Soạn bài Đất nước của Nguyễn Đình Thi

Soạn bài lớp 12: Đất nước - Nguyễn Đình Thi là tài liệu soạn văn mẫu lớp 12, giúp các bạn học sinh đọc hiểu tác phẩm hiệu quả hơn, từ đó cảm nhận được vẻ đẹp đất nước qua cái nhìn tinh tế, giàu lòng yêu nước của Nguyễn Đình Thi. Chúc các bạn học tốt môn Ngữ văn 12.

1. Soạn bài Đất nước của Nguyễn Đình Thi mẫu 1

1.1 Đọc – hiểu văn bản

Câu 1.

a. Bố cục 2 phần.

  • Phần 1: Từ đầu đến câu Những buổi ngày xưa vọng nói về’’.
    • Ý chính: Hình ảnh đất nước vươn dậy từ trong máu lửa, đau thương.
  • Phần 2: Đoạn còn lại.
    • Ý chính: Hình ảnh đất nước vươn dậy từ trong máu lửa, đau thương.

b. Mối quan hệ giữa các phần:

Đó là quan hệ bổ sung cho cảm hứng tổng hợp về đất nước thêm đầy đủ và phong phú hơn.

  • Đoạn 1 gồm các khổ thơ, ý thơ đã được hình thành từ trước (1948-1949), nhưng tác giả cảm thấy chưa đầy đủ, chưa phong phú.
  • Đoạn 2 là những cảm nhận bổ sung, giàu tính khái quát, cho ta thấy hình ảnh đất nước Việt Nam không chỉ có cộng đồng, những con đường hay Những dòng sông chảy nặng phù sa… mà còn là một đất nước vươn lên từ trong gian khổ chiến tranh:

Nước Việt Nam từ máu lửa
Rũ bùn đứng dậy sáng lòa.

Câu 2. Hình ảnh mùa thu Hà Nội trong hoài niệm của nhà thơ đặc sắc ở những khía cảnh sau đây:

  • Một mùa thu chia tay đầy lưu luyến bâng khuâng.
  • Một mùa thu có những ấn tượng về thời tiết thủ đô: "Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội.
  • Một mùa thu có những hình ảnh rất đẹp mà buồn đến mức ám ảnh Những phố dài xao xác hơi may, Sau lưng thềm lá rơi đầy.
  • Một mùa thu đầu tiên của cuộc kháng chiến: Những phố dài xao xác heo may, Người ra đi đầu không ngoảnh lại.

Câu 3.

  • Đoạn thơ từ Mùa thu nay đã khác rồi đến Những buổi ngày xưa vọng nói về thể hiện những thay đổi biến chuyển.
    • Nhân vật tôi thay đổi từ trạng thái buồn, bâng khuâng, lưu luyến, đến vui sướng, tự hào.
    • Cái nhìn thay đổi từ đường phố, thềm nhà sang núi đồi, rừng tre, trời xanh, cánh đồng, dòng sông.
    • Cảm xúc của tác giả hân hoan, hả hê trước cảnh đất nước rộng lớn: Trời thu thay áo mới/ Trong biếc nói cười thiết tha
    • Tác giả chuyển sang cảm xúc tự hào về chủ quyền đất nước và truyền thống bất khuất của ông. Trời xanh đây là của chúng ta/ Núi rừng đây là của chúng ta… … Những buổi ngày xưa vọng nói về.
  • Cảm hứng vui sướng và tự hào sở dĩ có được là do tình hình thực tế năm 1948: sau chiến thắng Việt Bắc thu – đông năm 1947, cả một vùng đất rộng lớn thuộc sáu tỉnh biên giới phía Bắc được giải phóng. Điều này đem lại cảm hứng tin tưởng, tự hào của các nhà thơ đi theo kháng chiến (đoạn thơ này được hình thành từ năm 1948 trong bài Sáng mát trong như sáng năm xưa).

Khi thể hiện cảm hứng tự hào, tác giả đã có những khám phá sâu sắc về truyền thống Đất nước với Nguyễn Đình Thi nổi bật lên ở truyền thống bất khuất.

Nước chúng ta
Nước những người chưa bao giờ khuất
Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất
Những buổi ngày xưa vọng nói về

Đó là hai đặc tính quý báu của dân tộc ta: anh hùng bất khuất và giản dị chất phác.

Câu 4. Nguyễn Đình Thi đã cảm nhận và suy tư như thế nào về quê hương đất nước trong phần 2.

Phần 2 của bài thơ chuyển hướng suy tư và cảm nhận về đất nước. Tác giả cố gắng tạo dựng hình ảnh đất nước đau thương nhưng anh dũng, vươn lên từ trong đau khổ và hi sinh.

  • Ôi những cánh đồng quê chảy máu … nhớ mắt người yêu: là khổ thơ nói về đất nước đau thương trong vòng dây thép gai của địch và hình ảnh con người Việt Nam anh dũng và lãng mạn (như cách nói của Tố Hữu:Biết cảm thụ và biết yêu thương).
  • Từ những đau thương chiến đấu … Lòng dân ta yêu nước thương nhà’’ là khổ thơ nói về sự hờn giận đối với quân cướp nước và bè lũ bán nước, cũng như tinh thần đấu tranh, lòng yêu nước thương nhà của nhân dân ta.
  • Khói nhà máy… ánh bình minh là hai khổ thơ suy ngẫm về đất nước từ thời điểm hiện tại (Ôm đất nước những người áo vải – Đã đứng lên thành những anh hùng) và nhiều hi sinh (Mỗi bước đường mỗi bước hi sinh). Tâm trạng của tác giả tràn ngập niềm vui và niềm tin tưởng (Lòng ta bát ngát ánh bình minh).
  • Khổ thơ kết tạo dựng một hình ảnh đất nước ước lệ rất hùng tráng về đất nước, con người Việt Nam.

Súng nổ rung trời giận dữ

Người lên như nước vỡ bờ

Nước Việt Nam từ máu lửa

Rũ bùn đứng dậy sáng lòa.

Hai câu đầu gợi lại hình ảnh quần chúng nhân dân xông lên cướp chính quyền trong Cách mạng tháng Tám; hai câu cuối là biểu tượng rực rỡ về đất nước con người Việt Nam qua cảm nhận và suy ngẫm của nhà thơ. Trong lời thơ, nhịp thơ, như có tiếng ào ạt của bước chân ra trận, sự sục sôi của ý chí quyết chiến, quyết thắng. Hình ảnh đất nước đi lên từ nô lệ đến tự do, từ lầm than đến chiến thắng, từ bóng tối đến ánh sáng, từ nỗi đau đến niềm vui được tác giả miêu tả qua những lời thơ đầy kiêu hãnh, tự hào. Đất nước vụt lớn, đứng dậy trong hào hùng, vinh quang. Câu thơ tràn ngập âm hưởng sử thi, giàu sắc thái thần thoại, huyền thoại.

Câu 5. Bài thơ được làm theo thể thơ tự do với các đặc điểm: câu thơ dài ngắn khác nhau, nhịp điệu khi nhanh, khi chậm. Kết hợp với việc lựa chọn sử dụng những hình ảnh có tính khái quát cao phù hợp với việc diễn tả nội dung tư tưởng và mạch cảm xúc của tác giả. Tác dụng:

  • Giúp tác giả dựng được một bức tưởng đài đẹp đẽ, sống động về hình ảnh đất nước trong chiến đấu và chiến thắng.
  • Gợi được cảm nhận rõ ràng về sự chiến thắng của dân tộc: chiến thắng ấy là kết quả của bao nhiêu máu đổ, bao nhiêu mồ hôi và nỗi đau vò xé ; chiến thắng ấy cũng là kết tinh cao nhất của tình yêu, của tinh thần chiến đấu và khát vọng hòa bình sâu thẳm.
  • Tạo được cảm hứng hào hùng cho khúc tráng ca của dân tộc từ nô lệ đến tự do, từ buồn thương đến mừng vui, hạnh phúc. Đây chính là sự vận động đẹp đẽ, sâu sắc trong tứ thơ của Nguyễn Đình Thi.

1.2. Luyện tập

Đề bài: Cảm nhận về vẻ đẹp của mùa thu Hà Nội trong bốn câu thơ sau:

Sáng sớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác heo may
Người ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.

(Đất nước – Nguyễn Đình Thi)

Gợi ý.

a. Giới thiệu tác giả, tác phẩm và vị trí đoạn trích.

  • Nguyễn Đình Thi là nhà thơ trưởng thành từ trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Thơ ông có bản sắc và giọng điệu riêng, vừa tự do, phóng khoáng vừa hàm súc, sâu lắng suy tư, có những tìm tòi theo hướng hiện đại về hình ảnh và nhạc điệu.
  • Đất nước là một tác phẩm lớn, tiêu biểu nhất cho sự nghiệp thơ ca của Nguyễn Đình Thi, đồng thời cũng là một trong số không nhiều những bài thơ xuất sắc nhất viết về quê hương đất nước của nền thơ ca hiện đại Việt Nam.
  • Đoạn trích nằm ở phần đầu bài thơ, là một trong những khổ thơ hay nhất.

b. Cảm nhận về mùa thu Hà Nội.

  • Mùa thu Hà Nội được khơi nguồn từ vẻ đẹp tươi sáng, trong lành của mùa thu Việt Bắc, với buổi sáng mát trong, với hương cốm mới. Cả mùa thu Hà Nội năm xưa sống dậy trong mùa thu Việt Bắc hôm nay.
  • Trong niềm hoài niệm của nhà thơ, mùa thu Hà Nội hiện lên với những cảnh vật thiên nhiên và con người cụ thể, sinh động và gợi cảm.
    • Cảm nhận một cách tinh tế cái chớm lạnh của một buổi sáng mùa thu, cái xao xác của gió heo may trên những phố dài – một nét đặc trưng của phố phường Hà Nội.
    • Trên nền không gian ấy, nhà thơ đã ghi lại thật sống động tâm trạng của những chàng trai Hà Nội khi phải rời thành phố thân yêu ra đi, dứt khoát nhưng cũng đầy lưu luyến.
    • Con người, cảnh vật hiện lên trong bức tranh vừa có hình khối, đường nét, vừa có màu sắc, ánh sáng, tạo được ấn tượng sâu đậm, chất chứa những tâm trạng, nỗi niềm.
  • Mùa thu Hà Nội trong thơ Nguyễn Đình Thi đẹp nhưng phảng phất nỗi buồn. Chỉ bằng vài nét phác họa, khổ thơ đã gợi lên được thần thái, cái hồn của mùa thu Hà Nội và cả tâm trạng người ra đi năm xưa: đẹp một cách hiu hắt, vắng lặng và phảng phất nỗi buồn.

c. Có thể nói, đây là những câu thơ hay nhất, đẹp nhất của bài thơ và cũng là khổ thơ hay viết về Hà Nội. Chỉ qua bốn câu thơ, Nguyễn Đình Thi đã bộc lộ mình là một người nghệ sĩ đa tài về thơ, họa và nhạc.

2. Soạn bài Đất nước của Nguyễn Đình Thi mẫu 2

2.1. Hướng dẫn

Trả lời câu 1 trang 126 SGK Ngữ văn 12, tập 1

Bố cục (2 phần)

+ Phần 1 (từ đầu -> … vọng nói về): đất nước được cảm nhận qua hình ảnh mùa thu xưa và nây.

+ Phần 2 (còn lại): đất nước gian khổ, đau thương nhưng quật cường, chói lọi trong chiến thắng.

Trả lời câu 2 trang 126 SGK Ngữ văn 12, tập 1

- Tín hiệu gợi nhắc về mùa thu Hà Nội: sáng mát trong và gió thổi mùa thu hương cốm mới, đây là những nét đặc trưng quen thuộc của mùa thu Bắc Bộ, mùa thu Hà Nội.

- Mùa thu Hà Nội trong hoài niệm:

+ Bức tranh mùa thu chân thực, thi vị, mang đậm đặc trưng mùa thu Hà Nội nhưng thoáng buồn với tiết trời chớm lạnh, hình ảnh những phố dài xao xác, hơi may, nắng lá rơi đầy.

+ Hình ảnh người đi buồn bã, lưu luyến nhưng cũng đầy cương quyết: người ra đi đầu không ngoảnh lại/ sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.

=> Mùa thu Hà Nội đẹp nhưng buồn thấm thía bởi nhân vật trữ tình phải li biệt Hà Nội để đi tìm con đường thoát vòng nô lệ đau thương, tủi nhục.

Trả lời câu 3 trang 126 SGK Ngữ văn 12, tập 1

- Nội dung: đoạn thơ phản ánh mùa thu cách mạng, mùa thu độc lập vui tươi, phấn chấn.

+ Tiếng reo vui trước mùa thu hiện tại độc lập, hạnh phúc.

+ Mùa thu cách mạng tươi đẹp, sôi nổi: không gian nghệ thuật dịch chuyển từ những phố dài xao xác buồn bã sang không gian núi rừng tươi mới, tràn đầy sức sống (rừng tre phấp phới, trời thu thay áo mới); trạng thái nhân vật trữ tình vui vẻ, hạnh phúc hòa trong sự phấn chấn của tạo vật (phấp phới, thiết tha).

+ Mùa thu độc lập, tự chủ: trời xanh đây là của chúng ta…

+ Suy tư về hồn thiêng đất nước: Nước chúng ta…vọng nói về.

- Nghệ thuật đặc sắc trong đoạn thơ: hình ảnh thơ giàu sức gợi; câu thơ giàu tính nhạc; vận dụng hiệu quả phép điệp, giọng thơ phấn chấn sôi nổi, cảm xúc mãnh liệt…

Trả lời câu 4 trang 126 SGK Ngữ văn 12, tập 1

- Đất nước đau thương trong chiến tranh:

+ Đất nước chìm trong máu và nước mắt: những cánh đồng quê chảy máu, dây thép gai đâm nát trời chiều, bát cơm chan đầy nước mắt…đứa đè cổ đứa lột da.

+ Đất nước bật lên nỗi căm hờn: từ những năm đau thương chiến đấu…căm hờn.

- Đất nước vùng lên giành lấy chiến thắng vinh quang, chói lọi:

+ Vượt lên đau thương để lao động và chiến đấu, chống lại kẻ thù: Những đêm dài hành quân nung nấu, Xiềng xích chúng bay không khóa được….lòng dân ta yêu nước thương nhà.

+ Hình ảnh đất nước kì vĩ, chói lọi, quật khởi bừng dậy giữa hiện thực rung trời chuyển đất: Ôm đất nước những người áo vải/Đã đứng lên thành những anh hùng, Nước Việt Nam từ máu lửa/Rũ bùn đứng dậy sáng lòa.

- Nghệ thuật đặc sắc trong đoạn thơ: hình ảnh sáng tạo đầy sức gợi hình gợi cảm, thủ pháp đối lập, khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn đậm nét.

Trả lời câu 5 trang 126 SGK Ngữ văn 12, tập 1

- Bài thơ xen kẽ nhiều câu thơ dài ngắn khác nhau giúp diễn tả nhịp điệu phong phú, cảm xúc nóng bỏng, mãnh liệt của nhà thơ.

- Hình ảnh thơ gợi hình, gợi cảm và giàu sức khái quát với tính biểu tượng cao.

- Giọng điệu uyển chuyển, nhịp điệu phong phú: khi nhẹ nhàng diễn tả cảm xúc bâng khuâng trầm lắng, khi sôi nổi phấn chấn diễn tả niềm vui sướng, tự hào, khi lại suy tư trầm lắng trước chiêm nghiệm về đất nước.

=> Tất cả các tín hiệu nghệ thuật trên đều giúp Nguyễn Đình Thi bày tỏ những cảm xúc và suy tư chân thực, sâu sắc, mới mẻ về đất nước.

2.2. Nội dung chính

- Đất nước được cảm nhận trong chiều dài của những năm tháng kháng chiến, chiến đấu và chiến thắng, trong không gian rộng lớn.

- Cảm xúc, suy tư: đất nước gần gũi, thiêng liêng, trang trọng, vĩ đại và anh hùng.

Trên đây VnDoc.com đã giới thiệu tới bạn đọc tài liệu: Soạn bài Đất nước của Nguyễn Đình Thi. Để có kết quả cao hơn trong học tập, VnDoc xin giới thiệu tới các bạn học sinh tài liệu Đề thi học kì 1 lớp 12, Soạn văn 12, Soạn bài lớp 12, Học tốt Ngữ văn 12, Tài liệu học tập lớp 12 mà VnDoc tổng hợp và đăng tải.

Đánh giá bài viết
1 3.784
0 Bình luận
Sắp xếp theo
Soạn bài lớp 12 Xem thêm