Phân tích truyện ngắn Đồng hào có ma của Nguyễn Công Hoan

Phân tích truyện ngắn Đồng hào có ma của Nguyễn Công Hoan gồm dàn ý và các bài văn mẫu hay lớp 7. Qua đó, học sinh không chỉ nắm vững nghệ thuật xây dựng tình huống truyện bất ngờ mà còn tích lũy thêm nhiều ý tưởng sáng tạo để hoàn thiện bài làm văn của mình một cách thuyết phục nhất. Hy vọng đây sẽ là tư liệu hữu ích giúp các em nâng cao tư duy phê bình văn học. Mời các em cùng tham khảo chi tiết!

Dàn ý Phân tích truyện ngắn Đồng hào có ma

1. Mở đầu:

- Giới thiệu về tác giả Nguyễn Công Hoan và tác phẩm Đồng hào có ma.

2. Phần thân bài:

a. Nội dung chi tiết:
- Truyện kể về 'bà mẹ Nuôi' phải vay mượn một đồng hai hào để vào thăm quan, nhưng sau khi đút lót cậu lính hai hào, khi bước vào cung đường, bà ta vô tình làm rơi mất một mớ tiền xuống đất.

b. Cảm nhận cá nhân:

- Điểm đặc biệt về cách tạo dựng tình huống khi mở đầu câu chuyện:
+ Khởi đầu bằng những chi tiết hàng ngày, dường như không liên quan.
+ Sử dụng để làm nổi bật sự tham nhận, nhận hối lộ của tên quan Huyện Hinh.
+ Thông qua câu chuyện về 'bà mẹ Nuôi', ta thấy rõ bản chất tham nhận của tên Huyện Hinh.
+ Hắn đã sử dụng mọi thủ đoạn nhỏ nhặt nhất để ăn cắp của nhân dân.

- Đặc biệt về cách mô tả nhân vật:
+ Mô tả tên quan huyện bằng cách sử dụng nghệ thuật phóng đại.
+ Miêu tả da mặt của tên quan Huyện Hinh làm người đọc nhận ra cái bản chất 'ăn bẩn' và liên tưởng đến Mã Giám Sinh.

- Nghệ thuật sử dụng ngôn từ:
+ Sử dụng ngôn từ rất dân dã, giản dị như 'nói xạo', 'lẹt đẹt', 'con mẹ', ...
+ Lời văn mang tính mỉa mai, châm biếm.

3. Tóm tắt:

- Tổng quan về giá trị của tác phẩm: Đồng hào có ma phản ánh một cách sâu sắc về lũ tham quan trong xã hội phong kiến thời đó, chỉ biết ăn tiền của dân mà không hề quan tâm, không có trách nhiệm với người dân.

Phân tích nghệ thuật của truyện ngắn Đồng hào có ma mẫu 1

Nguyễn Công Hoan là một trong những nhà văn tiêu biểu của trào lưu văn học hiện thực tiến bộ những năm đầu thế kỷ XX. Ông đã để lại cho nền văn học Việt Nam một số truyện ngắn tiêu biểu. Mảng truyện ngắn trào phúng là sở trường trong sự nghiệp sáng tác của nhà văn. Bằng nghệ thuật trào phúng sắc sảo, truyện ngắn Đồng hào có ma của Nguyễn Công Hoan đã vạch trần bộ mặt thối nát của bọn quan lại phong kiến đương thời.

Trước tiên, chúng ta phải nói đến nghệ thuật kể chuyện đặc sắc và nghệ thuật tạo dựng tình huống điêu luyện. Đáng kể nhất là cách vào truyện:

"Tôi cực lực công kích sách vệ sinh đã dạy ta ăn uống phải sạch sẽ, nếu ta muốn được khoẻ mạnh, héo tốt. Thuyết ấy sai. Trăm lần sai! Nghìn lần sai! Vì tôi thấy sự thực, ở đời này bao nhiều những anh béo, khẻo, đều là những anh thích ăn bẩn cả.

Thì đấy, các ngài hãy cứ nhìn ông Huyện Hình, hẳn các ngài phải chịu ngay rằng, tôi không nói đùa".

Cách vào truyện như thế rất sáng tạo, mới mẻ, khêu gợi trí tưởng tượng và tính tò mò của độc giả ngay từ đầu.

Mặt khác, cách dẫn truyện lại rất tự nhiên, thúi vị xuyên suốt nội dung thiên truyện. Phần mở đầu đã hay, kết thúc càng hấp dẫn. .Hấp dẫn trong bất ngờ:

"Rồi nó lùi lũi bước ra cửa Rồi nó đi về ... Ông Huyện Hình cứ ngồi yên sau bàn giấy để nhìn theo con mẹ khốn nạn. Rồi khi thấy nó đi đã khuất, ông mới đưa mắt xuống chân, dịch chiếc giày ra một tí. Và vẫn tự nhiên như không, ông cúi xuống, thò tay nhặt đồng hào đôi sáng loáng, thổi những hạt cát nhỏ ở đế giày bám vào, rồi bỏ tọt vào túi".

Cái kết thúc này đã giải mã điều bí ẩn củađồng hào có mà do đâu? Ông Huyện Hinh có ăn bẩn không? Thì ra, ông Huyện Hinh là một kẻ cắp chuyên nghiệp, có nghệ thuật cao do chính cái xã hội xấu xa của ông rèn luyện nên. Ông chẳng những lắm mưu mẹo, ma thuật mà còn sống nhờ vào xương máu cửa những người nông dân nghèo khổ, trình độ văn hóa chưa cao, thấp cổ, bé miệng. Như vậy, trong cái kết thúc này, nhà văn Nguyễn Công Hoan đã "mở nút" cho phần "thắt nút" đầu truyện dể làm bộc lộ rõ mồn một chủ đề của truyện.

Thứ hai, là nghệ thuật khắc hoạ nhân vật hết sức sinh động. Cách giới thiệu nhân vật Huyện Hĩnh rất lạ:

"Chà! Chà! Béo ơi là béo. Béo đến nỗi có thằng dân nào vô ý, buột mồm ra nói một câu sáo rằng: "Nhờ bóng quan lớn", là tưởng ngay nó nói xỏ ông. Tức thì, mặt bàn là một, mặt nó là hai, bị vả đôm đốp. Mà rồi thằng khốn nạn ấy, ông truy cho đến cùng, không còn có thể làm ăn, mở mày mở mặt ra được. Bởi vì ông có sẵn trong tay hàng mớ pháp luật, thì ông ngại gì không khép thằng bảo quan béo vào tội "làm rối cuộc trị an". Thế là việc công việc tư, ông đểu được trọn vẹn. Vì không những ông được hả giận, lại còn được tiếng mẫn cán là khác nữa". Một con người ốm quá cũng khó coi, mập quá cũng không đẹp. Còn ông Huyện Hinh rất khác người: "béo ơi là béo" làm cho độc giả cứ tưởng đó là con lợn! Nếu như tư cách của Huyện Hĩnh tốt đẹp thì người đọc sẽ có cái nhìn thông cảm hơn. Thế nhưng tư cách của ông rất xấu xa, đê hèn, thích " ăn bẩn". "Ăn bẩn" là một lối chơi chữ chỉ bọn quan lại chuyên tìm cách ăn của đút lót và nhờ ăn trên xương máu của dân mà béo tốt. Thật vậy, ai làm quan cũng mong mau chóng được tiến chức to hơn. Huyện Hinh rất ngược đời. Ông sợ thăng quan hơn sợ cọp. Suốt hai mươi năm ròng rã, ông bám mãi chức tri huyện. Nguyên nhân rất đơn giản: "làm bố chánh có vặn xỉ ra mà ăn!". Vả lại, chức quan nhỏ ấy ông cũng không làm tròn, ông làm quan ở huyện nào cũng bị dân viết đơn kiện cáo. Ông làm quan để thoả mãn những thú vui thấp kém của bản thân: đánh bài và ăn chơi. Do đó, bên miệng ông xuất hiện "cái dấu chua nghĩa" (dấu ngoắc đơn). Đây cũng là cách miêu tả theo lối chơi chữ của Nguyễn Công Hoan. Nhà văn muốn nhấn mạnh bản chất tham ô, tha hóa của Huyện Hĩnh. Ngày xưa, các vị quan thanh liêm luôn "lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ" và rất khát khao "trông thôn cùng xóm vắng không một tiếng oán hờn". Họ luôn mong mỏi "Dân giàu đủ khắp mọi phương". Tuy nhiên; Huyện Hĩnh không quan tâm đến nỗi thống khổ, oan khuất của dân. Cụ thể, thấy con mẹ Nuôi tay cầm lá đơn đứng ỏ' công đường là Huyện Hình theo dõi xem tiền của con mẹ Nuôi để ở chỗ nào, dân "lo lót" được bao nhiêu. Con mẹ Nuôi gặp quan run quá làm rớt một đồng hào đôi gần bàn quan, Huyện Hình nhân cơ hội, lấy đế giày đè lên giấu nhẹm. Con mẹ Nuôi tìm mãi không thấy đâu cả đành "lùi lủi" ra về. Đấy! Huyện Hĩnh " lo" cho dân như thế đấy!

Thứ ba là nghệ thuật xây dựng ngôn ngữ vừa tự nhiên, vừa linh hoạt. Lời ăn tiếng nói hằng ngày của nhân dân được đưa vào truyện một cách khéo léo, phục vụ mục đích trào phúng: "Chà! Chà! Béo ơi là béo!". "Câu sáo"; "nói xỏ"; "nở mày nở mặt"; "lẹt dẹt"; "vặn xỉ"; "mất toi"; "xỏ lá"; "con mẹ"; "lóng cóng"; "rơi tiệt cả"; "trễ nải"; "vi thiềng"; "khốn nạn". Những khẩu ngữ này được sử dụng trong văn xuôi để làm tăng tính chất trào phúng. Mặt khác, giọng văn của truyện ngắn này rất đậm chất trào phúng. Nhà văn diễn tả mọi hành động bằng nét nghiêm trang nhưng làm bật lên thái độ mỉa mái, chua chát, công kích mãnh liệt.

Tóm lại, đọc truyện ngắn giai đoạn này chúng ta thấy toàn bộ bộ mặt thật của bọn "cướp ngày" hiện lên rất thối nát, đồi bại, táng tận lương tâm, vô trách nhiệm. Trong truyện Sống chết mặc bay (Phạm Duy Tốn), "quan phụ mẫu" chuyên đánh tồ tôm, bỏ mặc cho đê võ' khiến hàng vạn dân quê lâm vào cảnh "muôn sầu nghìn thảm". Truyện ngắn Tắt đèn của Ngô Tất Tố, ông Nghị "ăn bẩn" xong rồi, "còn nhúng ba ngón tay vào chậu nước vuốt qua hai mép một lượt, rồi cùng xỉa răng, uống nước" một cảnh tỉnh táo thản nhiên. Còn Huyện Hình trong truyện này là một tên quan ăn cắp mạt hạng. Bởi sống dưới chế độ quan trường như thế nên nhân dân ta có câu:

"Con ơi nhớ lấy câu này Cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan".

Hãy lên án và đấu tranh mạnh mẽ để tiêu diệt tận gốc bọn tham nhũng, những kẻ "cướp ngày" để xã hội ta ngày càng giàu mạnh và bền vững hơn.

Phân tích truyện ngắn Đồng hào có ma của Nguyễn Công Hoan mẫu 2

Là nhà văn am hiểu sâu sắc xã hội phong kiến, Nguyễn Công Hoan đã khắc hoạ nổi bật tính cách bọn quan lại chuyên ăn hối lộ, chuyên đục khoét, chuyên ăn bẩn... Một trong những viên quan mà ông miêu tả là Huyện Hinh trong truyện ngắn Đồng hào có ma.

Mở đầu truyện nhà văn cực lực lên án sách vệ sinh, ông cho rằng sách vệ sinh sai khi dạy người ta phải ăn ở hợp vệ sinh thì mới có sức khoẻ tốt. Với Huyện Hinh điều đó không đúng một chút nào, hắn chuyên “ăn bẩn” mà vẫn béo, rất béo là đằng khác. Phải chăng “ăn bẩn” mà nhà văn nói ở đây là “ăn bẩn” theo một nghĩa khác?

Giọng văn châm biếm hài hước, thật kinh ngạc: Chà! Chà! Béo ơi là béo vì to béo quá, thân hình quan đồ sộ làm cho quan tưởng là “nói xỏ” khi có thằng dân nào nói nhờ bóng quan lớn to béo đến mức ra mặt hắn căng lên, râu không sao chồi ra ngoài được. Bởi vậy ngoài tứ tuần mà mặt hắn cứ nhẵn thín, cố gắng lắm trên mép hắn mới có được cái dấu chua chủa.

Bằng thủ pháp cường điệu phóng đại nhà văn miêu tả diện mạo bên ngoài của hắn nhằm chứng minh: “Những anh béo là những anh thích ăn bẩn cả”. Ăn bẩn không phải là ăn ở thiếu vệ sinh mà chính là kiếm ăn bằng những phương cách bẩn thỉu hèn hạ. Danh tính của Huyện Hinh sáng đến nỗi làm quan luôn bị dân kiện, bao năm vẫn “lẹt đẹt” tri huyện mãi. Hắn bảo làm bố chánh có văng sỉ ra mà ăn. Đó là sự lọc lõi, cáo già của kẻ chuyên ăn bẩn. Với y danh dự, nhân phẩm, trách nhiệm cũng không bằng cách đục khoét dốc đầy vào bao tượng mặc dù có “bẩn” đi chăng nữa.

Ta hãy xem hắn - Huyện Hinh ăn bẩn như thế nào? Trong truyện này chỉ là một phương cách trong muôn nghìn phương cách mà Huyện Hinh ăn bẩn. Con mẹ Nuôi vào cửa quan. Nó đi trình việc mất trộm hôm trước lên quan. Trước khi lên quan nó phải đi chạy vạy vay mượn một đồng hai hào, vì nó biết được “thông lệ gặp quan”. Trước mặt quan, ngài oai vệ quá, mắt trừng trừng nhìn nó. Thế là lúng túng, run quá, hoảng quá, nó đi trình việc mất trộm mà y như nó là kẻ ăn trộm vậy. Thế là rơi tiền, đồng rơi ở xó này, đồng rơi ở xó kia, quái! Còn một đồng nữa? Nó không biết rằng đồng hào mà nó tưởng là có ma ấy đang nằm dưới chân “con ma” trước mặt nó. Không đủ tiền “vi thiềng” quan con mẹ Nuôi lủi thủi ra về. Huyện Hinh chờ cho con mẹ khốn nạn đi khuất đưa mắt xuống chân dịch chiếc giày ra một tí mà vẫn thản nhiên như không, thò tay nhặt đồng hào, thổi những hạt cát còn bám và bỏ tọt vào túi.

Tội nghiệp cho con mẹ Nuôi đã mất trộm lại mất cả tiền đi trình việc mất trộm. Nó phải đi vay tiền cả thảy có một đồng hai, khốn nạn có phải lót cho tên lính lệ hai hào từ cổng. Còn một đồng cứ tưởng... do lúng túng, hoảng sợ trước cửa quan, cả năm đồng hào đôi rơi tuốt xuống sân nhà, và thế là trong số tiền rơi ấy có một đồng “có ma”. Nó khăng khăng là “đồng hào của nó có ma”, nó không dám nghi ngờ cho quan bởi vì cửa quan là nơi tôn nghiêm, uy nghi sao có chuyện như vậy được. Nó lủi thủi ra về, mất đến bốn hào bạc mà không giải quyết được việc gì.

Con mẹ Nuôi sẽ không khỏi hoài nghi về tiền mà nó mang đi lót tay cho quan để trình việc mất trộm. Có phải có ma thật trong đồng hào đôi của nó? mà nếu có ma thì tại sao nó lại không biến mất khỏi bao tượng bên người nó. Vậy thì ma ở đâu? Có ma thật không? sự nghi ngờ này được Nguyễn Công Hoan giải mã bằng đoạn băng ghi hình sau ...Dịch chiếc giày ra một tí... bỏ tọt vào túi. Trong buồng quan chỉ có con mẹ Nuôi và quan vậy ai là ma? Con ma ấy là Huyện Hinh. Con ma đang trừng trừng nhìn nó vẻ soi mói, và có lẽ y quan sát xem đối tượng trước mặt mình là ai, y sẽ khoét bằng cách nào.

Con ma giữa công đường, con ma thực thi pháp luật, phụ mẫu hi dân phải chăng quan lại phong kiến đều là bọ ma quái, tham lam nhũng nhiễu như vậy sao? Chúng dùng bao phương cách “mưu na trước quỷ” để bóc lột đến tận xương tuỷ của nhân dân. Vậy thì dân có thể trông tin quan như trời hạn trông mưa thế nào được.

Hắn ti tiện bẩn thỉu vô cùng khi ăn món tiền chỉ đáng bằng món tiền con mẹ Nuôi lót tay cậu lính lệ. Hắn oai vệ quá, hắn béo quá và hắn còn càng ngày càng béo vì “ăn bẩn”.

Cũng là quan huyện, nhưng viên quan phụ mẫu lại được Phạm Duy Tốn miêu tả sinh động ở góc độ khác.Vô trách nhiệm với nhiệm vụ của mình, ăn chơi hưởng thụ phó mặc cuộc sống của dân lành, khi thấy có khả năng mình bị liên lụy y đổ tội cho kẻ khác. Như vậy bộ mặt quan lại xưa là như thế, chúng bẩn thỉu ti tiện, vô lương tâm. Chẳng thế mà có bao câu ca dao tục ngữ chế giễu, đả kích bọn quan lại, coi chúng là sâu bọ, ung nhọt, kẻ cướp trong xã hội.

Con ơi nhớ lấy câu này

Cướp đêm là giặc cướp ngày là quan

Hay

Quan đi kinh lý trong vùng

Đâu có... gà vịt thời lùng về xơi

Có thể nhà văn dùng chút ít lối viết phóng đại, nhưng bản chất sự việc là có thật. Huyện Hinh là một tên quan có tâm địa hèn hạ, bẩn thỉu không từ chối bất kỳ thủ đoạn kiếm ăn nào. Đó cũng chính là bản chất chung của bọn quan lại dưới thời phong kiến. Cách nhìn của nhà văn đối với chúng cũng chính là cách nhìn của nhân dân ta. Từ đó dẫn đến một thái độ căm ghét, phản kháng, và tất yếu dẫn đến đấu tranh chống lại cường quyền áp bức.

Phân tích truyện ngắn Đồng hào có ma của Nguyễn Công Hoan mẫu 3

Là một nhà văn hiện thực trào phúng, Nguyễn Công Hoan đã để lại cho độc giả chúng ta những tác phẩm đặc sắc khi không chỉ mang đến tiếng cười sâu cay mà còn đả kích vào hiện thực xã hội phong kiến thối nát. Một trong những tác phẩm nổi bật của ông là truyện ngắn Đồng hào có ma, một câu chuyện nói về thói tham lam, hèn mọn của một tên quan chuyên ăn hối lộ, 'ăn bẩn' và đục khoét cả những người dân nghèo khổ, tội nghiệp nhất.

Câu chuyện kể về 'bà mẹ Nuôi' đi trình việc bị trộm lên quan. Trước khi lên quan, bà đã mượn được một đồng hai hào để 'làm thông lệ trước khi gặp quan'. Ở cổng, bà ta đưa cho cậu lính hai hào để hắn vào bẩm lên quan. Vào công đường, bà ta lúng túng lấy 'tiền trình diện', nhưng do 'lóng cóng', bà ta làm 'món tiền rơi xuống đất'. Những đồng hào vương vãi khắp nơi khiến 'bà mẹ Nuôi' phải nhặt nhạnh. Nhưng bà ta chỉ tìm được bốn đồng, 'tìm mãi' cũng không thấy được đồng thứ năm. Không đủ 'tiền trình quan', bà ta lủi thủi đi về. Sau khi thấy 'bà mẹ khốn nạn' đã đi, huyện Hinh mới 'dịch giầy ra' 'thò tay nhặt đồng hào rồi bỏ vào túi'.

Nội dung câu chuyện rất ngắn gọn nhưng lại phản ánh sâu sắc bản chất thối nát của bọn quan lại phong kiến thời đó, tạo cho chúng ta tiếng cười châm biếm rất sâu cay.

Về tác phẩm, ta dễ nhận ra đặc sắc của truyện ngắn là cách mà Nguyễn Công Hoan xây dựng tình huống truyện và mở đầu. Ông đã khơi gợi sự tò mò của chúng ta với câu chuyện về 'ăn uống': 'Tôi cực lực công kích sách vệ sinh đã dạy ta ăn uống phải sạch sẽ, nếu muốn khỏe mạnh, béo tốt. Thuyết ấy sai. Trăm lần sai! Nghìn lần sai! Vì tôi thấy sự thực, ở đời này, bao nhiêu những anh béo, khỏe, đều là những anh thích ăn bẩn cả'. Đây là cách dẫn truyện độc đáo mà không nhiều tác giả Việt làm được. Nó không chỉ kích thích sự tò mò mà còn khiến người đọc bật cười với đoạn tiếp theo: 'Chà! Chà! Béo ơi là béo! Béo đến nỗi giá có thằng dân nào vô ý, buột mồm ra nói một câu sáo rằng: 'Nhờ bóng quan lớn', là ông tưởng ngay nó nói xỏ ông. Sử dụng nghệ thuật cường điệu, Nguyễn Công Hoan đã miêu tả ngoại hình của Huyện Hinh một cách rất đặc sắc, minh chứng cho việc 'Những anh béo là những anh thích ăn bẩn cả'. Dựa vào cách miêu tả này, ông làm nổi bật sự 'ăn bẩn', tham ô của hắn.

Huyện Hinh 'ăn bẩn' như thế nào? Nguyễn Công Hoan đã khéo léo đưa chúng ta vào câu chuyện của 'con mẹ Nuôi' mang tiền đi trình quan vụ án mất trộm. Bà ta chạy vạy mượn được một đồng hai hào để có tiền trình quan. Nhưng khi đến nơi, luống cuống thế nào mà làm rơi hết cả mớ tiền, đồng này đồng kia rơi loảng xoảng khắp nơi. Tìm mãi chỉ tìm được bốn, còn một đồng thì chẳng thấy đâu. Bà ta lủi thủi đi về vì không đủ tiền trình quan mà không ngờ rằng, đồng tiền lại nằm dưới chân vị quan huyện đáng kính. Khi 'con mẹ Nuôi' khuất bóng, hắn mới 'dịch chiếc giầy ra' và nhặt đồng hào đôi sáng loáng, thổi cát ở đế giày rồi bỏ vào túi. Lời văn hài hước, châm biếm nhưng sâu cay vô cùng! Huyện Hinh làm quan đến mấy chục năm nhưng vẫn lẹt đẹt ở cái chức huyện lệnh, trong khi bạn bè hắn thăng quan tiến chức cả rồi. Ai có ngờ rằng, đó là do hắn tự chọn, bởi 'Làm bố chánh có vặn xỉ ra mà ăn'. Quả thật đáng thương 'con mẹ Nuôi' vì gặp phải một vị quan 'ăn bẩn' đến thế. Đồng tiền rơi mất, bà ta chỉ dám nói là 'có ma', bởi ở một nơi bề thế như thế, không lẽ quan lại lấy một đồng hào đôi của bà? Nhưng ai có ngờ rằng 'con ma' ấy lại ở chính giữa công đường, là bậc 'phụ mẫu' của nhân dân. Hắn dùng cách 'bẩn thỉu' nhất để lừa đảo dân. Hắn 'ăn' cả món tiền chỉ để lót tay cho tên lính lẹ. Quả thật nó ti tiện, nó bẩn thỉu, đen tối, bất nhân đến vô cùng!

Cái kết của câu chuyện làm nhiều người ngạc nhiên, ngỡ ngàng. Bởi vị quan lại chính là một tên trộm chuyên nghiệp, mà điều đó lại do chính cái xã hội tôi luyện ra. Hắn 'ăn bẩn' trên đầu trên cổ của những người nông dân thấp cổ bé họng, đặt ra những luật lệ, mưu ma mà ăn vào xương vào máu của những người dân thấp cổ bé họng. Cái nút thắt mà Nguyễn Công Hoan dựng lên đã được hóa giải trong sự bất ngờ vô cùng, làm chủ đề của câu chuyện càng thêm sáng rõ.

Không chỉ vậy, ông còn tạo hình nhân vật một cách rất sinh động. Có ai từng miêu tả một vị quan như thế này chưa: 'Chà! Chà! Béo ơi là béo! Béo đến nỗi giá có thằng dân nào vô ý, buột mồm ra nói một câu sáo rằng: 'Nhờ bóng quan lớn', là ông tưởng ngay nó nói xỏ ông. Tức thì, mặt bàn là một, mặt nó là hai, bị vả đóm đốp. Mà rồi thằng khốn nạn ấy, ông truy cho đến kỳ cùng, không còn có thể làm ăn mở mày mở mặt ra được'. Đọc câu văn mà sao nghe mà nó châm biếm, nó hả hê đến thế! Nghe miêu tả mà sao người ta thấy như đó là một con lợn được chủ vỗ béo trong chuồng, và quả thực nó hợp với cái danh 'ăn bẩn' của ông đến lạ. Với người khác, làm quan để được cống hiến, được thăng quan tiến chức, thế nhưng với Huyện Hinh, ông làm quan ở đâu thì dân kiện cáo ở đó, ông làm quan chỉ để thỏa mãn thú vui 'đánh bạc và chơi gái'. Và thêm một điều nữa, mặc dù cố nuôi, cố để 'khác biệt với tụi huyện trẻ' nhưng 'Nguyên cái da mặt ông nhỏ, có lẽ vì ông béo quá, nên lỗ chân lông căng ra, căng thẳng quá, đến nỗi râu không có chỗ nào lách ra ngoài được. Đến nỗi năm bốn mươi tuổi, mặt ông vẫn nhẵn thín như thường'. Ta vẫn thường nghe về Mã Giám Sinh trong Truyện Kiều - kẻ chuyên đi lừa gạt các cô gái, một kẻ lừa đảo chuyên nghiệp với ngoại hình: 'Mày râu nhẵn nhụi, áo quần bảnh bao' thì với Huyện Hinh dường như cũng chung ngoại hình như thế, cũng là một kẻ ăn cắp, lừa gạt người, cũng một bản chất với tên Mã Giám Sinh kia. Nguyễn Công Hoan đã dựa trên hình dáng của Huyện Hinh để nhấn mạnh cái bản chất tham ô của hắn, sự tha hoá đến mất nhân tính của hắn. Hắn chưa từng lo đến nỗi khố, oan khuất của dân, hắn chỉ biết dân có đủ tiền 'trình quan' hay không, không đủ thì hắn sẽ không xét xử. Vậy nên, khi 'con mẹ Nuôi' đánh rơi mất đồng hào đôi mà không tìm thấy chỉ đành 'lùi lũi' mà đi về. Quả là một bậc 'phụ mẫu hết lòng'!

Cuối cùng, trong truyện ngắn này, độc giả không thể phớt lờ đi sự tài hoa trong việc xây dựng ngôn từ vừa tự nhiên, linh hoạt mà lại vô cùng sắc sảo, đúng bản sắc của Nguyễn Công Hoan. Lấy cảm hứng từ những miền quê Việt Nam giản dị, ông đã thêm vào trong Đồng hào có ma những câu từ tự nhiên nhất, đơn giản nhất, gần gũi như tiếng nói hàng ngày của người dân mà lại chứa đựng một dáng vẻ sắc sảo như “nói khéo”, “móc méo”, “vặn xỉ ra mà ăn”, “đồ ăn”, “rơi đẹp cả”. Đây thực sự là những lời ngữ mà không nhiều nhà văn nào dám thử sức trong thơ văn, chỉ có Nguyễn Công Hoan mới dám vì ông muốn truyền tải câu chuyện của mình vừa châm biếm, thú vị, mang đầy tính mỉa mai nhưng vẫn thân thiện với người dân quê nghèo.

Đọc tác phẩm này, người đọc có thể cảm nhận được sự bất công, thối nát, và sự không trách nhiệm của các quan lại thời phong kiến. Họ chỉ biết đến việc “ăn” tiền, thu thuế, lấy sưu, lấy của dân chứ không bao giờ để ý đến cuộc sống của nhân dân. Những bậc “phụ huynh” như huyện Hinh hay các quan huyện trong Sống chết mặc bay của Nguyễn Duy Tốn thực sự khiến cho người dân quê phải sống trong cảnh “ngàn sầu vạn đau” mà không thể kêu oan. Huyện Hinh đích thị là một kẻ quan tham, kẻ “ăn cắp”, “ăn gian” hàng đầu, đúng như câu ca dao mà dân ta vẫn thường nói:

'Con ơi nhớ ghi nhớ câu này Cướp đêm là giặc, cướp ban ngày là quan.'