Lý thuyết Địa lý 12 Kết nối tri thức bài 15
Lý thuyết Địa lý 12 bài 15: Chuyển dịch cơ cấu ngành công nghiệp là tài liệu hữu ích giúp bạn đọc có thể trau dồi nội dung kiến thức và có thêm tài liệu học tập. Mời các bạn cùng tham khảo thêm tại mục Địa lí 12.
Bài 15: Chuyển dịch cơ cấu ngành công nghiệp
Infographic Địa lí 12 bài 15

I. Chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo ngành
- Cơ cấu ngành công nghiệp đa dạng, chuyển dịch theo hướng giảm tỉ trọng nhóm ngành khai khoáng, tăng tỉ trọng nhóm ngành chế biến, chế tạo. Xu hướng này phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, kinh tế tri thức.
+ Trong nội bộ nhóm ngành: phát triển theo hướng tiếp cận công nghệ tiên tiến, hiện đại, chuyển dịch từ các ngành và công nghệ sản xuất sử dụng nhiều lao động sang các ngành công nghiệp công nghệ cao.
+ Trong từng ngành: chuyển dịch từ các công đoạn có giá trị gia tăng thấp sang các công đoạn có giá trị gia tăng cao trong chuỗi giá trị toàn cầu, tăng tỉ trọng năng lượng tái tạo trong công nghiệp sản xuất điện. Công nghiệp hỗ trợ được hình thành và phát triển, nâng cao tỉ lệ nội địa hóa trong các ngành công nghiệp.
- Sự chuyển dịch hiện nay là kết quả của quá trình tái cấu trúc, nội địa hóa sản phẩm, phát triển công nghiệp xanh, hội nhập quốc tế. Gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nâng cao năng suất lao động, giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên của Việt Nam, hướng tới phát triển bền vững.
II. Chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo thành phần kinh tế
- Chuyển dịch theo hướng giảm tỉ trọng khu vực kinh tế Nhà nước (từ 20,9% năm 2010 xuống 6,5% năm 2021), tăng tỉ trọng khu vực kinh tế ngoài Nhà nước (từ 27,75 năm 2010 lên 34,4% năm 2021, đặc biệt là khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (từ 51,4% năm 2010 lên 59,1% năm 2021).
- Có sự chuyển dịch trên là do chính sách phát triển kinh tế mở, kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
III. Chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo lãnh thổ
- Sự chuyển dịch thể hiện rõ ở sự thay đổi giá trị sản xuất công nghiệp giữa các vùng, sự hình thành và phát triển các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp mới và có hiệu quả hơn như: khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao,…
+ Giá trị sản xuất công nghiệp theo vùng kinh tế có sự thay đổi rõ rệt, nhất là các vùng có đóng góp lớn về giá trị sản xuất công nghiệp với cả nước.
+ Khu công nghiệp, khu công nghệ cao ngày càng được mở rộng, nhiều trung tâm công nghiệp mới nổi lên nhờ phát huy thế mạnh, thu hút vốn đầu tư nước ngoài.
+ Các địa phương có lịch sử phát triển công nghiệp lâu đời: Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đồng Nai,… Một số địa phương phát triển mạnh công nghiệp những năm gần đây: Bắc Ninh, Thái Nguyên, Bắc Giang, Bình Dương, Quảng Ngãi,…
- Sự chuyển dịch trên là kết quả tác động của hàng loạt nhân tố, phù hợp với sự chuyển dịch cơ cấu ngành, cơ cấu theo thành phần kinh tế và các chính sách phát triển công nghiệp, thu hút vốn đầu tư nước ngoài, khoa học – công nghệ, cải thiện cơ sở hạ tầng,…
IV. Bài tập minh họa
Câu 1: Phân tích nguyên nhân cơ cấu công nghiệp theo ngành ở nước ta có sự giảm tỉ trọng công nghiệp khai khoáng và tăng công nghiệp chế biến, chế tạo?
Trả lời:
Việc giảm tỉ trọng công nghiệp khai khoáng và tăng công nghiệp chế biến, chế tạo trong cơ cấu công nghiệp của nước ta nhằm phát triển công nghiệp bền vững và hiệu quả hơn. Việc chuyển dịch này có một số lí do chủ yếu sau:
- Giá trị gia tăng cao hơn: Công nghiệp chế biến, chế tạo thường tạo ra giá trị gia tăng cao hơn so với công nghiệp khai khoáng. Quá trình chế biến và chế tạo sản phẩm tạo ra cơ hội để thêm giá trị vào nguyên liệu, từ đó tăng giá trị cuối cùng của sản phẩm.
- Đa dạng hóa kinh tế: Dựa vào một lĩnh vực duy nhất như khai khoáng làm cho nền kinh tế của một quốc gia trở nên phụ thuộc quá mức vào giá cả và xuất khẩu nguyên liệu. Việc phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo làm đa dạng hóa nền kinh tế và giảm rủi ro từ biến động thị trường quốc tế.
- Tăng giá trị xuất khẩu: Sản phẩm chế biến, chế tạo thường có giá trị xuất khẩu cao hơn so với nguyên liệu. Điều này có thể giúp tăng cường thu nhập xuất khẩu và cân đối cán cân xuất nhập khẩu của nước ta.
- Tạo việc làm và kĩ năng lao động: Công nghiệp chế biến, chế tạo thường đòi hỏi nhiều lao động và kĩ năng lao động cao hơn so với công nghiệp khai khoáng. Việc tăng cường lĩnh vực này giúp tạo ra nhiều cơ hội việc làm và đồng thời thúc đẩy sự phát triển của lao động có kĩ năng.
- Bảo vệ môi trường: Công nghiệp khai khoáng thường đi kèm với tác động tiêu cực đối với môi trường,như khai thác mỏ gây ra nổ đất, ô nhiễm nước và không khí. Chuyển đổi sang công nghiệp chế biến, chế tạo làm giảm áp lực lên môi trường và tạo điều kiện cho phát triển bền vững hơn.
>>> Bài tiếp theo: Lý thuyết Địa lý 12 Kết nối tri thức bài 16