Hỏi bài

Giải thích nghĩa của các thành ngữ:

– nói băm nói bổ: nói bốp chát, xỉa xói, thô bạo (phương châm lịch sự).

– nói như đấm vào tai: nói mạnh, trái ý người khác, khó tiếp thu (phương châm lịch sự).

– điều nặng tiếng nhẹ: nói trách móc, chì chiết (phương châm lịch sự).

– nửa úp nửa mở: nói mập mờ, ỡm ờ, không nói ra hết ý (phương châm cách thức).

– mồm loa mép giải: lắm lời, đanh đá, nói át người khác (phương châm lịch sự).

– đánh trống lảng: lảng ra, né tránh không muốn tham dự một việc nào đó, không muốn đề cập đến một vấn đề nào đó mà người đối thoại đang trao đổi (phương châm quan hệ).

– nói như dùi đục chấm mắm cáy: nói không khéo, thô cộc, thiếu tế nhị (phương châm lịch sự).

a) Nhân tiện đây xin hỏi: khi người nói muốn hỏi về một vấn đề không đúng đề tài đang trao đổi, tránh người nghe hiểu là mình không tuân thủ phương châm quan hệ.

b) Cực chẳng đã tôi phải nói, tôi nói điều này có gì không phải mong anh bỏ qua; biết là làm anh không vui, nhưng… ; xin lỗi, có thể anh không hài lòng nhưng tôi cũng phải thành thực mà nói… để giảm nhẹ sự đụng chạm, tuân thủ phương châm lịch sự.

c) Đừng nói leo, đừng ngắt lời như thế, đừng nói cái giọng đó với tôi… báo hiệu cho người đối thoại biết là họ không tuân thủ phương châm lịch sự, buộc phải chấm dứt sự không tuân thủ đó.

Nói mát, Nói hớt, Nói móc, Nói leo, Nói ra đầu ra đũa

Các từ ngữ này đều chỉ những cách nói liên quan đến phương châm lịch sự và phương châm cách thức.

Nền nông nghiệp thời Lý phát triển là do cả nước và nhân dân cùng đẩy mạnh, chăm lo sản xuất nông nghiệp.

- Hàng năm, vào mùa xuân, các vua nhà Lý thường về địa phương cày tịch điền.

- Nhà Lý khuyến khích khai khẩn ruộng hoang, tiến hành đào kênh mương, khai ngòi đồng thời cho đắp đê phòng ngập lụt.

- Nhà Lý ban hành lệnh cấm giết trâu bò để bảo vệ sức kéo cho nông nghiệp.

– Thủ công nghiệp :

+ Thủ công nghiệp nhân dân (dân gian) tiếp tục phát triển, với nhiều ngành nghề, sản phẩm phong phú, tinh xảo.

+ Nghề dệt, làm đồ gốm, xây dựng đền đài, cung điện, nhà cửa rất phát triển. Các nghề làm đồ trang sức bằng vàng, bạc ; làm giấy, đúc đổng, rèn sắt… đều được mở rộng. Nhiều công trình nổi tiếng do thợ thủ công dựng nên như chuông Quy Điền, tháp Báo Thiên (Hà Nội), vạc Phổ Minh (Nam Định)…

- chia ruộng đất công cho nông dân cày cấy và nộp thuế;

- vua tự cày tịch điền và tế thần Nông ;

chú trọng khai khẩn đất hoang, đào kênh mương, làm thuỷ lợi

* Thủ công nghiệp:

- Thủ công nghiệp truyền thống: dệt, đồ gốm, xây dựng nhà cửa, đền đài... được phát triển.

- Đúc đồng, làm đồ trang sức bằng vàng, bạc, khắc ván in... được mở rộng hơn trước.

- Nhiều công trình kiến trúc và điêu khắc nổi tiếng: Tháp Báo Thiên, Chuông Quy Điền (Hà Nội), Vạc Phổ Minh (Nam Định)

* Thương nghiệp:

- Việc buôn bán trong và ngoài nước rất phát triển, Vân Đồn (Quảng Ninh) là nơi buôn bán khá sần uất.

- Vua quan: Bộ phận chính trong giai cấp thống trị, được hưởng nhiều đặc quyền, đặc lợi .

- Địa chủ : quan lại, hoàng tử, công chúa,một số thường dân có nhiều ruộng đất.

- Nông dân: chiếm đa số, họ là lực lượng sản xuất chủ yếu của xã hội nhưng bị bóc lột nặng nề.

- Những người làm nghề thủ công, buôn bán: họ phải nộp thuế và làm nghĩa vụ với vua.

- Nô tì là tù binh hoặc nhưng người vị tội nặng, nợ nần hoặc bán thân, họ phải phục vụ trong cung điện hoặc các nhà quan.

- Xã hội thời Lý có sự phân biệt đẳng cấp sâu sắc hơn.

-Số địa chủ nhiều hơn.

- Số nông dân tá điền bị bóc lột cũng tăng thêm.

Giáo dục thời Lý

- Năm 1070, xây dựng Văn miếu ở Thăng Long để thờ Khổng Tử.

- Năm 1075, khoa thi đầu tiên được mở để tuyển chọn quan lại.

- Năm 1076, mở Quốc tử giám cho con em quý tộc đến học-trường đại học đầu tiên của nước ta.

- Chế độ thi cử chưa có nền nếp, quy củ.

- Văn học chữ Hán bước đầu phát triển

=> Nền giáo dục bước đầu phát triển.

Văn hóa thời Lý

- Từ thời Lý, nhân dân ưa thích ca hát, nhảy múa.

- Văn học chữ Hán bước đầu phát triển.

- Hầu hết các vua thời Lý đều tôn sùng đạo Phật, sai dựng chùa tháp, tô tượng, đúc chuông, dịch kinh, soạn sách,...

- Nhiều trò chơi dân gian được tổ chức.

- Kiến trúc và điêu khắc rất phát triển.

- Một số công trình nghệ thuật có giá trị được xây dựng như: chuông chùa Trùng Quang, Tháp chương Sơn,...

- Trình độ điêu khắc tinh vi, thanh thoát.

=>Văn hóa thời Lý đã đánh dấu sự ra đời của một nền văn hóa riêng biệt của dân tộc - văn hóa Thăng Long.

- Nghệ thuật thời Lý phát triển đa dạng, độc đáo, mang những nét riêng của dân tộc, phản ánh đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ta thời bấy giờ.

- Nhiều công trình nghệ thuật có giá trị như: Chùa Một Cột, tháp Báo Thiên (Thăng Long), tháp Chương Sơn (Nam Định), chuông chùa Trùng Quang (Bắc Ninh),… thể hiện trình độ khéo léo, tinh vi của bàn tay người nghệ nhân.

- Các loại hình nghệ thuật ca múa dân gian như: hát chèo, múa rối nước,… cùng nhiều nhạc cụ dân tộc đặc sắc cũng rất phổ biến, xuất hiện ở nhiều nơi.

=> Như vậy, nghệ thuật thời Lý mang phong cách đa dạng, độc đáo, linh hoạt đã đánh dấu sự ra đời của một nền văn hóa riêng của dân tộc - văn hóa Thăng Long. Đây chính là thời kì định hình một nền văn hóa riêng, đậm đà bản sắc dân tộc.