Hỏi bài

Những nét lớn của lịch sử châu Phi thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX:

- Các nước thực dân châu Âu tiến hành quá trình xâm lược và thống trị các nước châu Phi.

- Dưới ách thống trị hà khắc của các nước thực dân, phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc ở châu Phi diễn ra quyết liệt.

- Tuy nhiên, do còn nhiều hạn chế nên các phong trào đấu tranh đều thất bại.

Kết quả của cuộc đấu tranh giành độc lập ở khu vực Mĩ Latinh đầu thế kỉ XIX:

- Từ thế kỉ XVI, XVII, đa số các nước Mĩ Latinh lần lượt trở thành thuộc địa của Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.

- Đến đầu thế kỉ XIX, phong trào giải phóng dân tộc ở đây diễn ra quyết liệt và nhiều nước đã giành được độc lập. Đó là:

+ Năm 1804, Ha-i-ti là quốc gia đầu tiên ở châu lục này giành được độc lập.

+ Năm 1811, Vê-nê-xu-ê-la, Pa-ra-goay giành được độc lập.

+ Năm 1816, Ác-hen-ti-na giành được độc lập.

+ Năm 1821, hàng hoạt các nước như: Pê-ru, Mê-hi-cô, Pa-na-ma, En Xan-va-đo,… giành được độc lập.

+ Tiếp theo đó, vào các năm 1822, 1825, 1828,… lần lượt các quốc gia khác cũng giành được độc lập.

⟹ Như vậy, trong 2 thập niên đầu thế kỉ XIX, các quốc gia độc lập ở Mĩ Latinh đã lần lượt được hình thành.

1830 – 1874 diễn ra cuộc đấu tranh của Áp-đen Ca-đê ở Angiêri thu hút đông đảo lực lượng tham gia

=> Kết quả: Pháp mất nhiều thập niên mới chinh phục được nước này.

1879 – 1882, Ai Cập Atmet Arabi lãnh đạo phong trào “Ai Cập trẻ”

=> Kết quả: Năm 1882 các đế quốc mới ngăn chặn được phong trào

1882 – 1898, Mu-ha-met At-mét đã lãnh đạo nhân dân Xu-Đăng chống thực dân Anh

=> Kết quả: Năm 1898 phong trào bị đàn áp đẫm máu nên thất bại

Năm 1889, Nhân dân Ê-ti-ô-pi-a tiến hành kháng chiến chống thực dân Italia.

=> Kết quả: Ngày 01/3/1896 Italia thất bại, Êtiôpia giữ được độc lập. Cùng với Libêria là những nước châu Phi giữ được độc lập ở cuối thế kỉ XIX đến XX.

- Vì Xiêm đã thực hiện hàng loạt các cải cách tiến bộ theo khuôn mẫu của các nước tư bản phương Tây, tạo cho nước Xiêm một bộ mặt mới theo hướng tư bản chủ nghĩa.

- Thêm vào đó là chính sách ngoại giao mềm dẻo, nước Xiêm vừa lợi dụng vị trí nước “đệm” giữa hai thế lực đế quốc Anh-Pháp, vừa cắt nhượng một số vùng đất phụ thuộc để giữ gìn chủ quyền của đất nước.

Từ sau thế kỉ XIX, các nước đế quốc mở rộng và hoàn thành việc thống trị các nước Đông Nam Á. Hầu hết các nước trong khu vực này, trừ Xiêm (Thái Lan) đều trở thành thuộc địa. Sự áp bức bóc lột của chủ nghĩa thực dân là nguyên nhân thúc đẩy phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc ngày càng phát triển ở khu vực này.

Hiểu được trong khi giai cấp phong kiến trở thành tay sai cho chủ nghĩa đế quốc thì giai cấp tư sản dân tộc, mặc dù còn non yếu, đã tổ chức lãnh đạo cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. Đặc biệt, giai cấp công nhân ngày càng trưởng thành từng bước vươn lên vũ đài đấu tranh giải phóng dân tộc.

Thấy rõ những nét chính về các cuộc đấu tranh giải phóng tiêu biểu cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX. Ở các nước Đông Nam Á: In-đô-nê-xi-a, Phi-líp-pin, Cam-pu-chia, Lào, Việt Nam.

Cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, xã hội In-đô-nê-xi-a có nhiều biến đổi, việc đầu tư của tư bản nước ngoài ngày càng mạnh mẽ, tạo nên sự phân hóa xã hội sâu sắc, giai đoạn công nhân và tư sản ra đời, ngày càng trưởng thành về ý thức dân tộc. Vì vậy, phong trào yêu nước mang màu sắc mới theo khuynh hướng dân chủ tư sản.

- Nhận xét về phong trào đấu tranh 3 nước Đông dương:

Phong trào đấu tranh ở Cam-pu-chia, Lào cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỉ XX diễn ra liên tục sôi nổi, hình thức đấu tranh chủ yếu là khởi nghĩa vũ trang.

Mục tiêu chống Pháp, giành độc lập vì vậy phong trào mang tính chất của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc song còn ở giai đoạn tự phát.

Phong trào do sĩ phu hoặc nông dân lãnh đạo.

Kết quả phong trào thất bại do: tự phát, thiếu tổ chức vững vàng, thiếu đường lối đấu tranh đúng đắn.

Ý nghĩa: Thể hiện tinh thần yêu nước và tinh thần đoàn kết của nhân dân 3 nước Đông Dương trong cuộc đấu tranh chống Pháp.

=> Cuối thế kỉ XX phong trào giải phóng dân tộc ở Đông Nam Á bùng nổ mạnh mẽ nhưng đều thất bại,vì còn mang tính tự phát, nổ ra lẻ tẻ chưa có sự đoàn kết giửa các dân tộc, song sẽ tạo điều kiện tiền đề cho những giai đoạn sau.

Đông Nam Á là một khu vực có vị trí địa lý quan trọng, giàu tài nguyên, chế độ phong kiến đang lâm vào khủng hoảng, suy yếu nên không tránh khỏi bị các nước phương Tây nhòm ngó, xâm lược.

Từ nửa sau thế kỷ XIX, tư bản phương Tây đẩy mạnh xâm lược Đông Nam Á: Anh chiếm Mã Lai, Miến Điện; Pháp chiếm 3 nước Đông Dương; Tây Ban Nha rồi Mỹ chiếm Philippin; Hà Lan và Bồ Đào Nha chiếm Inđônêxia.

Xiêm (Thái Lan) là nước duy nhất ở Đông Nam Á vẫn giữ được độc lập, nhưng cũng trở thành “vùng đệm” của tư bản Anh và Pháp.

=> Đông Nam Á là một khu vực có vị trí địa lý quan trọng, giàu tài nguyên, chế độ phong kiến đang lâm vào khủng hoảng.

- Tạo cho nước Xiêm một bộ mặt mới, phát triển đất nước theo hướng tư bản chủ nghĩa. Kinh tế tư bản chủ nghĩa được tạo điều kiện phát triển, chính trị và xã hội ổn định.

- Nhờ chính sách ngoại giao mềm dẻo, nước Xiêm vừa lợi dụng vị trí nước “đệm” giữa hai thế lực đế quốc Anh-Pháp, vừa cắt nhượng một số vùng đất phụ thuộc để giữ gìn chủ quyền của đất nước.

- Giữa thế kỉ XIX đứng trước sự đe dọa xâm lược của phương Tây, Ra-ma IV (Mông-kút ở ngôi từ 1851-1868) đã thực hiện mở cửa buôn bán với nước ngoài.

- Ra-ma V (Chu-la-long-con ở ngôi từ 1868 - 1910) đã thực hiện nhiều chính sách cải cách.

* Nội dung cải cách

- Kinh tế

+ Nông nghiệp: để tăng nhanh lượng gạo xuất khẩu nhà nước giảm nhẹ thuế ruộng, xóa bỏ chế độ lao dịch.

+ Công thương nghiệp: khuyến khích tư nhân bỏ vốn kinh doanh, xây dựng nhà máy, mở hiệu buôn, ngân hàng

- Chính trị

+ Cải cách theo khuôn mẫu Phương Tây.

+ Đứng đầu nhà nước vẫn là vua.

+ Giúp việc có hội đồng nhà nước (nghị viện).

+ Chính phủ có 12 bộ trưởng.

- Quân đội, tòa án, trường học được cải cách theo khuôn mẫu phương Tây.

- Về xã hội: xóa bỏ chế độ nô lệ , giải phóng người lao động.

- Đối ngoại:

+ Thực hiện chính sách ngoại giao mềm dẻo.

+ Lợi dụng vị trí nước đệm .

+ Lợi dụng mâu thuẫn giữa 2 thế lực Anh - Pháp đã lựa chiều có lợi để giữ chủ quyền đất nước.

Cuộc khởi nghĩa tiêu biểu trong phong trào chống Pháp của nhân dân Lào đầu thế kỉ XX:

1901 – 1903: Cuộc khởi nghĩa của Phacađuốc

1901 – 1937: Cuộc khởi nghĩa do Ong Kẹo, Com – ma – đam chỉ huy.

1918 – 1922: Khởi nghĩa Châu Pa – chay.

Cuộc khởi nghĩa của A-cha Xoa (1863-1866): diễn ra ở các tỉnh giáp với biên giới Việt Nam.

- A –cha Xoa và nghĩa quân phải nhiều lần lánh sang Việt Nam ở vùng Châu Đốc, Tịnh Biên, được nhân dân Việt giúp đỡ.

- Từ vùng núi Thất Sơn, A –cha Xoa lấy Châu Đốc, Hà Tiên làm bàn đạp tấn công quân Pháp ở Cam-pu-chia. Biên giới Việt Nam-Cam-pu-chia trở thành vùng căn cứ cho cuộc khởi nghĩa của A-cha Xoa.

Cuộc khởi nghĩa của Phu-côm-bô (1866-1867):

- Năm 1866, Phu-côm-bô phát động cuộc khởi nghĩa chống Pháp và lập căn cứ ở Tây Ninh, có liên kết với các nghĩa quân Việt Nam.

- Nhân dân Việt Nam ở ba tỉnh miền Tây Nam Kì thường xuyên cung cấp lương thực, vũ khí cho nghĩa quân.

⇒ Thể hiện tinh thần đoàn kết chống kẻ thù chung .

Với hiệp ước 1884, Cam-pu-chia thành thuộc địa của Pháp. Nhiều cuộc khởi nghĩa chống thực dân Pháp diễn ra sôi nổi trong cả nước.

- Mở đầu là cuộc khởi nghĩa lớn của Hoàng thân Si-vô-tha, kéo dài hơn 30 năm (1861-1892).

- Cuộc khởi nghĩa của A-cha-xoa (1863-1866) diễn ra ở các tỉnh giáp với biên giới Việt Nam, đã gây cho thực dân Pháp nhiều tổn thất to lớn.

- Cuộc khởi nghĩa của Phu-côm-bô (1866-1867) không chỉ thể hiện tinh thần anh dũng, bất khuất của nhân dân Cam-pu-chia mà còn là biểu tượng về liên minh chiến đấu của nhân dân hai nước Việt Nam và Cam-pu-chia trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược.

⇒ Các cuộc khởi nghĩa đều thất bại.

Tác hại của bệnh lậu dẫn tới vô sinh

- Hẹp đường dẫn tinh vì sau khi viêm để lại sẹo trên đường đi của tinh trùng hoặc trứng.

- Tắc ống dẫn trứng

- Có nguy cơ chửa ngoài dạ con

- Con có thể bị mù do nhiễm khuẩn khi đi qua âm đạo

Tác hại nguy hiểm của bệnh giang mai

- Bệnh giang mai nếu không được chữa trị sẽ để lại những di chứng ảnh hưởng tới sức khỏe sinh sản

- Gây tổn thương các phủ tạng (tim, gan, thận) và hệ thần kinh

- Con sinh ra có thể mang khuyết tật hoặc bị dị dạng bẩm sinh.

=> Bệnh lậu và bệnh giang mai là các bệnh lây truyền chủ yếu qua đường tình dục vì vậy tốt nhất là tránh quan hệ tình dục với người bệnh, đảm bảo tình dục an toàn.