Núi lửa là gì? Nguyên nhân tạo ra núi lửa?
Từ điển Địa lý 6: Núi lửa là gì? Nguyên nhân tạo ra núi lửa? Biểu hiện trước khi núi lửa phun trào? Các trạng thái của núi lửa? Hậu quả của núi lửa phun trào? Những biện pháp phòng chống thiệt hại do núi lửa gây ra giúp học sinh khám phá một hiện tượng tự nhiên đặc biệt của Trái Đất. Với cách trình bày ngắn gọn, dễ hiểu, bài học giải thích khái niệm núi lửa, nguyên nhân hình thành và các dấu hiệu nhận biết trước khi núi lửa phun trào.
1. Núi lửa là gì?
Ở những nơi vỏ Trái Đất bị đứt gãy, các dòng mac-ma theo các khe nứt của vỏ Trái Đất, phun trào lên bề mặt (cả trên lục địa và đại dương) tạo thành núi lửa.
Núi lửa Fagradalsfjall phun trào ở Iceland năm 2021. Ảnh: The Atlantic.
2. Nguyên nhân tạo ra núi lửa?
Do sự chuyển dịch của các mảng kiến tạo là nguyên nhân gây ra núi lửa.
Cấu tạo và hoạt động của một núi lửa
3. Biểu hiện trước khi núi lửa phun trào
Trước khi núi lửa phun trào, có thể mặt đất rung nhẹ, nóng hơn, có khí bốc lên ở miệng núi.
Núi lửa Mayon phun trào năm 2018. Ảnh: Global Look Press
4. Các trạng thái của núi lửa?
- Núi lửa đã tắt là núi lửa không hoạt động trở lại tối thiểu một triệu năm.
Miệng núi lửa đã tắt ở đảo Lý Sơn (Việt Nam)
- Núi lửa đang hoạt động: là núi lửa đang phun trào hoặc núi lửa đã từng phun trào nhưng có dấu hiệu macma đang đi lên.
Núi lửa Popocatepetl, Mexico
- Núi lửa dừng hoạt động: là núi lửa tuy không có bất kì một dấu hiệu bất ổn nào nhưng có thể hoạt động trở lại.
Miệng núi lửa tuyệt đẹp trên bờ biển Hawaii - Ảnh: Saint
5. Hậu quả của núi lửa phun trào?
Tác động tiêu cực:
- Khi núi lửa có dấu hiệu phun trào, người dân xung quanh phải sơ tán nhanh chóng khỏi khu vực đó.
- Núi lửa phun trào gây thiệt hại cho các vùng lân cận. Tro bụi và dung nham vùi lấp các thành thị, làng mạc, ruộng nương, gây thiệt hại về người và tài sản.
- Núi lửa phun trào tạo ra thảm hoạ kép sóng thần là những con sóng cao và mạnh do các vụ phun trào dưới biển, các vụ sạt lở hay các vụ sụp đổ của núi lửa gây ra. Sóng thần có thể lan rộng ra xa và gây ra thiệt hại lớn cho các bờ biển và các khu dân cư ven biển.
Ví dụ:
Vụ phun trào nổi tiếng nhất của Núi Vesuvius có lẽ diễn ra vào năm 79, giết chết tới 16.000 người ở Vịnh Naples.
Núi lửa Asama trên đảo Honshu. (Ảnh: ei.u-tokyo.ac.jp)
Năm 1783, núi lửa Asama phun trào gây thiệt hại trên diện rộng cùng đám cháy lớn, giết chết 1.500 người và phá huỷ một khu vực rộng lớn của Nhật
Thành phố Rikuzentakata thuộc tỉnh Iwate bị nhấn chìm trong nước ngày 11/3/2011
Tác động tích cực
- Tuy nhiên, các vùng đất đỏ phì nhiêu do dung nham bị phong hoá lại thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp.
- Ngoài ra, núi lửa phun trào có thể tạo ra những hình ảnh ấn tượng và độc đáo, như là các dòng dung nham chảy, các mây tro bốc cao, hay các hồ nước trong miệng núi lửa. Nhiều khu vực có núi lửa phun trào trở thành điểm du lịch thu hút khách, như núi Fuji Nhật Bản,...
Núi lửa Fuji Nhật Bản
6. Những biện pháp phòng chống thiệt hại do núi lửa gây ra
- Để phòng tránh hậu quả của phun trào núi lửa, cần có biện pháp phòng ngừa và ứng phó hiệu quả, như:
- Xây dựng hệ thống giám sát núi lửa để theo dõi các dấu hiệu bất thường và cảnh báo sớm cho người dân.
- Cần có kế hoạch sơ tán dân cư và đảm bảo an toàn cho mọi người khi có núi lửa phun trào.
- Tăng cường kiến thức và nhận thức của con người.
