Ngoại sinh là gì? Quá trình phong hoá là gì? Quá trình bóc mòn là gì? Quá trình vận chuyển và bồi tụ là gì?
Bài Từ điển Địa lí 6: Ngoại sinh là gì? Quá trình ngoại sinh có tác động như thế nào đến địa hình bề mặt Trái Đất? Quá trình phong hoá là gì? Quá trình bóc mòn là gì? Quá trình vận chuyển và bồi tụ là gì? giúp học sinh khám phá các quá trình diễn ra trên bề mặt Trái Đất và vai trò của chúng trong việc hình thành địa hình. Với cách trình bày ngắn gọn, dễ hiểu, bài học giải thích khái niệm ngoại sinh và làm rõ tác động của nó đến sự biến đổi địa hình.
Đồng thời, nội dung còn giới thiệu các quá trình quan trọng như phong hoá, bóc mòn, vận chuyển và bồi tụ – những yếu tố góp phần tạo nên sự đa dạng của cảnh quan tự nhiên. Đây là tài liệu hữu ích giúp học sinh lớp 6 nắm vững kiến thức cơ bản và học tập hiệu quả môn Địa lí.
1. Ngoại sinh là gì?
- Ngoại sinh là các quá trình xảy ra ở bên ngoài, trên bề mặt Trái Đất.
- Quá trình ngoại sinh có xu hướng phá vỡ, san bằng các địa hình do nội lực tạo nên, đồng thời cũng tạo ra các dạng địa hình mới.
=> Trong hình 10.1 a, b là kết quả của quá trình ngoại sinh.
- Hình a: Sóng biển đánh vào ven bờ, làm mài mòn địa hình ven bờ. (Dạng địa hình do sóng mài mòn).
- Hình b: Nấm đá do gió thổi mòn.
2. Quá trình ngoại sinh có tác động như thế nào đến địa hình bề mặt Trái Đất?
Ngoại lực tác động đến địa hình bề mặt Trái Đất thông qua các quá trình: phong hoá, bóc mòn, vận chuyển, bồi tụ.
3. Quá trình phong hoá là gì?
*Quá trình phong hoá:
| Các loại phong hoá | Khái niệm | Nguyên nhân | Kết quả |
| Phong hoá lí học | Là sự phá huỷ đá thành các khối vụn có kích thước to, nhỏ khác nhau. | Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột, sự đóng băng của nước, sự kết tinh của muối, tác động va đập của sóng, nước chảy, gió thổi, hoạt động sản xuất của con người. | Đá nứt vỡ, thay đổi kích thước không thay đổi thành phần hoá học. |
| Phóng hoá hoá học | Là quá trình phá huỷ đá và khoáng vật những chủ yếu làm biến đổi thành phần tính chất hoá học của đá và khoáng vật. | Nước và các hợp chất hoà tan trong nước khí CO2, O2 và các chất do vi sinh vật bài tiết,... | Xuất hiện các dạng địa hình đặc biệt như địa hình cacxtơ. |
| Phong hoá sinh học | Là sự phá huỷ đá và khoáng vật dưới tác động của sinh vật, làm cho đá và khoáng vật vừa bị phá huỷ về mặt cơ giới vừa bị phá huỷ về mặt hoá học. | Do tác động của sinh vật như vi khuẩn, nấm, rễ cây,... động vật đào bới, tìm thức ăn,... | Làm cho đá vừa bị biến đổi về mặt hoá học vừa bị phá huỷ về mặt cơ giới. |
Phong hoá lí học khiến đá bị nứt vỡ
Phong hoá hoá học hình thành dạng địa hình cacxtơ
Phong hoá sinh học dưới tác động của sinh vật
4. Quá trình bóc mòn là gì?
*Quá trình bóc mòn:
- Bóc mòn là quá trình các nhân tố ngoại lực (nước, gió, sóng biển, băng hà,...) làm dời chuyển các sản phẩm đã bị phong hoá ra khỏi vị trí ban đầu.
- Quá trình xâm thực: bóc mòn do nước, tạo thành các khe rãnh, mương xói, thung lũng sông, …
- Quá trình thổi mòn: bóc mòn do gió, tạo thành các dạng địa hình như nấm đá, rãnh thổi mòn, hoang mạc đá, …
Nấm đá do quá trình bóc mòn
- Quá trình nạo mòn: bóc mòn do băng hà, tạo thành dạng địa hình như máng băng, phi-o, đá trán cừu,...
5. Quá trình vận chuyển và bồi tụ là gì?
*Quá trình vận chuyển và bồi tụ:
- Quá trình vận chuyển là sự tiếp nối của quá trình bóc mòn, làm vật liệu di chuyển theo các nhân tố ngoại lực. Vận chuyển cung cấp nguồn vật liệu cho quá trình bồi tụ.
- Bồi tụ: là sự kết thúc của quá trình vận chuyển, làm tích tụ vật liệu, tạo nên các dạng địa hình như: nón phóng vật, bãi bồi, đồng bằng châu thổ, thạch nhũ, đụn cát,…
Địa hình đồng bằng của quá trình bồi tụ
