Xác định tổng động lượng, độ biến thiên động lượng và lực tác dụng
Phương pháp giải nhanh bài toán động lượng Vật lý 10
Trong Vật lý 10, việc xác định tổng động lượng, độ biến thiên động lượng và lực tác dụng là nền tảng để giải các bài toán va chạm, phản lực và hệ vật. Nếu không hiểu rõ mối liên hệ giữa các đại lượng này, học sinh rất dễ nhầm lẫn khi áp dụng công thức.
Bài viết Xác định tổng động lượng, độ biến thiên động lượng và lực tác dụng trình bày phương pháp làm nhanh – logic, kèm bài tập Vật lý 10 có đáp án, giúp học sinh vận dụng chính xác trong mọi dạng bài.
A. Phương pháp giải
- Độ lớn của động lượng: p = m.v
- Khi có hai động lượng ![]()
Ta có : ![]()
+ Trường hợp 1:
cùng phương, cùng chiều![]()
![]()
+ Trường hợp 2:
cùng phương, ngược chiều![]()
![]()
+ Trường hợp 3:
vuông góc ![]()

+ Trường hợp 4:
tạo với nhau một góc ![]()

![]()
+ Trường hợp 4:
tạo với nhau một góc
và ![]()
![]()
- Độ biến thiên động lượng là : ![]()
B. Bài tập minh họa
Ví dụ 1: Cho một hệ gồm 2 vật chuyển động .Vật 1 có khối lượng 2 kg có vận tốc có độ lớn 4 m/s. Vật 2 có khối lượng 3 kg có vận tốc độ lớn là 2 m/s. Tính tổng động lượng của hệ trong các trường hợp sau:
a.
cùng hướng với ![]()
b.
ngược hướng với ![]()
c.
hướng chếch lên trên,hợp với
góc 900
d.
hướng chếch lên trên, hợp với
góc 600
Hướng dẫn giải
Ta có: ![]()
và ![]()
a. Vì
cùng hướng với
cùng phương, cùng chiều:

![]()
b. Vì
ngược hướng với
cùng phương, ngược chiều

![]()
c. Vì
hướng chếch lên trên, hợp với
góc 900
vuông góc

![]()
d. Vì
hướng chếch lên trên, hợp với
góc 600

tạo với nhau một góc ![]()
![]()
![]()
Ví dụ 2: Một xạ thủ bắn tỉa từ xa với viên đạn có khối lượng 20g, khi viên đạn bay gần chạm tường thì có vận tốc 600 (m/s), sau khi xuyên thủng bức tường vận tốc của viên đạn chỉ còn 200 (m/s). Tính độ biến thiên động lượng của viên đạn và lực cản trung bình mà tường tác dụng lên viên đạn biết thời gian đạn xuyên qua tường ![]()
Hướng dẫn giải
Chọn chiều dương là chiều chuyển động của viên đạn
Độ biến thiên động lượng của viên đạn là
![]()
Áp dụng công thức ![]()
Ví dụ 3: Một người khối lượng 60 kg thả mình rơi tự do từ 1 cầu nhảy ở độ cao 4,5 m xuống nước và sau khi chạm mặt nước được 0,5s thì dừng chuyển động.Tìm lực cản mà nước tác dụng lên người. Lấy g = 10m/s2
Hướng dẫn giải
Vận tốc rơi tự do của vật khi đến mặt nước:
![]()
Lực cản do nước tác dụng lên học sinh.
Áp dụng công thức
![]()
C. Bài tập tự rèn luyện
Bài tập 1: Tìm tổng động lượng hướng và độ lớn của hệ hai vật có cùng khối lượng bằng 1kg. Vận tốc của vật 1 có độ lơn 4(m/s) và có hướng không đổi, vận tốc của vật hai là 3(m/s) và
a. Cùng phương cùng chiều với vận tốc vật một.
b. Cùng phương ngược chiều vận tốc vật một.
c. Có hướng nghiêng góc 60o so với vận tốc vật một.
d. Có hương vuông góc với vận tốc vật một.
Bài tập 2: Cho một bình chưa không khí, một phân tử khí có khối lượng 4,65.10-26kg đang bay với vận tốc 600m/s va chạm vuông góc với thành bình và bật trở lại với vận tốc cũ. Tính xung lượng của lực tác dụng vào thành bình.
Bài tập 3: Một đoàn tàu có khối lượng 10 tấn đang chuyển động trên đường ray nằm ngang với vận tốc 54km/h. Thì người lái tầu nhìn từ xa thấy một chướng ngại vật, liền hãm phanh. Tính độ lớn lực hãm để tàu dừng lại sau sau 10 giây.
🔍 Để thuận tiện cho việc học tập và lưu trữ, mời bạn tải tài liệu tham khảo bên dưới.
---------------------------------------------------------
Nắm chắc cách tính tổng động lượng và độ biến thiên động lượng sẽ giúp học sinh xử lý hiệu quả các bài toán lực trong Vật lý 10. Hệ thống bài tập có đáp án là công cụ cần thiết để rèn kỹ năng và nâng cao kết quả học tập.