Cấu tạo và chức năng bào quan có trong tế bào chất
Với nội dung bài Cấu tạo và chức năng bào quan có trong tế bào chất được sưu tầm và tổng hợp lí thuyết trong chương trình giảng dạy môn Sinh học lớp 10 để chuẩn bị cho bài học trong thời gian tới.
Bài: Cấu tạo và chức năng bào quan có trong tế bào chất
1. Có bao nhiêu loại bào quan nằm bên trong tế bào chất?
Ở tế bào nhân thực, có rất nhiều bào quan nằm trong Tế bào chất mà mỗi bào quan đều hình dạng khác nhau và chuyên hóa một chức năng riêng biệt.
Trong chương trình học, em được tìm hiểu về 10 loại bào quan phổ biến nhất trong tế bào đó là: nhân, lưới nội chất, ribosome, ty thể, lục lạp, trung thể, bộ máy Golgi, không bào, lysosome, peroxisome.
2. Nhân tế bào có cấu tạo và chức năng
Nhân tế bào - trung tâm điều khiển mọi hoạt động sống của tế bào. Nhân tế bào có dạng hình cầu lớn, đường kính 5 micromet, có màng lipoprotein bao bọc.
Cấu tạo nhân được chia thành 3 phần: màng nhân, chất nhân (chất nhiễm sắc + dịch nhân) và nhân con.
Chức năng của nhân:
-
Chất nhiễm sắc chứa DNA mang thông tin di truyền để tổng hợp ra protein - tham gia cấu trúc và vận hành mọi hoạt động sống của tế bào.
-
Nhân con chứa các rRNA là thành phần tổng hợp nên Ribosome.
-
Màng nhân có các lỗ màng nhân ở bề mặt giúp các chất có thể ra vào nhân.
3. Các bào quan trong tế bào chất có cấu tạo và vai trò gì trong tế bào?
Để có cái nhìn bao quát hơn về cấu tạo và vai trò của các bào quan, em hãy quan sát bảng dưới đây:
|
Bào quan |
Cấu trúc |
Chức năng |
|
Nhân tế bào |
- Nhân tế bào là cấu trúc lớn nhất có màng bao bọc. - Phần lớn nhân tế bào có dạng hình cầu, với đường kính khoảng 5 μm và được bao bọc bởi lớp kép phospholipid và protein. Trên màng nhân có rất nhiều lỗ nhỏ đảm bảo cho các chất có thể ra vào nhân. - Trong nhân có chất nhiễm sắc chứa DNA, một vài hạch nhân (nhân con) – là nơi diễn ra quá trình tổng hợp các phân tử rRNA. |
- Nhân tế bào là kho chứa thông tin di truyền, là trung tâm điều khiển mọi hoạt động sống của tế bào.
|
|
Lưới nội chất |
- Gồm các ống và các túi dẹt chứa dịch nối thông nhau thành một mạng lưới. - Gồm: Lưới nội chất hạt (trên màng có nhiều ribosome gắn vào) và lưới nội chất trơn (không có đính ribosome). |
- Lưới nội chất hạt có chức năng tổng hợp protein. - Lưới nội chất trơn có chức năng tổng hợp lipid, chuyển hóa đường, phân hủy chất độc hại đối với tế bào.
|
|
Ribosome |
- Là bào quan không có màng bao bọc, được cấu tạo từ rARN và protein. - Ribosome gồm có 2 thành phần: tiểu phần lớn và tiểu phần nhỏ. |
- Ribosome là nơi diễn ra quá trình tổng hợp protein. |
|
Bộ máy Golgi |
- Gồm các túi dẹt song song nhưng tách rời nhau.
|
- Là nơi chế biến, lắp ráp, đóng gói và phân phối các sản phẩm của tế bào. |
|
Lysosome |
- Là túi màng đơn chứa nhiều enzyme phân hủy. |
- Có chức năng phân hủy các tế bào già, các tế bào bị tổn thương không còn khả năng phục hồi cũng như các bào quan đã già và các đại phân tử như protein, axit nucleotit, cacbohidrat và lipit. |
|
Không bào |
- Là bào quan có màng đơn, chỉ có ở tế bào thực vật và một số động vật nguyên sinh. |
- Có chức năng phân hủy các đại phân tử sinh học cũng như các enzyme khử các chất độc từ bên ngoài xâm nhập vào tế bào. - Điều hòa áp suất thẩm thấu của tế bào thực vật; dự trữ sắc tố giúp thu hút côn trùng đến thụ phấn và động vật đến ăn và phát tán hạt; làm kho chứa các chất như carbohydrate, ion, các loại muối, chất phế thải; làm nhiệm vụ co bóp đẩy nước ra khỏi tế bào hoặc tiêu hóa ở động vật nguyên sinh,… |
|
Ti thể |
- Có 2 lớp màng bao bọc, màng ngoài trơn nhẵn, màng trong gấp nếp. - Chất nền chứa hệ enzyme tham gia quá trình hô hấp tế bào, DNA, ribosome,… |
- Là nơi diễn ra quá trình phân giải carbohydrate giải phóng năng lượng cung cấp cho mọi hoạt động sống |
|
Lục lạp |
- Có cấu trúc màng kép trơn nhẵn. - Bên trong lục lạp có hệ thống các thylakoid. Trên bề mặt thylakoid chứa chất diệp lục cùng các enzyme và protein tham gia vào quá trình quang hợp. Các thylakoid xếp chồng lên nhau tạo thành granum. Mỗi lục lạp có nhiều granum. - Stroma chứa hệ enzyme tham gia vào quá trình cố định CO2 trong quang hợp - Có chứa nhiều phân tử DNA nhỏ, dạng vòng. |
- Có chức năng thu nhận ánh sáng mặt trời thông qua quá trình quang hợp để tạo ra nguồn carbohydrate |
|
Peroxysome |
- Là bào quan có màng đơn, chứa enzyme phân giải H2O2, lipid, các chất độc. |
- Có chức năng phân giải H2O2, lipid và các chất độc nhằm bảo vệ tế bào. |
5. Bài tập vận dụng
Câu 1. Bào quan có nhiệm vụ phân hủy các tế bào già, tế bào bị hư hỏng hay bị tổn thương là
A. Ti thể
B. Lục lạp
C. Lysosome
D. Peroxysome
Lời giải
Đáp án cần chọn là: C
Câu 2. Phát biểu nào sau đây là đúng khi nói về các bào quan có trong tế bào chất của tế bào nhân thực?
A. Peroxisome là bào quan duy nhất trong tế bào có khả năng khử độc.
B. Ribosome là bào quan tổng hợp protein cho tế bào.
C. Ti thể có nhiệm vụ tổng hợp chất hữu cơ cần thiết cho tế bào
D. DNA trong nhân tế bào là thành phần tổng hợp nên Ribosome.
Lời giải
A sai, vì người peroxisome còn có lưới nội chất cũng có vai trò khử độc cho tế bào.
C sai, vì lục lạp có nhiệm vụ tổng hợp chất cần thiết cho tế bào.
D sai vì DNA trong nhân có nhiệm vụ lưu giữ thông tin di truyền, còn Ribosome được cấu tạo từ rRNA và protein.
Đáp án cần chọn là: B
