Cách giải thích nghĩa của từ
Cách giải thích nghĩa của từ chi tiết giúp học sinh dễ dàng tham khảo để chuẩn bị tốt cho kiểm tra sắp tới trong chương trình học Ngữ văn 11.
Bài: Cách giải thích nghĩa của từ
1. Nghĩa của từ là gì? Có những cách nào để giải thích nghĩa của từ?
- Nghĩa của từ là nội dung (sự vật, tính chất hoạt động, quan hệ,…) mà từ biểu thị. Nghĩa của từ được nhận diện thông qua nhận thức, sự hiểu biết của mỗi người.
- Có thể giải thích nghĩa của từ bằng một số cách chính sau đây:
+ Phân tích nội dung nghĩa của từ và nếu cần có thể nêu phạm vi sử dụng, khả năng kết hợp của từ, chú ý đến sự khác nhau giữa các từ đồng nghĩa (nếu có)
Ví dụ: Hắn (khẩu ngữ): từ dùng để chỉ người ở ngôi thứ ba, với hàm ý coi thường hoặc thân mật
Hắn không phải là người tử tế
+ Dùng một (hoặc một số) từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa với từ cần giải thích
Lưu ý: Những từ dùng để giảng giải phải dễ hiểu hơn từ cần giải thích. Khi dùng từ đồng nghĩa để giải thích, có thể nói thêm sự khác biệt về sắc thái nghĩa và cách dùng của những từ ngữ ấy
Ví dụ: Đẫy đà: to béo, mập mạp
Bất chợt, chợt: xảy ra thình lình và trong khoảnh khắc; bất chợt: như chợt nhưng nghĩa mạnh hơn
Bất an: không yên ổn
Sơ xuất: không cẩn thận
+ Đối với từ ghép, có thể giải thích nghĩa của từ bằng cách giải thích từng thành tố cấu tạo nên từ
Ví dụ: Tươi trẻ: tươi tắn và trẻ trung
Sơn hà: sơn là núi, hà là sông; sơn hà là núi sông, thường dùng để chỉ đất đai thuộc chủ quyền của một nước
2. Vận dụng
Câu 1. Nghĩa của từ là gì?
A. Là nội dung mà từ biểu thị.
B. Được nhận diện thông qua nhận thức, sự hiểu biết của mỗi người.
C. Miêu tả hành động kết hợp với trình bày khái niệm mà từ biểu thị.
D. A và B đúng
Phương pháp giải
Nhớ lại kiến thức khái niệm về nghĩa của từ
Lời giải
Nghĩa của từ là nội dung (sự vật, tính chất hoạt động, quan hệ,…) mà từ biểu thị. Nghĩa của từ được nhận diện thông qua nhận thức, sự hiểu biết của mỗi người.
Đáp án cần chọn là: D
Câu 2. Có thể giải thích nghĩa của từ bằng cách nào?
A. Phân tích nội dung nghĩa của từ và nếu cần có thể nêu phạm vi sử dụng, khả năng kết hợp của từ, chú ý đến sự khác nhau giữa các từ đồng nghĩa (nếu có)
B. Dùng một (hoặc một số) từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa với từ cần giải thích
C. Đối với từ ghép, có thể giải thích nghĩa của từ bằng cách giải thích từng thành tố cấu tạo nên từ
D. Tất cả các đáp án trên
Phương pháp giải
Nhớ lại kiến thức khái niệm về nghĩa của từ
Lời giải
Có thể giải thích nghĩa của từ bằng cách:
- Phân tích nội dung nghĩa của từ và nếu cần có thể nêu phạm vi sử dụng, khả năng kết hợp của từ, chú ý đến sự khác nhau giữa các từ đồng nghĩa (nếu có)
- Dùng một (hoặc một số) từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa với từ cần giải thích
- Đối với từ ghép, có thể giải thích nghĩa của từ bằng cách giải thích từng thành tố cấu tạo nên từ
Đáp án cần chọn là: D
Câu 3. Khi giải thích “Cầu hôn: xin được lấy làm vợ” là đã giải thích nghĩa của từ bằng cách nào?
A. Dùng từ đồng nghĩa với từ cần được giải thích
B. Trình bày khái niệm mà từ biểu thị
C. Kết hợp giữa dùng từ đồng nghĩa với trình bày khái niệm mà từ biểu thị
D. Dùng từ trái nghĩa với từ được giải thích
Phương pháp giải
Nhớ lại kiến thức khái niệm về nghĩa của từ
Áp dụng để trả lời câu hỏi
Lời giải
Khi giải thích như vậy, ta đã sử dụng cách trình bày khái niệm mà từ biểu thị
Đáp án cần chọn là: B
Câu 4. Trung niên: người đã quá tuổi thanh niên nhưng chưa già
Từ trên được giải thích theo cách nào?
A. Dùng từ trái nghĩa với từ được giải thích
B. Dùng từ đồng nghĩa với từ được giải thích
C. Trình bày khái niệm mà từ biểu thị
D. Miêu tả hành động kết hợp với trình bày khái niệm mà từ biểu thị
Phương pháp giải
Nhớ lại kiến thức khái niệm về nghĩa của từ
Áp dụng để trả lời câu hỏi
Lời giải
Khi giải thích như vậy, ta đã sử dụng cách trình bày khái niệm mà từ biểu thị
Đáp án cần chọn là: C
Câu 5. Học lỏm có nghĩa là:
A. Nghe hoặc thấy người ta làm rồi làm theo, chứ không được ai trực tiếp dạy bảo
B. Học và luyện tập để có hiểu biết và có kỹ năng
C. Học văn hóa có thầy, có chương trình, có hướng dẫn (nói một cách khái quát)
D. Tìm tòi, hỏi han để học tập
Phương pháp giải
Vận dụng những cách giải thích nghĩa của từ
Lời giải
Học lỏm: Nghe hoặc thấy người ta làm rồi làm theo, chứ không được ai trực tiếp dạy bảo
Đáp án cần chọn là: A
Câu 6. Sơn Tinh: thần núi; Thủy Tinh: thần nước
Hai từ trên được giải thích theo cách nào?
A. Sử dụng khái niệm
B. Dùng từ trái nghĩa với từ được giải thích
C. Dùng từ đồng nghĩa với từ được giải thích
D. Phân tích nội dung nghĩa của từ
Phương pháp giải
Nhớ lại kiến thức khái niệm về nghĩa của từ
Áp dụng để trả lời câu hỏi
Lời giải
Hai từ trên được giải thích theo cách Phân tích nội dung nghĩa của từ
Đáp án cần chọn là: D
Câu 7. Yếu tố “tri” trong từ “tri âm” có nghĩa là gì?
A. Bạn
B. Tri thức
C. Hiểu
D. Nhìn thấy
Phương pháp giải
Vận dụng những cách giải thích nghĩa của từ
Lời giải
Ban đầu, từ “tri âm” được hiểu với nghĩa ám chỉ ai đó biết thưởng thức âm nhạc, biết lắng nghe những giai điệu của ca từ. Qua thời gian phát triển của ngôn ngữ, “tri âm” hiện nay được biết đến nhiều hơn theo nghĩa là những người bạn bè thấu hiểu nhau.
Đáp án cần chọn là: C
