Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa
Đề đọc hiểu Ngữ Văn 12 có đáp án do VnDoc biên soạn bám sát thể loại Đọc hiểu văn bản trong chương trình Ngữ Văn 12 sẽ giúp các em học sinh có thêm tài liệu ôn thi học kì cũng như củng cố kỹ năng đọc hiểu văn bản.
Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa - Nguyễn Duy
Đọc hiểu Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa - Đề 1
Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi:
... Bao giờ cho tới mùa thu
trái hồng trái bưởi đánh đu giữa rằm
bao giờ cho tới tháng năm
mẹ ra trải chiếu ta nằm đếm sao
Ngân hà chảy ngược lên cao
quạt mo vỗ khúc nghêu ngao thằng Bờm
bờ ao đom đóm chập chờn
trong leo lẻo những vui buồn xa xôi
Mẹ ru cái lẽ ở đời
sữa nuôi phần xác hát nuôi phần hồn
bà ru mẹ mẹ ru con
liệu mai sau các con còn nhớ chăng
(Trích Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa - Theo Thơ Nguyễn Duy, NXB Hội nhà văn, 2010)
Câu 1 (0,5 điểm): Chỉ ra phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ trên.
Câu 2 (0,75 điểm): Xác định 02 biện pháp tu từ được tác giả sử dụng trong bốn dòng đầu của đoạn thơ trên.
Câu 3 (0,75 điểm): Nêu nội dung chính của đoạn thơ trên.
Câu 4 (1,0 điểm): Anh/chị hãy nhận xét quan niệm của tác giả thể hiện trong hai dòng thơ: Mẹ ru cái lẽ ở đời – sữa nuôi phần xác hát nuôi phần hồn.
Đáp án đọc hiểu văn bản: Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa
Câu 1 (0,5 điểm):
Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ: phương thức biểu cảm.
Câu 2 (0,75 điểm):
Hai biện pháp tu từ: lặp cấu trúc (ở hai dòng thơ bao giờ cho tới…), nhân hóa (trong câu trái hồng trái bưởi đánh đu giữa rằm).
Câu 3 (0,75 điểm):
Nội dung chính của đoạn thơ: Đoạn thơ thể hiện hồi tưởng của tác giả về thời ấu thơ bên mẹ với những náo nức, khát khao và niềm vui bé nhỏ, giản dị; đồng thời, cho thấy công lao của mẹ, ý nghĩa lời ru của mẹ và nhắn nhủ thế hệ sau phải ghi nhớ công lao ấy.
Câu 4 (1,0 điểm):
Quan niệm của tác giả thể hiện trong hai dòng thơ: Lời ru của mẹ chứa đựng những điều hay lẽ phải, những kinh nghiệm, bài học về cách ứng xử, cách sống đẹp ở đời; sữa mẹ nuôi dưỡng thể xác, lời ru của mẹ nuôi dưỡng tâm hồn chúng ta. Đó là ơn nghĩa, là tình cảm, là công lao to lớn của mẹ.
Đọc hiểu Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa - Đề 2
Đọc đoạn trích:
Cái cò... sung chát đào chua
câu ca mẹ hát gió đưa về trời
ta đi trọn kiếp con người
cũng không đi hết mấy lời mẹ ru
Bao giờ cho tới mùa thu
trái hồng trái bưởi đánh đu giữa rằm
bao giờ cho tới tháng năm
mẹ ra trải chiếu ta nằm đếm sao
Ngân hà chảy ngược lên cao
quạt mo vỗ khúc nghêu ngao thằng Bờm
bờ ao đom đóm chập chờn
trong leo lẻo những vui buồn xa xôi
Mẹ ru cái lẽ ở đời
sữa nuôi phần xác hát nuôi phần hồn
bà ru mẹ... mẹ ru con
liệu mai sau các con còn nhớ chăng
(Trích Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa - Theo Thơ Nguyễn Duy, NXB Hội nhà văn, 2010)
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1: Đoạn trích trên được viết theo thể thơ nào?
Câu 2: Những từ ngữ, hình ảnh nào trong đoạn trích được lấy từ chất liệu văn học dân gian?
Câu 3: Chỉ ra và nêu hiệu quả của biện pháp tu từ được sử dụng trong khổ thơ thứ hai.
Câu 4: Anh/chị suy nghĩ như thế nào về thông điệp được tác giả gửi gắm trong hai dòng thơ: Mẹ ru cái lẽ ở đời/ sữa nuôi phần xác hát nuôi phần hồn.
Đáp án đề đọc hiểu
Câu 1: Đoạn trích trên được viết theo thể thơ là: Lục bát
Câu 2: Những từ ngữ, hình ảnh được lấy từ chất liệu văn học dân gian là: cái cò, sung chát đào chua, gió đưa về trời, lời mẹ ru, quạt mo - thằng Bờm.
Câu 3:
- Biện pháp tu từ được sử dụng trong khổ thơ thứ hai là:
Lặp cấu trúc/điệp ngữ: Bao giờ cho tới…
Nhân hóa: trái hồng trái bưởi đánh đu giữa rằm
- Hiệu quả: nhấn mạnh, khơi gợi khao khát về kỉ niệm thời thơ ấu với những hình ảnh gần gũi, thân quen.
Câu 4: Thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm ở hai dòng thơ:
Mẹ ru cái lẽ ở đời
sữa nuôi phần xác hát nuôi phần hồn
- Thể hiện được suy nghĩ chân thành, sâu sắc về thông điệp của tác giả:
Ngợi ca công lao to lớn của mẹ.
Làm con phải luôn ghi nhớ công ơn sinh thành dưỡng dục của mẹ, đừng làm mẹ phải buồn mà hãy luôn sống xứng đáng với niềm tin, sự kì vọng của mẹ.
Đọc hiểu Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa - Đề 3
NGỒI BUỒN NHỚ MẸ TA XƯA
Mẹ ta không có yếm đào
nón mê thay nón quai thao đội đầu
rối ren tay bí tay bầu
váy nhuộm bùn áo nhuộm nâu bốn mùa
Cái cò…sung chát đào chua…
câu ca mẹ hát gió đưa về trời
ta đi trọn kiếp con người
cũng không đi hết mấy lời mẹ ru.
(“Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa” – Nguyễn Duy)
Thực hiện các yêu cầu sau
Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt được sử dụng trong văn bản?
Câu 2. Hình ảnh người mẹ được khắc họa qua những từ ngữ, chi tiết nào?
Câu 3. Văn bản thể hiện tâm tư, tình cảm gì của tác giả đối với người mẹ?
Câu 4. Chỉ ra hiệu quả biểu đạt của chất liệu ca dao được sử dụng trong văn bản?
Câu 5. Hai câu thơ: “Ta đi trọn kiếp con người/Cũng không đi hết mấy lời mẹ ru” gợi suy nghĩ gì về lời ru của mẹ đối với những đứa con?
Trả lời câu hỏi đọc hiểu
Câu 1. Phương thức biểu đạt được sử dụng trong văn bản là tự sự, miêu tả và biểu cảm.
Câu 2.
Hình ảnh người mẹ được khắc họa qua những từ ngữ, chi tiết như: “không có yếm đào”, đội đầu bằng nón mê, váy áo nhuộm bùn.
Câu 3.
Văn bản thể hiện nỗi nhớ, nỗi xót xa cho số phận của mẹ cùng tình yêu thương vồ bờ của tác giả dành cho mẹ mình.
Câu 4.
Việc sử dụng hiệu quả chất liệu ca dao vào trong văn bản đã giúp nỗi nhớ của tác giả được hiện lên rõ hơn hình ảnh người mẹ tần tảo, khắc khổ của mình.
Câu 5. Hai câu thơ: “Ta đi trọn kiếp con người/Cũng không đi hết mấy lời mẹ ru” cho ta thấy được tình yêu thương của người mẹ dành cho con của mình. Chỉ thông qua những câu hát ru mà có thể thấy được cả hình ảnh người mẹ tần tảo nuôi con khôn lớn và tình yêu bao la chứa đựng trong đó.
Đọc hiểu Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa - Đề 4
Đọc đoạn thơ sau đây:
Mẹ ta không có yếm đào
nón mê thay nón quai thao đội đầu
rối ren tay bí tay bầu
váy nhuộm bùn áo nhuộm nâu bốn mùa
Cái cò…sung chát đào chua…
câu ca mẹ hát gió đưa về trời
ta đi trọn kiếp con người
cũng không đi hết mấy lời mẹ ru.
(“Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa” – Nguyễn Duy)
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1: Tìm những từ ngữ dùng để miêu tả hình ảnh người mẹ trong đoạn trích? Nhận xét về hình dáng người mẹ ấy?
Câu 2: Giải thích hình ảnh thơ “rối ren tay bí tay bầu/váy nhuộm bùn, áo nhuộm nâu bốn mùa”?
Câu 3: Trong đoạn thơ trên, có những câu thơ tác giả sử dụng chất liệu ca dao.
Câu 4: Anh/Chị cảm nhận được điều gì về tâm hồn của nhân vật trữ tình trong đoạn thơ?
Trả lời câu hỏi đọc hiểu:
Câu 1: Những từ ngữ dùng để miêu tả hình ảnh người mẹ trong đoạn trích là “không có yếm đào”, “Nón mê thay nón quai thao đội đầu”, “Rối ren tay bí tay bầu” “váy nhuộm bùn áo nhuộm nâu bốn mùa”. Đó là một người mẹ nghèo, vất vả, lam lũ để mưu sinh cho cuộc sống của đàn con thơ.
Câu 2: “rối ren tay bí tay bầu/váy nhuộm bùn, áo nhuộm nâu bốn mùa”
Hình ảnh thơ trên gợi lên hình ảnh người phụ nữ đang ngày đêm lam lũ với nghề nông phải bươn chải quanh năm. Từ láy "rối ren" kết hợp cùng hình ảnh "tay bí tay bầu" đã gợi ra trước mắt ta hình ảnh của người phụ nữ chăm chỉ, tay chân hoạt động không ngừng nghỉ. Bên cạnh đó còn thể hiện sự lam lũ quanh năm suốt tháng qua câu thơ "váy nhuộm bùn, áo nhuộm nâu bốn mùa".
Câu 3:
Trong đoạn thơ trên, câu thơ tác giả sử dụng chất liệu ca dao là:
"Cái cò... sung chát đào chua...
câu ca mẹ hát gió đưa về trời"
Câu 4:
Qua đoạn thơ trên, em đã cảm nhận được sự nhớ mong, biết ơn sâu sắc và tình yêu thương mẹ vô bờ bến trong tâm hồn của nhân vật trữ tình.
Đọc hiểu Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa - Đề 5
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
“Mẹ ru cái lẽ ở đời
Sữa nuôi phần xác hát nuôi phần hồn
Bà ru mẹ … Mẹ ru con
Liệu mai sau các con còn nhớ chăng
Nhìn về quê mẹ xa xăm
Lòng ta - chỗ ướt mẹ nằm đêm mưa
Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa
Miệng nhai cơm búng lưỡi lừa cá xương…”
(Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa - Nguyễn Duy)
Câu 1: Xác định phong cách ngôn ngữ của văn bản trên?
Lời giải chi tiết
Phong cách ngôn ngữ của văn bản trên là: Phong cách nghệ thuật.
Giải thích: Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật là cách dùng từ được trau chuốt để viết văn, làm thơ. Nó không chỉ để truyền tin mà còn mang lại vẻ đẹp. Nó biến những điều vô hình như cảm xúc, tư tưởng thành hình ảnh cụ thể trong tâm trí người đọc.
Câu 2: Chỉ ra và nêu tác dụng của một biện pháp tư từ được dùng trong đoạn thơ?
Lời giải chi tiết
- Biện pháp tu từ hoán dụ: hình ảnh hoán dụ trong câu thơ “Sữa nuôi phần xác hát nuôi phần hồn”
- Tác dụng:
+ Làm tăng tính gợi hình gợi cảm, sinh động, hấp dẫn cho câu thơ.
+ Khẳng định tình cảm thương yêu của mẹ dành cho con, ý nghĩa lời ru của mẹ nuôi dưỡng tâm hồn mỗi chúng ta.
+ Câu thơ cũng cho thấy tình cảm biết ơn của tác giả đối với mẹ.
Câu 3: Chỉ ra hiệu quả biểu đạt của chất liệu ca dao được sử dụng trong văn bản?
Lời giải chi tiết
- Việc sử dụng hiệu quả chất liệu ca dao vào trong văn bản đã giúp nỗi nhớ của tác giả được hiện lên rõ hơn hình ảnh người mẹ thân yêu của mình.
Câu 4: Theo anh/ chị điều mà nhân vật trữ tình gửi gắm trong câu thơ sau là gì?
“Liệu mai sau các con còn nhớ chăng”
Lời giải chi tiết
- Câu thơ là suy tư về việc các con sẽ trưởng thành, liệu có nhớ lời ru của mẹ, lời dạy của mẹ.
- Đó cũng chính là những mong mỏi của mẹ cha đối với các con.
Câu 5: Hãy rút ra thông điệp có ý nghĩa từ nội dung đoạn thơ?
Lời giải chi tiết
Thông điệp có ý nghĩa về tình mẫu tử; tình cảm của con với cha mẹ; sự ghi nhớ, biết ơn công sinh thành dạy bảo của cha mẹ…
Đoạn văn tham khảo:
Đoạn thơ gửi gắm một thông điệp sâu sắc về tình mẫu tử và lòng hiếu thảo: tình cảm cha mẹ dành cho con là thiêng liêng, bền vững và đầy hy sinh; đồng thời con cái cần ghi nhớ, biết ơn và đền đáp công ơn sinh thành, dạy dỗ của cha mẹ. Bài thơ khuyên mỗi người phải trân trọng những tình cảm gia đình, giữ lấy ký ức về cha mẹ và sống sao cho xứng đáng với những hy sinh cao cả ấy.
