Hỏi bài

Việt Nam bị xâm lược và trở thành thuộc địa của thực dân Pháp:

+ Năm 1858 - 1884, thực dân Pháp xâm lược Việt Nam

+ Năm 1884 - 1945, Việt Nam là thuộc địa của thực dân Pháp.

- Sự kết nối đường biển giữa châu Á và châu Âu liên quan đến cuộc phát kiến địa lí của Va-xcô đơ Ga-ma, vì đoàn thám hiểm của Va-xcô đơ Ga-ma đã đi từ Bồ Đào Nha đến được Ca-li-cút (bờ Tây Nam Ấn Độ).

- Sự kết nối đường biển giữa châu Âu và châu Mỹ liên quan đến cuộc phát kiến địa lí của C. Cô-lôm-bô.

- Chuyến đi của Ma-gien-lan kết nối tất cả các châu lục lại với nhau.

* Đường đi của các cuộc phát kiến địa lí:

- Năm 1487, Đi-a-xơ (B.Dias) đã đi từ Bồ Đào Nha xuống được tận điểm cực nam của châu Phi. Ông đặt tên là Mũi Bão Tố, sau Mũi Hảo Vọng.

- Năm 1492, Cô-lôm-bô (C. Columbus) muốn tìm đường đến phương Đông, ông bắt đầu chuyến hành trình từ Tây Ban Nha, đi về phía tây và đến đảo Xan Xan-va-đô (Sal Salvador), Cu-ba rồi dừng lại vì đã tưởng đến được Ấn Độ.

- Năm 1498, V.Ga-ma (Vasco da Gama) tìm con đường sang phương Đông bằng đường biển. Từ Bồ Đào Nha, thuyền của ông đi vòng qua điểm cực nam của châu Phi, cập bến Ca-li-cút (Ấn Độ)

- Năm 1519, Ma-gien-lan (Magenllan) từ Tây Ban Nha vòng qua điểm cực nam của châu Mỹ, tiến vào biển (Thái Bình Dương). Nhưng sau đó ông bị thiệt mạng tại Phi-líp-pin trước khi đến được đảo Ma-lu-cu. Những người còn lại về đến Tây Ba Nha vào năm 1522.

- Ví dụ về mối liên hệ giữa sử học với ngành khoa học tự nhiên:

+ Ví dụ 1: trong tác phẩm “Chiếc nút áo của Napoleon – 17 phân tử thay đổi lịch sử”, bằng những hiểu biết khoa học về nguyên tố thiếc (Sn), hai tác giả Penny Le Couteur và Jay Burreson đã đưa ra một cách luận giải, một nhận thức lịch sử thú vị về nguyên nhân dẫn đến thất bại của đội quân do Napoleon chỉ huy khi tiến quân xâm lược nước Nga (vào năm 1812). Theo hai tác giả này: nút áo của đội quân hơn 700.000 người do Napoleon chỉ huy đều được làm từ bằng thiếc. Tuy nhiên, thiếc lại có thể biến thành bột vụn ở nhiệt độ dưới -30°C. Trong khi đó, nhiệt độ -30°C lại là nền nhiệt bình thường của mùa đông ở Nga. Vì phải chịu lạnh do không thể “cài nút áo” được, đội quân của Napoleong ngày càng suy yếu và thất bại thảm hại dưới cái lạnh khủng khiếp trong cuộc xâm lược này.

+ Ví dụ 2: công trình nghiên cứu về “Lịch sử tìm ra các nguyên tố hóa học” của G. Đi-ô-ghê-nốp giúp chúng ta có những hiểu biết cơ bản về lịch sử phát minh và sử dụng của từng nguyên tố hóa học. Thông qua những tri thức lịch sử trong sách, chúng ta sẽ biết được:

+ Tại sao có những nguyên tố được phát hiện ra sớm, tại sao có những nguyên tố lại được biết đến muộn hơn?

+ Các nhà bác học đã có đóng góp như thế nào trong lĩnh vực nghiên cứu các nguyên tố hóa học.

- Sử học được coi là một môn khoa học có tính liên ngành, vì: trong quá trình nghiên cứu, nhà sử học cần phải phối hợp sử dụng thông tin và phương pháp của các ngành khoa học khác nhau.

- Một số ví dụ thể hiện việc sử dụng tri thức, phương pháp liên ngành trong nghiên cứu lịch sử:

+ Ví dụ 1: để khôi phục và làm nổi bật giá trị của khu di tích Trung tâm Hoàng thành Thăng Long, sử học đã khai thác và sử dụng tri thức, phương pháp nghiên cứu của nhiều ngành khác nhau, như: khảo cổ học, địa lí học, văn học, kiến trúc, điêu khắc..

+ Ví dụ 2: khai thác tác phẩm: Hoàng Lê nhất thống chí chúng ta có thể hiểu biết một cách sinh động hơn về tiến trình lịch sử; đời sống xã hội ở Việt Nam cuối thế kỉ XVIII.

+ Ví dụ 3: để giám định niên đại của các hiện vật, các nhà khoa học đã sử dụng phương pháp đồng vị phóng xạ 14C (đây là phương pháp thuộc ngành hóa học).

- Vai trò của các ngành khoa học tự nhiên và công nghệ đối với Sử học:

+ Thông tin và phương pháp của Toán học để thống kê, phân tích, trình bày các thành tựu kinh tế - xã hội, tính toán, đo đạc một số công trình trong quá khứ,...

+ Thông tin và phương pháp của Vật lí học để giám định sử liệu, trình bày các thành tựu về khoa học - kĩ thuật,...

+ Tài liệu, phương pháp của các ngành Địa lí - Địa chất, Cổ sinh học, Vật lí, Hoá học, Sinh học, Y học,... để xác định tính chính xác của sự kiện, cũng như phân tích để đoán định niên đại của các di vật lịch sử.

+ Ứng dụng công nghệ số, viễn thám, trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật, thực tế ảo,... để hỗ trợ quá trình tìm kiếm dấu vết lịch sử, thu thập, xử lí sử liệu, đo đạc và xây dựng bản đồ về sự kiện, không gian lịch sử, cũng như trình bày và tái hiện quá khứ lịch sử một cách sinh động, hấp dẫn và hiệu quả,…

Dựa vào thông tin về Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới Tràng An (tr.19), hãy cho biết: Để xác định giá trị của danh thắng này, các nhà khoa học đã dựa vào phương pháp, kết quả nghiên cứu của những ngành khoa học nào?

- Ví dụ: Tác phẩm Lịch sử vật lí học của tác giả Đào Văn Phúc cung cấp cho chúng ta những tri thức về sự ra đời, quá trình phát triển và những thành tựu tiêu biểu của ngành vật lí học.