Đọc hiểu bài Chợ tết - Đoàn Văn Cừ

Đọc hiểu bài Chợ tết - Đoàn Văn Cừ gồm 2 đề đọc hiểu kèm đáp án chi tiết, được biên soạn bám sát chương trình Ngữ văn 9. Tài liệu giúp học sinh rèn luyện kỹ năng đọc hiểu văn bản thơ, nắm vững nội dung, nghệ thuật cũng như ý nghĩa của tác phẩm. Thông qua hệ thống câu hỏi đa dạng từ nhận biết, thông hiểu đến vận dụng, học sinh có thể củng cố kiến thức, nâng cao khả năng cảm thụ văn học và tự tin hơn khi làm bài kiểm tra, bài thi trên lớp. Đây sẽ là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích giúp quá trình ôn tập trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn.

Đọc hiểu Chợ tết - Đề số 1

Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi:

Dải mây trắng đỏ dần trên đỉnh núi,
Sương hồng lam, ôm ấp nóc nhà gianh,
Trên con đường viền trắng mép đồi xanh,
Người các ấp tưng bừng ra chợ Tết.
Họ vui vẻ kéo hàng trên cỏ biếc;
Những thằng cu áo đỏ chạy lon xon,
Vài cụ già chống gậy bước lom khom,
Cô yếm thắm che môi cười lặng lẽ.
Thằng em bé nép đầu bên yếm mẹ,
Hai người thôn gánh lợn chạy đi đầu.
Con bò vàng ngộ nghĩnh đuổi theo sau.

Sương trắng rỏ đầu cành như giọt sữa,
Tia nắng tía nháy hoài trong ruộng lúa,
Núi uốn mình trong chiếc áo the xanh,
Đồi thoa son nằm dưới ánh bình minh.

Người mua bán ra vào đầy cổng chợ.
Con trâu đứng vờ dim hai mắt ngủ,
Để lắng nghe người khách nói bô bô.
Anh hàng tranh kĩu kịt quẩy đôi bồ,
Tìm đến chỗ đông người ngồi dở bán,
Một thầy khoá[1] gò lưng trên cánh phản,
Tay mài nghiên hí hoáy viết thơ xuân.
Cụ đồ nho dừng lại vuốt râu cằm,
Miệng nhẩm đọc vài hàng câu đối đỏ.
Bà cụ lão bán hàng bên miếu cổ,
Nước thời gian gội tóc trắng phau phau.

(Trích Chợ tết, Đoàn Văn Cừ, Thi nhân Việt Nam, Hoài Thanh – Hoài Chân, NXB Văn học, 1999, tr.180-181)

Câu 1. Xác định thể thơ được sử dụng trong đoạn thơ trên.

Trả lời

Thể thơ 8 chữ.

Câu 2. Chỉ ra những từ ngữ diễn tả trực tiếp không khí trên đường đi chợ Tết.

Trả lời

Những từ ngữ diễn tả trực tiếp không khí trên đường đi chợ Tết: tưng bừng, vui vẻ.

Câu 3. Nêu những hoạt động cụ thể của con người trong phiên chợ Tết được thể hiện ở phần thơ in đậm.

Trả lời

Những hoạt động cụ thể của con người trong phiên chợ Tết được thể hiện ở phần thơ in đậm:

+ Người mua bán ra vào;

+ Người khách nói bô bô;

+ Anh hàng tranh quẩy đôi bồ kĩu kịt, tìm đến chỗ đông người ngồi dở bán;

+ Thầy khóa gò lưng trên phản, tay mài nghiên hí hoáy viết thơ xuân;

+ Cụ đồ nho vuốt râu, nhẩm đọc câu đối

+ Bà cụ lão bán hàng.

Câu 4. Trình bày tác dụng của từ láy tượng hình trong hai dòng thơ sau:

Một thầy khóa gò lưng trên cánh phản,
Tay mài nghiên hí hoáy viết thơ xuân.

Trả lời

- Từ láy tượng hình trong hai dòng thơ: “hí hoáy”

- Tác dụng: Từ láy tượng hình “hí hoáy” trong câu thơ miêu tả sinh động hành động chăm chú, tỉ mỉ của thầy khóa khi mài nghiên và viết thơ xuân. Từ này gợi hình ảnh cụ thể, gần gũi, khắc họa rõ nét sự tập trung và khéo léo của nhân vật. Đồng thời, “hí hoáy” còn tạo nhịp điệu vui tươi, góp phần làm nổi bật không khí nhộn nhịp, sinh động của phiên chợ Tết.

Câu 5. Phân tích hiệu quả của việc sử dụng yếu tố miêu tả trong đoạn thơ.

Gợi ý:

- Miêu tả thiên nhiên: “dải mây trắng đỏ dần”, “sương hồng lam”, “núi uốn mình trong chiếc áo the xanh” → khung cảnh rực rỡ, tươi sáng, tràn đầy sức sống

- Miêu tả con người và hoạt động: từ “thằng cu áo đỏ chạy lon xon”, “cô yếm thắm”, đến “thầy khóa hí hoáy viết thơ xuân”, “anh hàng tranh kĩu kịt” → không khí nhộn nhịp, vui tươi, đa dạng.

- Ngôn ngữ tạo hình: từ láy (“lon xon”, “lom khom”, “hí hoáy”), màu sắc (“đỏ”, “trắng”, “xanh”), ẩn dụ (“núi uốn mình”, “đồi thoa son”) → bức tranh sống động, giàu cảm xúc.

- Hiệu quả: khắc họa không gian Tết truyền thống, gợi vẻ đẹp văn hóa và tâm hồn Việt.

Trả lời

Đoạn thơ đã sử dụng yếu tố miêu tả rất thành công, góp phần tái hiện bức tranh chợ Tết sinh động và đậm chất truyền thống. Thiên nhiên được khắc họa rực rỡ qua những gam màu giàu sức gợi: “dải mây trắng đỏ dần”, “sương hồng lam”, “núi uốn mình trong chiếc áo the xanh”, làm nền cho không khí ngày xuân. Hình ảnh con người và hoạt động cũng hiện lên chân thực, phong phú: “thằng cu áo đỏ chạy lon xon”, “cụ già chống gậy lom khom”, “anh hàng tranh kĩu kịt quẩy đôi bồ”, “thầy khóa hí hoáy viết thơ xuân”… Ngôn ngữ giàu tính tạo hình với nhiều từ láy, màu sắc, ẩn dụ khiến bức tranh vừa cụ thể vừa trữ tình. Nhờ vậy, tác giả không chỉ tái hiện không khí náo nức, vui tươi của ngày Tết mà còn gợi lên vẻ đẹp văn hóa, tâm hồn Việt Nam.

Đọc hiểu Chợ tết - Đề số 2

CHỢ TẾT

Dải mây trắng đỏ dần trên đỉnh núi

Sương hồng lam ôm ấp nóc nhà gianh

Trên con đường viển trắng mép đồi xanh

Người các ấp tưng bừng ra chợ Tết

Họ vui vẻ kéo hàng trên cỏ biếc

Những thằng cu áo đỏ chạy lon xon

Vài cụ già chống gậy bước lom khom

Cô yếm thắm che môi cười lặng lẽ

Thằng em bé nép đầu bên yếm mẹ

Hai người thôn gánh lợn chạy đi đầu

Con bò vàng ngộ nghĩnh đuổi theo sau

Sương trắng rỏ đầu cành như giọt sữa

Tia nắng tía nháy hoài trong ruộng lúa

Núi uốn mình trong chiếc áo the xanh

Đồi thoa son nằm dưới ánh bình minh

Người mua bán ra vào đầy cổng chợ…

Đoán Văn Cừ

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Người các ấp đi chợ Tết trong khung cảnh đẹp như thế nào?

Câu 2. Mỗi người đến chợ Tết với những dáng vẻ riêng như thế nào? Có điều gì chung giữa họ?

Câu 3. Bài thơ là một bức tranh giàu màu sắc về chợ Tết. Em hãy tìm những từ ngữ đã tạo nên bức tranh giàu màu sắc ấy.

Câu 4. Đại ý đoạn thơ?

Trả lời câu hỏi đọc hiểu

Câu 1. Người các ấp đi chợ Tết trong khung cảnh bình minh tráng lệ: “Máy trắng đỏ dần…”, “sương hồng lam”, con đường “viền trắng mép đồi xanh”. Đỉnh núi, nóc nhà gianh, con đường, mép đồi… tất cả đều mang sắc màu tinh khôi rực rỡ:

“Dải mây trắng đỏ dần trên đỉnh núi

Sương hồng lam ôm ấp nóc nhà gianh

Trên con đường viển trắng mép đồi xanh”

Mặt Trời nhô dần lên, cảnh vật càng thêm đẹp và trở nên sống động. Từ giọt sương trắng đến tia nắng tía, từ núi xanh đến đồi son, cảnh vật nào cũng khoe sắc làm duyên, như chia vui cùng đoàn người các ấp “tưng bừng” đi chợ Tết:

“Sương trắng rỏ đầu cành như giọt sữa

Tia nắng tía nháy hoài trong ruộng lúa

Núi uốn mình trong chiếc áo the xanh

Đồi thoa son nằm dưới ánh bình minh”

Câu 2. Mỗi người đến chợ Tết với dáng vẻ riêng được Đoàn Văn Cừ miêu tả bằng những nét vẽ rất tài tình. “Chạy lon xon” là những thằng cu áo đỏ hồn nhiên. “Chống gậy bước lom khom” là hình ảnh các cụ già. Cô thôn nữ yếm thắm xinh đẹp, duyên dáng thì “che môi cười lặng lẽ”. “Nép đầu bên yếm mẹ” là thằng bé. “Gánh lợn chạy đi đầu” vội vã là hai người thôn. “Đầy cổng chợ” là những người mua bán vào ra, đi lại.

Nét chung của họ là vô cùng vui vẻ trong không khí náo nức tưng bừng:

“Trên con đường viển trắng mép đồi xanh

Người các ấp tưng bừng ra chợ Tết

Họ vui vẻ kéo hàng trên cỏ biếc”

Câu 3. Bài thơ là một bức tranh giàu màu sắc về chợ Tết. Đoàn Văn Cừ đã sử dụng các từ ngữ một cách chính xác, tinh tế và biểu cảm để tạo nên bức tranh giàu màu sắc ấy: (dải mây) trắng đỏ dần.. (sương) hồng lam, (con đường viền) trắng, (mép đồi) xanh, (cỏ) biếc, đỏ (yếm) thắm, (con bò) vàng, (sương) trắng, (tia nắng) tía, (áo the) xanh, (đồi thoa) son.

Câu 4. Đại ý đoạn thơ:

Một buổi sáng đẹp trời giữa một khung cảnh thiên nhiên tráng lệ, người các ấp kéo nhau đi chợ Tết đông vui, tưng bừng, náo nhiệt.