Cấu tạo và chức năng của không bào

VnDoc.com xin gửi tới bạn đọc bài viết Cấu tạo và chức năng của không bào để bạn đọc cùng tham khảo. Bài viết tổng hợp lí thuyết trong chương trình giảng dạy môn Sinh học lớp 10. Hi vọng rằng đây sẽ là những tài liệu hữu ích trong công tác giảng dạy và học tập của quý thầy cô và các bạn học sinh. Mời các bạn cùng theo dõi bài viết dưới đây.

Câu hỏi: Cấu tạo và chức năng của không bào

Lời giải:

Không bào là một bào quan trong tế bào nhân thực được bao bọc bởi một lớp màng đơn, có chức năng chính là dự trữ chất, duy trì áp suất thẩm thấu và cân bằng nội môi.

Cấu tạo của không bào

Màng không bào: Lớp màng đơn (tonoplast) bao bọc xung quanh, có khả năng kiểm soát sự trao đổi chất giữa dịch không bào và tế bào chất. 

Dịch không bào: Phần dịch bên trong chứa nước, các ion khoáng, chất hữu cơ (đường, axit hữu cơ), enzyme, chất phế thải hoặc các hạt sắc tố. 

Kích thước: Rất lớn và chiếm phần lớn thể tích ở tế bào thực vật trưởng thành; nhỏ và tồn tại ngắn hơn ở tế bào động vật (hoặc không có ở động vật bậc cao). 

Chức năng của không bào

Dự trữ và tiêu hóa: Chứa các chất dự trữ dinh dưỡng, chất phế thải hoặc chất độc, đồng thời tham gia tiêu hóa ở động vật nguyên sinh.

Tạo áp suất thẩm thấu: Giúp tế bào hút nước, tạo áp suất trương nước để giữ cho hình dạng tế bào thực vật cứng cáp và đứng vững.

Tạo màu sắc: Chứa các hạt sắc tố (như anthocyanin) tạo màu cho cánh hoa, quả để thu hút côn trùng thụ phấn.

Co bóp điều hòa: Ở sinh vật đơn bào, không bào co bóp giúp bơm nước thừa ra khỏi tế bào để cân bằng lượng nước

1. Định nghĩa không bào

Không bào là một bào quan gắn với màng sinh chất, có mặt ở mọi tế bào thực vật, nấm và một số sinh vật nguyên sinh, động vật và tế bào vi khuẩn. Không bào là những khoang đóng kín thiết yếu bên trong chứa nước với các phân tử vô cơ và hữu cơ bao gồm các enzyme tan trong dung dịch, mặc dù một số trường hợp nhất định chúng có thể chứa sỏi đã bị bao lấy. Không bào hình thành bằng sự dung hợp của nhiều túi có màng bao và kích thước thường lớn hơn những túi này. Bào quan này không có hình dạng và kích thước cơ bản; cấu trúc của nó biến đổi tuân theo nhu cầu của tế bào.

Không bào cũng đóng vai trò quan trong thể tự thực (autophagy), duy trì mức cân bằng giữa phát sinh sinh vật và thoái hóa (hoặc luân chuyển), của nhiều cơ chất và cấu trúc tế bào trong một số sinh vật. Chúng cũng hỗ trợ sự tiêu (lysis) và tái sử dụng các protein bị lỗi gập mà dùng để xây dựng lên tế bào. Thomas Boller và những người khác đề xuất rằng không bào tham gia vào tiêu hủy các vi khuẩn xâm nhập và Robert B Mellor đề xuất một số cơ quan có vai trò là 'nhà chứa' cho vi khuẩn cộng sinh. Ở sinh vật nguyên sinh, có thêm một chức năng đó là lưu giữ thức ăn mà đã được hấp thụ bởi sinh vật và hỗ trợ quá trình tiêu hóa và tiến trình đào thải cho tế bào.

2. Chức năng của không bào

Chức năng và tầm quan trọng của không bào tùy thuộc vào loại tế bào mà chúng có mặt, mà sự biểu hiện rõ nét hơn ở tế bào thực vật, nấm và một số sinh vật nguyên sinh hơn là ở tế bào động vật và vi khuẩn. Nói chung, chức năng của không bào bao gồm:

- Cô lập vật liệu lạ có thể ảnh hưởng hoặc gây hại tới tế bào chủ

- Chứa các sản phẩm thải loại

- Chứa nước ở tế bào thực vật

- Duy trì áp lực thủy tĩnh nội bào hoặc áp lực trương (turgor) bên trong tế bào

- Duy trì mức pH nội bào

- Chứa các phân tử nhỏ

- Xuất thải những chất không cần thiết ra khỏi tế bào

- Cho phép thực vật duy trì các cấu trúc như lá và hoa bởi áp lực của không bào

Bằng cách tăng kích thước qua áp lực trương nở, cho phép thực vật nảy mầm và các cơ quan của nó (như lá) sinh trưởng rất nhanh và sử dụng chủ yếu là nước.

Ở hạt giống, các protein dự trữ cần thiết cho sinh trưởng được giữ trong các ‘thể protein’, mà chính là các không bào bị biến đổi.

Không bào cũng đóng vai trò quan trong thể tự thực (autophagy), duy trì mức cân bằng giữa phát sinh sinh vật và thoái hóa (hoặc luân chuyển), của nhiều cơ chất và cấu trúc tế bào trong một số sinh vật. Chúng cũng hỗ trợ sự tiêu (lysis) và tái sử dụng các protein bị lỗi gập mà dùng để xây dựng lên tế bào. Thomas Boller và những người khác đề xuất rằng không bào tham gia vào tiêu hủy các vi khuẩn xâm nhập và Robert B Mellor đề xuất một số cơ quan có vai trò là ‘nhà chứa’ cho vi khuẩn cộng sinh. Ở sinh vật nguyên sinh, có thêm một chức năng đó là lưu giữ thức ăn mà đã được hấp thụ bởi sinh vật và hỗ trợ quá trình tiêu hóa và tiến trình đào thải cho tế bào.

Không bào có thể đã trải qua một vài lần tiến hóa độc lập, thậm chí bên trong thực vật xanh viridiplantae.

--------------------------

Như vậy VnDoc đã giới thiệu các bạn tài liệu Cấu tạo và chức năng của không bào. Mời các bạn tham khảo thêm tài liệu: Trắc nghiệm môn Sinh học lớp 10, Giải bài tập Sinh học 10, Sinh học 10 Chân trời sáng tạo, Chuyên đề Sinh học lớp 10, Tài liệu học tập lớp 10, ngoài ra các bạn học sinh có thể tham khảo thêm Sinh học 10 Cánh Diều và Sinh học 10 Kết nối tri thức lớp 10 mới nhất được cập nhật.