Lý thuyết Lịch sử lớp 8 bài 30: Phong trào yêu nước chống Pháp từ đầu thế kỉ XX đến năm 1918

Lý thuyết Lịch sử lớp 8 bài 30 được trình bày ngắn gọn, dễ hiểu sẽ giúp các em học sinh nhanh chóng nắm được những nội dung chính trong Sách giáo khoa Lịch sử 8 bài 30: Phong trào yêu nước chống Pháp từ đầu thế kỉ XX đến năm 1918. Hi vọng, tài liệu này sẽ giúp các em học tốt hơn, đạt kết quả cao trong quá trình học tập.

A. Lý thuyết

I. Phong trào yêu nước trước chiến tranh thế giới thứ nhất

1. Phong trào Đông Du (1905-1909)

  • Đón nhận con đường cứu nước theo hướng dân chủ tư sản của cụ Phan Bội Châu
  • Nước Nhật cùng màu da, cùng văn hóa Hán học.
  • Đi theo con đường tư bản Châu Âu đã giàu mạnh.
  • Đánh thắng đế quốc Nga.
  • Năm 1904 Phan Bội Châu lập Hội Duy Tân với chủ trương: đánh Pháp lập nước Việt Nam độc lập theo hướng dân chủ tư sản
  • Năm 1905 Phan Bội Châu sang Nhật nhờ giúp đánh Pháp, đưa người sang Nhật học đó là phong trào Đông Du (200 người)
  • 9-1908 Pháp - Nhật cấu kết trục xuất người Việt Nam và Phan Bội Châu ra khỏi Nhật.
  • Hội Duy Tân ngừng hoạt động, phong trào Đông Du tan rã
  • Tác động: khuấy động lòng yêu nước, cổ vũ tinh thần dân tộc.
  • Chủ trương bạo động vũ trang để giành độc lập là đúng, nhưng tư tưởng cầu viện là sai.

2. Đông Kinh Nghĩa Thục 1907

  • Tại Bắc Kỳ có cuộc vận động cải cách văn hóa xã hội theo lối tư sản
  • Tháng 3-1907 Lương Văn Can, Nguyễn Quyền, Lê Đại, Vũ Hoành mở trường Đông Kinh Nghĩa Thục tại Hà Nội sau đó lan rộng ra ngoại thành và nhiều tỉnh
  • Mục đích: nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài, bồi dưỡng lòng yêu nước.
  • Hình thức và nội dung hoạt động:
    • Học phổ thông các bài: địa lý, lịch sử, khoa học thường thức.
    • Diễn thuyết, bình văn, xuất bản sách báo nhằm bồi dưỡng lòng yêu nước, truyền bá nội dung học tập và nếp sống mới.
    • Trường mở rộng ra các tỉnh, số học sinh lên tới 1.000 người.
  • Tháng 11- 1907, thực dân Pháp giải tán Đông Kinh Nghĩa Thục, tịch thu sách vở tài liệu, Lương Văn Can, Hoàng Tăng Bí… bị bắt.
  • Tác động: là một tổ chức cách mạng, nâng cao lòng yêu nước, phát triển văn hóa, giáo dục tư tưởng chống phong kiến hủ lậu, hỗ trợ phong trào Đông Du và Duy Tân.

3. Cuộc vận động Duy Tân và phong trào chống thuế ở Trung Kỳ 1908

  • Cuộc vận động Duy Tân (theo cái mới) diễn ra sôi nổi tại Trung Kỳ.
  • Lãnh đạo là Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng
  • Mục đích: Vận động cải cách (theo cái mới) và khai dân trí
  • Hình thức và nội dung hoạt động:
    • Mở trường, diễn thuyết các đề tài xã hội, tình hình thế giới.
    • Đả phá hủ tục phong kiến, lạc hậu.
    • Đua nhau cắt tóc ngắn, mặc áo ngắn, đả kích quan lại xấu.
    • Mở mang công thương nghiệp.
  • Năm 1908 do ảnh hưởng của phong trào Duy Tân nên phong trào chống đi phu, chống thuế diễn ra ở Quảng Nam, Quảng ngãi rồi lan ra khắp các tỉnh Trung Kỳ.
  • Thực dân Pháp đàn áp, bắt bớ, tù đày Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp

4. Điểm giống nhau và khác nhau

Nội dung

Phong trào Đông Du

Đông Kinh Nghĩa Thục ở Hà Nội

Phong trào Duy Tân ở Trung Kỳ

Điểm giống nhau

Đều là phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản, do các sĩ phu nho học lãnh đạo.

Điểm khác nhau

Chủ trương

Vũ trang chống Pháp giành độc lập dân tộc.

Bạo động ôn hòa, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài.

Vận động cải cách (theo cái mới) và khai dân trí.

II. Phong trào yêu nước trong thời kỳ chiến tranh thế giới thứ nhất (1914- 1918)

1. Chính sách của thực dân Pháp ở Đông Dương trong thời chiến

  • Từ chỗ chuyên canh cây lúa chuyển sang trồng các cây công nghiệp phục vụ chiến.
  • Tăng cường bắt nông dân đi lính, thu hẹp điện tích trồng lúa, đời sống nhân dân khó khăn.
  • Pháp đầu tư vào công nghiệp nên công nghiệp VN khởi sắc. Giai cấp tư sản dân tộc có điều kiện vươn lên.
  • Nhằm cung cấp cho chiến trường Pháp trong chiến tranh thế giới thứ hai.
  • Pháp dùng nhiều thủ đoạn chính trị, văn hóa lừa bịp để ru ngủ nhân dân ta.
  • Đó là nguyên nhân bùng nổ các cuộc đấu tranh từ 1914-1918

2. Vụ mưu khởi nghĩa ở Huế (1916). Khởi nghĩa của binh lính và tù chính trị ở Thái Nguyên (1917)

a. Vụ mưu khởi nghĩa ở Huế (1916)

  • Thái Phiên, Trần Cao Vân, Vua Duy Tân bí mật liên lạc với binh lính tại Huế (để đưa sang chiến trường Châu Âu) tiến hành khởi nghĩa.
  • Đêm 3 rạng sáng 4- 5- 1916 khởi nghĩa tại Huế, nhưng kế hoạch bị bại lộ, thực dân Pháp thẳng tay đàn áp; Thái Phiên và Trần Cao Vân bị tử hình, vua Duy Tân bị đày ở Châu Phi.
  • Thất bại do: lãnh đạo, tổ chức còn non kém, thời cơ chưa chín muồi, tư tưởng quân chủ lập hiến đã lạc hậu.

b. Khởi nghĩa của binh lính và tù chính trị ở Thái Nguyên (1917)

  • Nguyên nhân khởi nghĩa: do chính sách bóc lột của Pháp, binh lính Việt Nam trong quân đội Pháp đưa đi làm bia đỡ đạn nên bất bình nổi dậy
  • Tù chính trị Lương Ngọc Quyến cùng với Đội Cấn khởi nghĩa đã giết chết được tên Giám binh Pháp, phá nhà lao, thả tù chính trị, chiếm các công sở và làm chủ tỉnh Thái Nguyên.
  • Nghĩa quân chiến đấu dũng cảm, Lương Ngọc Quyến và Đội Cấn hi sinh.
  • Thất bại do nổ ra tự phát, bị động không có chương trình hành động cụ thể.
  • So sánh: Vụ mưu khởi nghĩa ở Huế (1916). Khởi nghĩa của binh lính và tù chính trị ở Thái Nguyên (1917):
    • Giống nhau: lực lượng tham gia đều là binh lính người Việt trong quân đội Pháp, tù chính trị, nhân dân địa phương; thành phần lãnh đạo là những sĩ phu yêu nước có tư tưởng tiến bộ.
    • Khác nhau: ở Huế có sự tham gia của Vua Duy Tân.

3. Những hoạt động của Nguyễn Tất Thành sau khi ra đi tìm đường cứu nước

  • Hồi nhỏ tên là Nguyễn Sinh Cung, sau đổi là Nguyễn Tất Thành, sinh ngày 19-5-1890 tại xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, Nghệ An.
  • Người lớn lên giữa lúc nước nhà bị mất vào tay thực dân Pháp.
  • Các cuộc khởi nghĩa thất bại và không tán thành đường lối hoạt động của các cụ, Người quyết định đi sang phương Tây tìm con đường cứu nước mới.
  • Giữa năm 1911, tại cảng Nhà Rồng (Sài gòn), Nguyễn Ái Quốc lấy tên là Nguyễn văn Ba, làm phụ bếp cho tàu La Tut-sơ Tơ-rê-vin, để sang Pháp.
  • Người qua nhiều nước Châu Phi, châu Mỹ, châu Âu
  • Người trở lại Pháp năm 1917. Người làm nhiều nghề, trực tiếp học tập và rèn luyện ở giai cấp công nhân.
  • Người tham gia Hội những người Việt Nam yêu nước, viết báo, tranh thủ các buổi mít tinh để tố cáo tội ác của thực dân Pháp, và tuyên truyền cách mạng Việt nam.
  • Sống và hoạt động trong phong trào công nhân Pháp, ảnh hưởng của cách mạng tháng Mười Nga, tư tưởng của người có những biến chuyển, hướng cách mạng xã hội chủ nghĩa.
  • Hoạt động của người rất đúng hướng tạo điều kiện để cách mạng Việt Nam bắt gặp chân lý cứu nước của thời đại: chủ nghĩa Mác – Lê-nin.
  • Các nhà yêu nước trước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, hướng theo phương Đông, nhưng thất bại.
  • Nguyễn Tất Thành hướng theo phương Tây, gặp ánh sáng của cách mạng tháng Mười Nga và tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lê-nin.

B. Trắc nghiệm

Câu 1: Mục đích của Hội Duy Tân là gì?

A. Lập ra một nước Việt Nam độc lập.

B. Bạo động vũ trang chống Pháp.

C. Nâng cao dân trí.

D. Nâng cao dân trí, dân quyền.

Chọn đáp án: A. Lập ra một nước Việt Nam độc lập.

Giải thích: Trang 144, mục 1

Câu 2: Tổ chức phong trào Đông Du là ai?

A. Phan Châu Trinh

B. Hội Duy Tân

C. Phan Bội Châu

D. Lương Văn Can, Nguyễn Quyền.

Chọn đáp án: B. Hội Duy Tân

Giải thích: Trang 144, mục 1

Câu 3: Phong trào Duy tân của Phan Châu Trinh đã làm bùng lên trong quần chúng ngọn lửa đấu tranh nào?

A. Chống thực dân Pháp và vua quan phong kiến mạnh mẽ.

B. Chống đi phu, đòi giảm sưu thuế.

C. Chống chính sách chia để trị của Pháp.

D. Chống chiến tranh, bảo vệ hòa bình ở Việt Nam.

Chọn đáp án: B. Chống đi phu, đòi giảm sưu thuế.

Giải thích: Trang 146, mục 3

Câu 4: Kết quả lớp nhất của phong trào chống sưu thuế năm 1908 là gì?

A. Địa chủ phong kiến phải giảm sưu thuế cho nông dân.

B. Thức tỉnh phong trào đấu tranh chống sưu thuế ở các tỉnh Bắc Kì.

C. Làm tê liệt chính quyền của thực dân phong kiến ở nông thôn.

D. Lối làm ăn theo phương thức tư bản chủ nghĩa được truyền bá.

Chọn đáp án: C. Làm tê liệt chính quyền của thực dân phong kiến ở nông thôn.

Giải thích: Phong trào chống sưu thuế năm 1908 là một trong những phong trào vận động duy tân do Phan Châu Trinh khởi xướng. Mặc dù kết quả của phong trào là thất bại và bị thực dân Pháp đàn áp, nhưng phong trào đã làm tê liệt chính quyền của thực dân phong kiến ở một số vùng quê.

Câu 5: Vì sao trong giai đoạn chiến tranh thế giới thứ nhất, sản xuất ở nông thôn Việt Nam giảm sút?

A. Nước Pháp tham gia chiến tranh, Việt Nam bị ảnh hưởng.

B. Thực dân Pháp tăng cường vơ vét phục vụ chiến tranh.

C. Nhân dân bị bắt đi lính, diện tích trồng lúa bị thu hẹp.

D. Trồng cây công nghiệp phục vụ chiến tranh.

Chọn đáp án: C. Nhân dân bị bắt đi lính, diện tích trồng lúa bị thu hẹp.

Giải thích: Để phục vụ cho cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất, mà Pháp là một trong những nước tham chiến. Người lao động bị đưa đi làm lính rất nhiều. Từ chỗ canh tác cây lúa, nông dân Việt Nam phải chuyển sang trồng các cây công nghiệp phục vụ chiến tranh, cung cấp cho Pháp.

Câu 6: Sự tiến bộ của Đông Kinh nghĩa thục biểu hiện ở điểm nào?

A. Chống nền giáo dục cũ mà thực dân Pháp muốn lợi dụng để ngu dân.

B. Cổ vũ cái mới (học chữ Quốc Ngữ)

C. Lên án phong tục tập quán lạc hậu

D. Tất cả đều đúng.

Chọn đáp án:

Giải thích: Trang 145, mục 2

Câu 7: Vụ mưu khởi nghĩa ở Huế (1916) do những sĩ phu nào lãnh đạo?

A. Thái Phiên và Trần Cao Vân

B. Trần Quý Cáp và Phan Châu Trinh.

C. Lương Ngọc Quyến và Trịnh Văn Cấn.

D. Lương Văn Can và Lương Ngọc Quyến.

Chọn đáp án: A. Thái Phiên và Trần Cao Vân

Giải thích: Trang 146, mục 2

Câu 8: Điểm nào dưới đây là điểm giống nhau của Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh trong quá trình hoạt động cách mạng của mình?

A. Đều thực hiện chủ trương dùng bạo lực cách mạng để đánh đuổi thực dân Pháp.

B. Đều noi gương Nhật Bản để tự cường.

C. Đều chủ trương thực hiện cải cách dân chủ.

D. Đều chủ trương giương cao ngọn cờ giải phóng dân tộc.

Chọn đáp án: B. Đều noi gương Nhật Bản để tự cường.

Giải thích: Nhận thấy Nhật Bản rất phát triển từ khi duy tân, nên cả Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh đều muốn học tập con đường duy tân để áp dụng vào nước mình.

Câu 9: Vì sao Nguyễn Ái Quốc không đi theo con đường cứu nước mà Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh và các bậc tiền bối yêu nước đầu thế kỉ XX đã chọn?

A. Con đường của họ không có nước nào áp dụng

B. Con đường của họ là con đường cách mạng tư sản

C. Con đường cứu nước của họ chỉ đóng khung trong nước, không thoát khỏi sự bế tắc của chế độ phong kiến

D. Nguyễn Ái Quốc nhìn thấy sự bế tắc của con đường đó.

Chọn đáp án: D. Nguyễn Ái Quốc nhìn thấy sự bế tắc của con đường đó.

Giải thích: Mặc dù rất khâm phục tinh thần yêu nước của những nhà cách mạng đi trước nhưng Nguyễn Ái Quốc nhận thấy con đường cứu nước đó không đúng đắn, người ví con đường đó là Đuổi hổ cửa trước, rước Beo cửa sau

Câu 10: Phan Châu Trinh đã đề cao phương châm gì đối với nhân dân Việt Nam?

A. Tự lực tự cường.

B. Tự lực cánh sinh

C. Tự lực khai hóa

D. Tự do dân chủ

Chọn đáp án: C. Tự lực khai hóa

Giải thích: Các chính sách của Phan Châu Trinh nhằm giúp dân tộc Việt Nam từ bỏ những cổ hủ, lạc hậu, tiếp thu cái mới mang tính chất, tự lực khai hóa. Ngoài ra, khi Pháp vào Việt Nam với khẩu hiệu khai hóa văn minh, để chống đối lại Phan Châu Trinh đã đưa ra giải pháp là tự lực khai hóa

Với nội dung bài Phong trào yêu nước chống Pháp từ đầu thế kỉ XX đến năm 1918 các bạn học sinh cùng quý thầy cô cần nắm vững kiến thức về phong trào yêu nước trước và trong thời kì chiến tranh thế giới thứ nhất, chính sách của thực dân Pháp ở Đông Dương trong thời chiến tranh thế giới thứ nhất...

Ngoài Lý thuyết Lịch sử lớp 8 bài 30: Phong trào yêu nước chống Pháp từ đầu thế kỉ XX đến năm 1918 đã được VnDoc.com giới thiệu, mời các bạn cùng tham khảo thêm Giải bài tập SGK môn Lịch sử lớp 8, Giải bài tập SBT môn Lịch sử 8 để hoàn thành tốt chương trình học THCS.

Đánh giá bài viết
5 1.623
0 Bình luận
Sắp xếp theo
Lý thuyết Lịch sử 8 Xem thêm