Chu trình Otto
Nguyên lý hoạt động của chu trình Otto
Chu trình Otto là mô hình chu trình nhiệt lý tưởng mô tả nguyên lý hoạt động của động cơ xăng trong chương trình Vật lý 12, giúp giải thích quá trình biến đổi nhiệt năng thành cơ năng trong động cơ đốt trong.
A. Mô tả chu trình otto
Động cơ đốt trong bốn kì Otto

- Kì 1: Pit tông đi xuống, cam nạp mở, hỗn hợp cháy gồm không khí và nhiên liệu được tạo thành từ bộ chế hòa khí tràn vào đầy xilanh. Cuối kì, pittong ở đáy xilanh.
- Kì 2: Pit tông đi lên, cam nạp đóng, hỗn hợp cháy bị nén. Khi pit tông đến gần đỉnh, thì bugi đánh lửa làm cho hỗn hợp cháy bị nổ, áp suất trong xilanh tăng đột ngột.
- Kì 3: Áp suất lớn trong xilanh đẩy pit tông đi xuống bằng một lực lớn. Đây là kì sinh công của động cơ nhiệt. Khi pit tông xuống tới đáy thì cam xả mở.
- Kì 4: Pit tông đi lên, đẩy hỗn hợp đã bị cháy ra khỏi xilanh qua cam xả. Sau đó chu trình lặp lại.
Chú ý: Trong động cơ Otto hệ số nén khí chỉ tới 9.
B. Bài tập vận dụng Chu trình Otto
Bài 1. Chu trình biểu diễn trên đồ thị
như hình vẽ:

: nén đoạn nhiệt hỗn hợp không khí nhiên liệu.
: cháy (nhận nhiệt) đẳng tích.
: dãn đoạn nhiệt.
: thải khí (coi như nhả nhiệt) và nạp hỗn hợp mới, thực ra 4-5-6-1 nhưng vì 5-6 và 6-1 coi như triệt tiêu nhau về nhiệt và công.
gọi là tỉ số nén (từ 7 đến 9)
gọi là tỉ số tăng áp khi nhận nhiệt.
Tính hiệu suất của chu trình theo tỉ số nén
và chỉ số đoạn nhiệt
?
Hướng dẫn giải
Xét 1 mol khí
Nhiệt nhận trong quá trình ![]()
![]()
Nhiệt lượng nhả trong quá trình ![]()
![]()
Hiệu suất của chu trình 
Mặt khác 
Tương tự. ![]()

⇒ Hiệu suất chu trình Otto chỉ phụ thuộc tỉ số nén, không phụ thuộc tỉ số tăng áp suất.
Bài 2. Một động cơ nổ chạy theo chu trình Otto gồm hai đường đoạn nhiệt và hai đường đẳng tích. Quá trình đẳng tích thứ nhất diễn ra khi thể tích của khí trong xilanh lớn nhất, quá trình đẳng tích thứ hai là lúc hỗn hợp nhiên liệu nổ. Để biến chuyển động đi về của pittông thành chuyển động quay tròn của bán đà (vô lăng) người ta dùng hệ thống biên gồm hai thanh có chiều dài
và
. Thanh
gắn cố định với bánh đà, góc hợp bởi
và
thay đổi khi máy hoạt động, Xilanh xem như một hình trụ đáy phẳng, ở đáy có gắn bugi. Khi pittông ở vị trí cao nhất, đỉnh pittông cách đáy xilanh khoảng
, hai vạch chuẩn
ở thân máy và
trên bánh đà đối diện nhau.

1. Nếu máy được chỉnh tốt, bugi sẽ đánh lửa khi
đối diện nhau thì hiệu suất động cơ bằng bao nhiêu?
2. Giả sử máy chỉnh không tốt, bugi đánh lửa
và
lệch nhau một góc
. Hỏi hiệu suất động cơ giảm còn bao nhiêu phần trăm?
Áp dụng bằng số: 
Hướng dẫn giải
1. Nhiệt lượng nhận ![]()

Nhiệt lượng nhả ![]()
- Hiệu suất của chu trình 
Mặt khác,
Tương tự. ![]()


(Còn tiếp)
-----------------------------------------------------
Hiểu rõ chu trình Otto trong Vật lý 12 giúp học sinh nắm được nguyên lý làm việc của động cơ xăng và mối liên hệ với các định luật nhiệt động lực học .