Từ đa nghĩa là gì? Cách phân biệt nghĩa gốc và nghĩa chuyển
Từ đa nghĩa là gì? Cách phân biệt nghĩa gốc và nghĩa chuyển chi tiết giúp học sinh dễ dàng tham khảo để chuẩn bị tốt cho kiểm tra sắp tới trong chương trình môn Tiếng Việt 5.
Bài: Từ đa nghĩa là gì? Cách phân biệt nghĩa gốc và nghĩa chuyển
1. Từ đa nghĩa là gì?
Từ đa nghĩa là những từ có nhiều hơn một nghĩa trong đó có một nghĩa gốc và một hay một số nghĩa chuyển. Nghĩa của các từ này thường có mối liên hệ với nhau, nhưng có thể biểu thị cho những đối tượng, khái niệm hoặc tình huống khác nhau.
- Ví dụ 1:
Xe đạp là từ dùng để chỉ loại xe 2 bánh, con người dùng sức đạp cho quay bánh. Đây là nghĩa duy nhất của từ xe đạp. Vậy từ xe đạp là từ chỉ có một nghĩa.
- Ví dụ 2: Nghĩa gốc "ăn cơm": cho vào cơ thể thức ăn nuôi sống
Nghĩa chuyển "ăn ảnh": trông đẹp hơn trong ảnh so với ngoài đời
Từ “ăn” sử dụng trong những ngữ cảnh khác nhau và kết hợp với những từ ngữ khác nhau thì sẽ mang nghĩa khác nhau.
2. Cách phân biệt nghĩa gốc và nghĩa chuyển
- Nghĩa gốc: là nghĩa trực tiếp, gần gũi, quen thuộc, dễ hiểu; không hoặc ít phụ thuộc vào câu văn, đoạn văn chứa từ ngữ đó.
- Nghĩa chuyển: là nghĩa có sau, được suy ra từ nghĩa gốc. Muốn hiểu nghĩa chính xác của một từ được dùng, phải tìm nghĩa trong câu văn, đoạn văn chứa từ ngữ đó.
- Cách xác định nghĩa gốc và nghĩa chuyển:
+ Cách 1: Sử dụng từ điển. Trong từ điển, nghĩa gốc luôn được xếp ở vị trí đầu tiên trong giải nghĩa của từ.
+ Cách 2: Dựa vào tri thức của người đọc, người nghe.
Bước 1: Xác định nghĩa của từ trong câu văn hoặc văn bản sử dụng từ đó.
Bước 2: So sánh và đối chiếu nghĩa đó với nghĩa được sử dụng nhiều nhất, phổ biến, quen thuộc nhất.
Bước 3: Đưa ra kết luận.
Đặt câu với từ đa nghĩa từ “nhà”
- Ngôi nhà này đẹp quá!
-> Nghĩa gốc: chỉ nơi để ở.
- Ông xã nhà tôi đang làm việc trong quân đội.
-> Nghĩa chuyển: chỉ vợ hoặc chồng
- Nhà văn luôn có cảm hứng sáng tác ở bất cứ đâu.
-> Nghĩa chuyển: Chỉ người làm nghề
3. Bài tập vận dụng
Câu 1: Từ xuân trong câu nào dưới đây mang nghĩa gốc?
A. Cô ấy đã ngoài 30 nhưng vẫn còn xuân lắm.
B. Đã 30 cái xuân nhưng cô ấy vẫn chưa từng được trải qua mùi vị tình yêu.
C. Mùa xuân đến, trường chúng em lại tổ chức hoạt động trồng cây gây rừng.
D. Cả A và B
Lời giải
- Từ xuân mang nghĩa gốc, chỉ mùa xuân, mùa khởi đầu trong 4 mùa xuân, hạ, thu, đông
Mùa xuân đến, trường chúng em lại tổ chức hoạt động trồng cây gây rừng.
- Từ xuân mang nghĩa chuyển, chỉ sự trẻ trung, tươi đẹp hoặc chỉ năm là trong câu:
+Cô ấy đã ngoài 30 nhưng vẫn còn xuân lắm.
+Đã 30 cái xuân nhưng cô ấy vẫn chưa từng được trải qua mùi vị tình yêu.
Đáp án đúng: C. Mùa xuân đến, trường chúng em lại tổ chức hoạt động trồng cây gây rừng.
Đáp án cần chọn là: C
Câu 2. Tiếng nào dưới đây ghép với đánh được từ mang nghĩa gốc?
A. trống
B. đàn
C. cờ
D. nhau
Lời giải
Đánh nhau là từ mang nghĩa gốc.
Chỉ có trường hợp đánh nhau là giữ nguyên nghĩa gốc dùng tay tác động lên để khiến vật đó bị thương hoặc bị đau.
Những trường hợp còn lại: đánh đàn, đánh trống, đánh cờ đều là sử dụng tay cầm, nắm một vật khác.
Đáp án cần chọn là: D
Câu 3. Trong các câu sau đây câu nào chứa từ miệng được dùng với nghĩa chuyển?
A. Cô bé có khuôn miệng nhỏ nhắn, xinh xắn.
B. Đừng có mà suốt ngày chỉ biết “há miệng chờ sung” như thế.
C. Đàn ông miệng rộng thì sang, đàn bà miệng rộng tan hoang cửa nhà.
D. Miệng hố được che đậy rất kĩ càng, đây chính là cái bẫy để bắt thú dữ.
Lời giải
- Từ miệng được dùng với nghĩa gốc chỉ bộ phận của con người hoặc động vật là trong các câu:
+ Cô bé có khuôn miệng nhỏ nhắn, xinh xắn.
+ Đừng có mà suốt ngày chỉ biết “há miệng chờ sung” như thế.
+ Đàn ông miệng rộng thì sang, đàn bà miệng rộng tan hoang cửa nhà.
- Từ miệng được dùng với nghĩa chuyển, chỉ một sự vật có đặc điểm (hình tròn) giống như cái miệng của người hoặc động vật là trong câu:
Miệng hố được che đậy rất kĩ càng, đây chính là cái bẫy để bắt thú dữ.
Đáp án cần chọn là: D
