĩ thuật và ngôn ngữ. Đặc biệt, Luật La Mã trở thành cơ sở quan trọng cho sự phát triển của hệ thống pháp luật ở nhiều nước châu Âu sau này.
- Những giá trị về tư tưởng, khoa học, nghệ thuật, luật pháp và tổ chức xã hội của Hy Lạp - La Mã được các thế hệ sau kế thừa và phát triển, trở thành một trong những nền tảng của văn minh châu Âu hiện đại.
- Tuy nhiên, sự hình thành châu Âu hiện đại còn chịu ảnh hưởng của nhiều nền văn minh và yếu tố lịch sử khác. Vì vậy, nhận định của Ph. Ăng-ghen nhấn mạnh vai trò nền tảng đặc biệt quan trọng của văn minh Hy Lạp và La Mã đối với châu Âu, chứ không có nghĩa đây là yếu tố duy nhất tạo nên châu Âu hiện đại.
Vận dụng trang 37 SGK Sử 10:
Hãy sưu tầm tư liệu (qua sách, báo, Internet….) và giới thiệu về một thành tựu tiêu biểu của nền văn minh Hy Lạp - La Mã cổ đại hoặc nền văn minh Tây Âu thời Phục hưng.
Lời giải:
(*) Tham khảo: Giới thiệu đền Pác-tê-nông
- Đền Pác-tê-nông thờ nữ thần A-tê-na là công trình kiến trúc quan trọng nhất trên đồi A-crô-pôn ở A-ten (Hi Lạp), nhằm ghi dấu chiến công của quân đội Hi Lạp trước quân Ba Tư.
- Ngôi đền này được xây dựng trong khoảng những năm 447 - 438 TCN, để thờ nữ thần A-tê-na; dưới sự chỉ đạo của hai nhà kiến trúc kiệt xuất thời cổ đại là Ich-ti-nôt (Ictinos) và Ca-li-cra-têt (Callicratès). Phần điêu khắc do Phi-đi-at (Phidias) làm và hoàn thành vào năm 431 TCN.
- Công trình có mặt bằng hình chữ nhật 31 x 70 m, có hành lang cột bao quanh (mặt chính 8 cột, mặt bên 17 cột). Các cột cao khoảng 10.4 m bằng đá cẩm thạch trắng có tỉ lệ và đường nét rất thanh thoát, đỡ bộ mái hai chiều dốc tạo nên phía mặt trước bộ đầu mái hình tam giác với nhiều điêu khắc trang trí đẹp. Trên bức tường dài 276 m là những bức phù điêu dựa mô phỏng thần thoại và sinh hoạt xã hội của A-ten lúc bấy giờ. Không gian bên trong bao gồm một phòng lớn phía trước có đặt tượng thờ nữ thần Atêna (cao 6 m) và phòng bé phía sau dùng làm kho chứa báu vật.
- Vẻ đẹp của kiến trúc đền Đền Pác-tê-nông được coi là mẫu mực cho các nhà kiến trúc các thế hệ sau đến để học tập. Công trình tồn tại được gần 2.000 năm, đến thế kỉ XVII, do bị quân Thổ dùng làm kho súng đã bị nổ và bộ mái bị phá vỡ. Mặc dù vậy, các bộ phận còn lại vẫn cho thấy vẻ đẹp huy hoàng của nó, nhiều chi tiết của mái, cột, tường... được giữ lại và trở thành vật trưng bày có giá trị của nhiều bảo tàng lớn trên thế giới.
