Đề thi tuyển sinh vào lớp 10 môn Ngữ văn năm 2016 - 2017 Sở GD và ĐT Nam Định

Phần III: Làm văn Cảm nhận của em về đoạn thơ sau:

"Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn

Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng

Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình."
                    (Nguyễn Duy, Ánh trăng, Ngữ văn 9, tập 1, NXB Giáo dục, 2016, tr.156)1. Giới thiệu chung:+ Nguyễn Duy là nhà thơ quân đội, là gương mặt tiêu biểu cho lớp nhà thơ trẻ thời chống Mĩ cứu nước. Ông đã được giải nhất cuộc thi thơ của báo Văn nghệ 1972 - 1973.+ Tập thơ Ánh trăng của ông được tăng giải A của Hội Nhà văn Việt Nam năm 1984. Trong đó, có bài thơ mà tựa đề dùng làm nhan đề cho cả tập thơ: Ánh trăng. Bài thơ là một câu chuyện riêng nhưng có ý nghĩa triêt lí như một lời tự nhắc nhở thấm thía của nhà thơ về lối sống nghĩa tình, thủy chung với quá khứ gian lao, với thiên nhiên, đất nước và đồng đội.2. Cảm nhận về đoạn thơ:a. Vị trí đoạn thơ:+ Đoạn thơ là các khổ 4, 5, 6 của bài, kể lại "cuộc gặp gỡ" đầy bất ngờ giữa người với trăng ở thành phố, sau nhiều năm không "gặp".b. Nội dung:* Trăng và con người đã gặp lại nhau trong một hoàn cảnh đặc biệt "thình lình đèn điện tắt".- Đây là một sự cố chân thực, thường thấy trong cuộc sống đô thị. Cái lâp lánh của ánh điện, cửa gương biến mất, con người bị vây bọc trong căn phòng tối om, ngột ngạt. Sự cố ấy ddã xóa đi những tiện nghi, vật chất mà vì nó con người xa lạ với vầng trăng.- Con người "vội bật tung cửa sổ": hành động rất thực khi con người phải đối diện với căn phòng ngột ngạt, đầy bóng tối, gợi giây phút tâm hồn con người khao khát được thoát khỏi không gian tù túng, chật hẹp.* Đó là cuộc gặp bất ngờ: "Đột ngột vầng trăng tròn":+ Đảo ngữ: Cảm giác ngỡ ngàng khi con người gặp lại vầng trăng.+ Ấn tượng về vẻ đẹp của trăng: trăng đang độ tròn đẹp nhất, trăng vẫn vẹn nguyên, vẫn ở rất gần, luôn chờ đợi dõi theo dù con người thờ ơ, dửng dưng.=> Khổ thơ đã tạo tình huống thức tỉnh tâm hồn tâm lính.* Sự thức tỉnh của con người:- Được bắt đầu từ khi gặp lại vầng trăng:+ Điệp từ "mặt", lối chuyển nghĩa độc đáo: Diễn tả giấy phút soi chiếu, giao hòa giữa con người và vầng trăng. Soi vào trăng để con người nhận ra mình và nhận ra cả sự thay đổi của mình.+ "Rưng rưng": là những cảm xúc đang ùa về trong giây phút con người nhận ra vầng trăng tri kỉ của đời mình => để rồi thức tỉnh.+ Các hình ảnh "đồng, bể, sông, rừng" đã xóa đi thời gian, không gian, đưa con người về quá khứ, kéo trăng và người xích lai gần nhau, để trăng vẫn vẹn nguyên là tri kỉ, để con người nhận ra sự nông cạn, thờ ơ, bạc bẽo của chính mình.- Con người càng thức tỉnh sâu sắc hơn khi:+ "Trăng cứ tròn vành vạnh": ẩn dụ cho nghĩa tình không bao giờ thay đổi, không bao giờ vơi cạn của nhân dân, đất nước. Trăng vẫn "im phăng phắc": bao dung, độ lượng và nghiêm khắc => cái im lặng chứa đựng lời nhắc nhở, cảnh báo, thức tinh con người.+ Con người "giật mình" thức tỉnh: Nhận ra những cám dỗ vật chất khiến con người đánh mất đi những giá trị tinh thần đẹp dẽ, khiến tâm hồn họ trống rỗng, nghèo nàn. Nhận ra bài học không được lãng quên quá khứ, không được thờ ơ, bội bạc với nghĩa tình sâu nặng, thiêng liêng. Từ đó, biết trở về nâng niu, trân trọng quá khứ, biết sống ân nghĩa, thủy chung.=> Với khoảnh khắc giật mình, nhà thơ đã gieo vào lòng người đoc niềm tin và sức sống mãnh liệt của lương tri con người.c. Nghệ thuật:+ Thể thơ ngũ ngôn với nhiều sáng tạo độc đáo.+ Sự kết hợp hài hòa giữa chất tự sự và trữ tình.+ Ngôn ngữ, hình ảnh giản dị, gần gũi mà giàu sức gợi, biện pháp tu từ nhân hóa được sử dụng hiệu quả.+ Giọng điệu tâm tình thấm thía, khi thì thiết tha cảm xúc, lúc lại trầm lắng, suy tư.3. Đánh giá:+ Đoạn thơ gợi cho ta nhiều suy ngẫm sâu sắc về cách sống, cách làm người, truyền thống "uống nước nhớ nguồn", ân nghĩa thủy chung cùng quá khứ.+ Thể hiện đặc trưng phong cách của Nguyễn Duy - rất giản dị nhưng mang tính triết lí sâu xa.