Tế bào nhân thực
Tế bào nhân thực là gì Sinh học 10
Tế bào nhân thực là đơn vị cấu tạo và chức năng cơ bản của hầu hết các sinh vật như động vật, thực vật, nấm và sinh vật nguyên sinh. Trong chương trình Sinh học 10, bài học Tế bào nhân thực giúp học sinh tìm hiểu đặc điểm cấu tạo, chức năng của các bào quan và sự phối hợp giữa chúng trong hoạt động sống của tế bào. Hãy cùng khám phá những kiến thức trọng tâm để hiểu rõ hơn về cấu trúc đặc trưng của loại tế bào này.
A. Đặc điểm chung của tế bào nhân thực
Tế bào nhân thực có kích thước lớn và cấu tạo phức tạp:
+ Có nhân hoàn chỉnh (được bao bọc bởi màng nhân).
+ Có hệ thống nội màng
+ Có nhiều bào quan có màng bao bọc.
+ Có bộ khung xương tế bào.
B. Cấu tạo của tế bào nhân thực
|
Tế bào chất |
Cấu trúc |
Chức năng |
|
Nhân (Bộ phận điều khiển) |
- Là bào quan lớn nhất (ở TB động vật). - Có hai lớp màng bao bọc, trên đó có các “lỗ màng nhân”. - Bên trong chứa: chất nhiễm sắc (DNA + protein, dịch nhân và nhân con. - Tế bào hồng cầu không có nhân; tế bào gan, cơ vân có nhiều nhân. |
- Trung tâm điểu khiển mọi hoạt động sống (thông qua quy định tổng hợp protein). - Lưu trữ thông tin di truyền - Quy định đặc điểm tế bào. |
|
Ribosome (Tổng hợp protein) |
- Không có màng bao bọc. - Gồm: rRNA + protein. - Loại 80S (nhân, bào tương, LNC hạt); loại 70S (ti thể, lục lạp). - Gồm 2 tiểu phần lớn và bé. |
- Nơi tổng hợp protein (dịch mã). |
|
Lưới nội chất hạt (Tổng hợp protein) |
- Có đính các “hạt ribosome” . - Hình thành từ màng nhân, màng tế bào (màng sinh chất). - Có nhiều ở: tế bào gan, tế bào tuyến tiết, tế bào bạch cầu,... |
- Tổng hợp protein. |
|
Lưới nội chất trơn (Tổng hợp lipid) |
- Chứa enzyme tổng hợp lipid, chuyển hóa đường và khử độc. - Có nhiều ở: tế bào gan, tế bào kẽ tinh hoàn, tế bào tuyến nhờn, tuyến tụy,... |
- Tổng hợp các hormone sinh dục - Điều hòa đường huyết (glycogen). - Tổng hợp phospholipid hình thành màng sinh chất, khử độc |
|
Bộ máy Golgi (Phân loại, đóng gói) |
- Gồm các túi dẹp lipoprotein xếp chồng lên nhau nhưng tách biệt. - Thường nằm gần lưới nội chất hạt. |
- Chế biến, lắp ráp, đóng gói và phân phối các sản phẩm của tế bào. - Tổng hợp polysaccharide cấu tạo thành tế bào và chất nền ngoại bào. |
|
Ti thể (Nhà máy năng lượng) |
- Có lớp màng kép (màng trong gấp khúc, chứa enzyme hô hấp). - Trong chất nền: DNA, ribosome 70S,.... - Có khả năng tự nhân đôi và tổng hợp protein riêng. - Có nhiều ở tế bào cơ tim. - Tế bào hồng cầu, mạch gỗ, mạch rây không có ti thể. |
- “Hô hấp tế bào,” phân giải các chất tạo ra năng lượng ATP. - Tham gia vào chu trình “apoptosis”. |
|
Lục lạp (Quang hợp) |
- Chỉ có ở tế bào thực vật và tảo. - Có lớp màng kép (trơn nhẵn). Bên trong là chất nền (stroma) và granum. + Granum: gồm các thylakoid (chứa sắc tố, enzyme quang hợp). + Stroma: DNA, ribosome 70s,.... - Có khả năng tự nhân đôi và tổng hợp protein riêng. |
- “Quang hợp”, hấp thụ năng lượng ánh sáng chuyển thành năng lượng trong carbohydrate. |
|
Không bào (Kho dự trữ đa năng) |
- Có một lớp màng bao bọc. - Chứa nhiều chất tùy thuộc vào loại TB. - Hình thành từ LNC và bộ máy Golgi. - Phát triển mạnh ở tế bào thực vật |
- Tiêu hóa, co bóp,...(ĐV nguyên sinh). - Chứa nước, ion khoáng, sắc tố; các chất thải, độc hại ,dự trữ; enzyme,..... |
|
Lysosome (Tiêu thể) |
- Có một lớp màng bao bọc. - Chứa nhiều loại enzyme thủy phân. - Hình thành từ bộ máy Golgi. - Chỉ có ở tế bào động vật |
- Tiêu hóa nội bào. - Phân hủy các sản phẩm thừa; các tế bào già, tổn thương. - Tham gia “thực bào”. |
|
Peroxisome (Giải độc) |
- Có một lớp màng bao bọc. - Hình thành từ LNC trơn. - Chứa các enzyme khử độc (catalase,...) |
- Chuyển hóa lipid, tránh tích tụ lipid. - Khử độc H2O2, uric acid,.... |
|
Khung xương tế bào (Nâng đỡ, neo giữ) |
- Gồm vi ống, vi sợi và sợi trung gian. - Hình thành “trung thể” |
- Nâng đỡ, duy trì hình dạng tế bào. - Neo giữ bào quan và enzyme. |
|
Trung thể (Phân bào) |
- Không có màng bao, gồm 2 trung tử. - Chỉ có ở tế bào động vật. |
- Hình thành “thoi phân bào” khi tế bào phân chia. |
|
Cấu trúc |
Chức năng |
|
|
Màng sinh chất (Trao đổi chất) |
- Cấu trúc theo mô hình “khảm – động”. - Gồm: lớp kép phospholipid + protein. - TP phụ: glycolipid, glycoprotein hoặc cholesterol (ở tế bào động vật),.... - Cholesterol làm tăng tính ổn định của màng sinh chất. |
- Quy định hình dạng tế bào. - Kiểm soát sự trao đổi chất. - Thu nhận thông tin, truyền tín hiệu. - Nhận biết tế bào. |
|
Ngoài màng sinh chất |
Cấu trúc |
Chức năng |
|
Thành tế bào (Quy định hình dạng) |
- Thành tế bào thực vật: Cellulose. - Thành tế bào nấm: Chitin. - Tế bào động vật không có thành tế bào |
- Quy định hình dạng, bảo vệ tế bào. - Chống lại sức trương nước. |
|
Chất nền ngoại bào (Nhận diện) |
- Phát triển ở tế bào động vật. - Chủ yếu là glycoprotein, glycolipid,... |
- Thu nhận thông tin, nhận biết tế bào - Liên kết các tế bào tạo thành mô. |
C. Phân biệt tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực
|
Tiêu chí |
Tế bào nhân sơ |
Tế bào nhân thực |
|
Kích thước (µm) |
- Nhỏ ( 1- 5 µm) |
- Lớn (10 – 100 µm) |
|
Tế bào chất |
- Đơn giản. - Không có hệ thống nội màng. - Không có bào quan có màng bao bọc. |
- Phức tạp. - Có hệ thống nội màng. - Có nhiều bào quan có màng bao bọc. |
|
Vật chất di truyền |
- Chưa có nhân hoàn chỉnh (không có màng nhân bao bọc). - Gồm 1 phân tử DNA dạng vòng kép. |
- Có nhân hoàn chỉnh (có màng nhân bao bọc). - DNA xoắn kép, mạch thẳng + protein. |
|
Đại diện |
- Vi khuẩn, cổ khuẩn. |
- Tế bào động vật, thực vật, nấm,... |
C. Phân biệt tế bào động vật và tế bào thực vật
Ngoài các cấu trúc chung, tế bào động vật và tế bào thực vật cũng có những cấu trúc thích nghi riêng.

|
Tiêu chí |
Tế bào động vật |
Tế bào thực vật |
|
Thành tế bào |
Không |
Có |
|
Các cấu trúc riêng |
Trung tử, lysosome |
Lục lạp, thành tế bào |
|
Không bào |
Không phát triển |
Phát triển mạnh |
|
Chất nền ngoại bào |
Phát triển |
Không phát triển. |
|
Chất dự trữ |
Glycogen, mỡ,.... |
Tinh bột, dầu,... |
|
Phương thức sống |
Dị dưỡng |
Tự dưỡng (quang hợp) |
|
Đặc điểm |
Bị vỡ trong mt nhược trương |
Không bị vỡ trong mt nhược trương. |
|
Phân bào |
Có thoi và sao phân bào. |
Có thoi nhưng không có sao phân bào. |
|
Phân chia TB chất |
Hình thành eo thắt |
Hình thành vách ngăn |
----------------------
Qua bài học Tế bào nhân thực, học sinh có thể nắm vững đặc điểm cấu tạo, chức năng của các thành phần và vai trò của từng bào quan trong tế bào. Đây là nền tảng quan trọng giúp củng cố kiến thức Sinh học 10, phân biệt tế bào nhân thực với tế bào nhân sơ và vận dụng hiệu quả vào giải bài tập, ôn tập cũng như kiểm tra đánh giá.