Chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất? Hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất?
“Từ điển Địa lý 6: Chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất? Hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất? Bài tập về hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất” là tài liệu giúp học sinh hiểu rõ một trong những chuyển động quan trọng của Trái Đất. Bài viết giải thích Trái Đất tự quay quanh trục theo hướng từ Tây sang Đông, tạo nên hiện tượng ngày và đêm luân phiên nhau. Đồng thời, tài liệu nêu các hệ quả như sự lệch hướng chuyển động của các vật thể, sự khác nhau về giờ giữa các khu vực và hiện tượng giờ địa phương. Phần bài tập kèm theo giúp học sinh vận dụng kiến thức để ghi nhớ và hiểu sâu hơn về nội dung bài học.
1. Chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất?
- Trái Đất không ngừng tự quay quanh một trục tưởng tượng. Trong quá trình tự quay, trục Trái Đất luôn nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo một góc 66°33’.
*Lưu ý: Trục Trái Đất là trục tưởng tượng qua tâm Trái Đất và hai cực Bắc - Nam. Trái Đất tự quay một vòng quanh trục hết một ngày đêm.
- Trái Đất tự quay quanh trục một vòng hết 23 giờ 56 phút 04 giây. Tuy nhiên để thuận tiện trong đời sống và sản xuất, thời gian Trái Đất tự quay một vòng quanh trục được quy ước là 24 giờ.
Chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất
2. Hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất?
Chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất có ba hệ quả chính:
+ Ngày đêm luân phiên
+ Giờ trên Trái Đất
+ Sự lệch hướng chuyển động của vật thể
Ngày đêm luân phiên
- Trái Đất có dạng khối cầu nên lúc nào cũng chỉ được Mặt Trời chiếu sáng một nửa. Nửa được chiếu sáng là ngày, nửa nằm trong bóng tối là đêm.
Do sự chuyển động tự quay quanh trục theo hướng từ tây sang đông nên ở khắp mọi nơi trên Trái Đất đều lần lượt có ngày và đêm luân phiên nhau.
Giờ trên Trái Đất
- Giờ địa phương hay giờ Mặt Trời là các địa điểm nằm trên cùng một kinh tuyến sẽ có cùng một giờ.
- Giờ khu vực là các địa điểm nằm trong cùng một khu vực sẽ có giờ giống nhau. Để tiện cho việc tính giờ và giao dịch quốc tế, người ta quy định giờ thống nhất cho từng khu vực.
+ Để thuận tiện trong sinh hoạt và giao dịch, người ta chia bề mặt Trái Đất ra 24 khu vực giờ.
+ Mỗi khu vực giờ là một múi giờ, tương ứng với 15 độ kinh tuyến.
+ Hai khu vực giờ liền nhau chênh nhau 1 giờ.
- Múi giờ có đường kinh tuyến gốc đi qua đài thiên văn Grin-uých ở thủ đô Luân Đôn (Vương quốc Anh) được chọn làm múi giờ gốc, đó là múi giờ số 0. giờ được tính theo múi gốc làm giờ giao dịch chung trên thế giới gọi là giờ quốc tế, viết tắt là giờ GMT.
+ Những múi giờ nằm bên trái múi giờ 0 là giờ muộn hơn giờ quốc tế (GMT-).
+ Những múi giờ năm bên phải là giờ sớm hơn giờ quốc tế (GMT+).
- Ranh giới của các khu vực giờ rất phức tạp do bị điều chỉnh theo đường biên giới của các quốc gia, vùng lãnh thổ.
VD: Khi ở Luân Đôn là 0 giờ thì Hà Nội là 7 giờ sáng, Bắc Kinh là 8 giờ sáng.
- Khi Mặt Trời lên cao nhất trên bầu trời, người ta quy ước lúc đó là 12 giờ, từ đó tính ra các giờ khác trong ngày. giờ được tính dựa vào độ cao Mặt Trời trong ngày được gọi là giờ địa phương.
-> Giờ địa phương không thuận tiện trong đời sống và sản xuất.
- Một số quốc gia có lãnh thổ rộng lớn nên có nhiều múi giờ khác nhau.
- Việt Nam nằm trong múi giờ số 7.
Sự lệch hướng chuyển động của vật thể
- Do Trái Đất chuyển động tự quay quanh trục nên các vật thể chuyển động trên bề mặt Trái Đất đều bị lệch hướng. Lực làm lệch hướng đó được gọi là lực Cô-ri-ô-lit.
- Lực Cô-ri-ô-lit có tác động đến hướng di chuyển của dòng sông, dòng biển, gió,... trên Trái Đất.
3. Bài tập về hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất
Bài tập 1: An sống ở Hà Nội và có bạn sống ở thành phố Xao Pao-lô (Bra-xin). Vào lúc 11 giờ trưa, sau khi đi học về, An định gọi điện cho bạn để nói chuyện. Bố khuyên An không nên gọi vào giờ này. Theo em, tại sao bố lại khuyên An như vậy?
Trả lời:
- Thành phố Xao Pao-lô (Bra-xin): khu vực giờ số -3, Việt Nam: khu vực giờ số 7.
=> Thành phố Xao Pao-lô (Bra-xin) cách Việt Nam: 3 + 7 = 10 (múi giờ).
- Lúc Việt Nam đang là 11 giờ trưa thì thành phố Xao Pao-lô (Bra-xin) đang là: 11 - 10 = 1 giờ (cùng ngày với Việt Nam)
=> Bố khuyên An không nên gọi cho bạn vì Xao Pao-lô (Bra-xin) đang là đêm (1 giờ sáng) sẽ làm phiền giấc ngủ của bạn.
Bài tập 2: Dựa vào bản đồ thế giới, tính xem giờ ở London, Tokyo, khi ở Hà Nội lúc 11h trưa ngày 1/1/2010?
Trả lời:
- Hà Nội ở múi giờ số 7. Nên khi ở HN lúc 11h trưa ngày 1/1/2010 thì:
+ London (múi giờ số 0) cách Việt Nam: 0-7=7 múi giờ.
=>11-7=4h ngày 1/1/2010.
+ Tokyo (múi giờ số 9) cách Việt Nam: 9-7=2 múi giờ.
=> 11+2=13h ngày 1/1/2010 ( do Nhật nằm ở phía Đông của nước ta nên “+”).
Bài tập 3: Cho biết ở kinh tuyến số 110°Đ ,110°T, 125°T, 175°Đ thuộc múi giờ số mấy?
Trả lời:
- Kinh tuyến 110°Đ thuộc múi giờ: 110° : 15 = 7,33 ( làm tròn số theo quy tắc toán học là 7).
- Kinh tuyến 110°T thuộc múi giờ:
(360° - 110°) : 15 = 16,667 nên thuộc múi giờ số 17.
Hoặc 24 - (110 : 15) = 17 => 17 - 24= -7 (nghĩa là múi giờ thuộc kinh tuyến 110°T là -7).
- Kinh tuyến 110°T thuộc múi giờ:
(360° - 125°) : 15=15,667 thuộc múi giờ số 16
Hoặc 24 - (125 : 15) = 16 => 16 - 24= -8
- Kinh tuyến 175°Đ thuộc múi giờ: 175 : 15= 12.
Bài tập 4: Dựa vào bản đồ thế giới, tính xem giờ ở London, Tokyo, khi ở Hà Nội lúc 11h trưa ngày 1/1/2010?
Trả lời:
- Hà Nội ở múi giờ số 7. Nên khi ở HN lúc 11h trưa ngày 1/1/2010 thì:
+ London (múi giờ số 0) cách Việt Nam: 0 - 7 = 7 múi giờ.
=> 11 - 7 = 4h ngày 1/1/2010.
+ Tokyo (múi giờ số 9) cách Việt Nam: 9 - 7 = 2 múi giờ.
=> 11 + 2=13h ngày 1/1/2010 ( do Nhật nằm ở phía Đông của nước ta nên “+”).
