Các hình thức cảm ứng ở động vật
Các hình thức cảm ứng ở động vật được sưu tầm và tổng hợp lí thuyết trong chương trình giảng dạy môn Sinh học lớp 11 để chuẩn bị cho bài học trong thời gian tới
Bài: Các hình thức cảm ứng ở động vật
1. Các hình thức cảm ứng ở động vật
Cảm ứng ở động vật chưa có tổ chức hệ thần kinh
Chuyển động của cả cơ thể hoặc co rút của chất nguyên sinh để hướng đến các kích thích (hướng động dương) hoặc tránh xa kích thích (hướng động âm)→theo kiểu hướng động
Cảm ứng ở động vật đã có hệ thần kinh: hình thức cảm ứng là các phản xạ
Phản xạ là các phản ứng trả lời các kích thích của môi trường thông qua hệ thần kinh (chỉ có ở nhóm động vật có hệ thần kinh).
Phản xạ được thực hiện nhờ cung phản xạ. Cung phản xạ bao gồm các bộ phận:
+ Bộ phận tiếp nhận kích thích (cơ quan thụ cảm).
+ Bộ phận phân tích và tổng hợp thông tin để quyết định hình thức và mức độ phản ứng (hệ thần kinh).
+ Bộ phận thực hiện phản ứng (cơ, tuyến).
Có các loại phản xạ: phản xạ không điều kiện (số lượng hạn chế) và phản xạ có điều kiện (số lượng ngày càng nhiều trong quá trình sống).
| Bảng 1: Phân biệt phản xạ có điều kiện và phản xạ không điều kiện | ||
| Tính chất | Phản xạ không điều kiện | Phản xạ có điều kiện |
| Tính chất bẩm sinh | Có tính chất bẩm sinh, di truyền được | Phản xạ này không di truyền. Được học trong quá trình sống |
| Tính chất loài | Có tính chất loài, vĩnh viễn | có tính chất cá thể, bị mất đi nếu không được củng cố |
| Trung tâm phản xạ | là hoạt động của trụ não và tủy sống | là hoạt động của bỏ bán cầu đại não |
| Tác nhân kích thích và bộ phận kích thích | tùy thuộc tính chất của tác nhân kích thích và bộ phận cảm thụ | không phụ thuộc tính chất tác nhân kích thích và bộ phận cảm thụ mà chỉ phụ thuộc điều kiện xây dựng phản xạ |
Cấu tạo của hệ thần kinh càng phức tạp thì số lượng phản xạ càng nhiều, phản xạ càng chính xác.
Nhờ có hệ thần kinh mà phản ứng diễn ra nhanh hơn và ngày càng chính xác, đặc điểm phản ứng của sinh vật tùy thuộc vào mức độ tiến hoá của hệ thần kinh.
Cảm ứng ở động vật có hệ thần kinh dạng lưới và dạng chuỗi hạch:
| Bảng 2. Cảm ứng ở động vật có hệ thần kinh dạng lưới và dạng chuỗi hạch | ||
| Hệ thần kinh | Hệ thần kinh dạng lưới | Hệ thần kinh dạng chuỗi hạch |
| Đại diện | động vật đối xứng tỏa tròn: ngành ruột khoang (thủy tức, sứa...) | động vật đối xứng hai bên: ngành giun dẹp, giun tròn, chân khớp. |
| Đặc điểm cấu tạo |
Các tế bào thần kinh nằm rải rác trong cơ thể và liên hệ với nhau bằng các sợi thần kinh → mạng lưới thần kinh. Các tế bào thần kinh liên hệ với tế bào cảm giác và tế bào biểu mô cơ |
Các tế bào thần kinh tập hợp thành các hạch thần kinh nằm dọc theo chiều dài của cơ thể. Mối hạch thần kinh là một trung tâm điều khiển. Các hạch thần kinh được nối với nhau → chuỗi hạch thần kinh |
| Đặc điểm phản ứng | Phản ứng với kích thích bằng cách co toàn bộ cơ thể, do vậy tiêu tốn nhiều năng lượng, thiếu chính xác |
Phản ứng mang tính chất định khu (mỗi hạch điều khiển hoạt động của một vùng), chính xác hơn, tiết kiệm năng lượng hơn so với hệ thần kinh dạng lưới |
2. Bài tập vận dụng
Câu 1. Hệ thần kinh dạng ống có ở
A. Cá, lưỡng cư, bò sát, chim, thú
B. Côn trùng, cá, lưỡng cư, chim, thú
C. Cá, lưỡng cư, bò sát, giun đất, thú
D. Cá, lưỡng cư, thân mềm, chim, thú
Lời giải
Hệ thần kinh dạng ống gặp ở động vật có xương sống như cá, lưỡng cư, bò sát, chim, thú
Đáp án cần chọn là: A
Câu 2. Não bộ của hệ thần kinh dạng ống gồm có
A. Bán cầu đại não, não trung gian, não giữa, tiểu não và hành não
B. Bán cầu đại não, não trung gian, củ não sinh tư
C. Bán cầu đại não, não trung gian, não giữa, tiểu não
D. Bán cầu đại não, não trung gian, cuống não, tiểu não và trụ não
Lời giải
Não bộ gồm có các bộ phận: Bán cầu đại não, não trung gian, não giữa (gồm có củ não sinh tư và cuống não), tiểu não và hành não
Đáp án cần chọn là: A
