Cách tính số phần tử không gian mẫu và số kết quả thuận lợi
Bài tập tính số phần tử không gian mẫu có đáp án
Trong chuyên đề xác suất Toán 11, việc xác định số phần tử của không gian mẫu và số kết quả thuận lợi là bước quan trọng để tính xác suất của một biến cố. Bài viết Cách tính số phần tử không gian mẫu và số kết quả thuận lợi sẽ hướng dẫn các phương pháp đếm, cách vận dụng quy tắc cộng, quy tắc nhân và tổ hợp vào từng dạng bài, giúp học sinh tính toán chính xác và hiệu quả hơn.
Không gian mẫu là gì?
Tập hợp các kết quả có thể xẩy ra của một phép thử được gọi là không gian mẫu của phép thử đó và ký hiệu là Ω.
Kết quả thuận lợi của biến cố là gì?
Một biến cố A (còn gọi là sự kiện A) liên quan tới phép thử T là biến cố mà việc xẩy ra hay không xẩy ra của nó còn tùy thuộc vào kết quả của T.
Mỗi kết quả của phép thử T làm cho biến cố A xảy ra được gọi là một kết quả thuận lợi cho A.
Phương pháp xác định số phần tử không gian mẫu và số kết quả thuận lợi
Cách 1: Liệt kê các phần tử của không gian mẫu và biến cố rồi đếm.
Cách 2: Sử dụng các quy tắc đếm, các kiến thức về hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp để xác định số phần tử của không gian mẫu và biến cố.
Ví dụ minh họa
Ví dụ 1: Gieo một đồng xu cân đối và đồng chất liên tiếp cho đến khi lần đầu tiên xuất hiện mặt sấp hoặc cả năm lần ngửa thì dừng lại.
Tìm số phần tử của không gian mẫu.
Xác định số khả năng thuận lợi cho các biến cố:
A: “Số lần gieo không vượt quá ba”
B: “Có ít nhất 2 lần gieo xuất hiện mặt ngửa”
Hướng dẫn giải
Kí hiệu mặt sấp là S, mặt ngửa là N.
Ta có
\(\Omega = \left\{ {S;{\rm{ }}NS;{\rm{ }}NNS;{\rm{ }}NNNS;{\rm{ }}NNNNS;{\rm{ NNNNN}}} \right\} \Rightarrow n(\Omega ) = 6.\)
\(A = \left\{ {S;{\rm{ }}NS;{\rm{ }}NNS} \right\} \Rightarrow n(A) = 3.\)
\(B = \left\{ {NNS;{\rm{ }}NNNS;{\rm{ }}NNNNS;{\rm{ NNNNN}}} \right\} \Rightarrow n(B) = 4.\)
Ví dụ 2: Trong một chiếc hộp đựng 6 viên bi đỏ, 8 viên bi xanh, 10 viên bi trắng. Lấy ngẫu nhiên 4 viên bi. Tính số phần tử của
Không gian mẫu
Các biến cố:
a) A: “4 viên bi lấy ra có đúng hai viên bi màu trắng”.
b) B: “4 viên bi lấy ra có ít nhất một viên bi màu đỏ”.
c) C: “4 viên bi lấy ra có đủ màu”.
Hướng dẫn giải
Ta có:
\(\left| \Omega \right| = C_{24}^4 = 10626\).
a) Số cách chọn 4 viên bi trong đó có đúng hai viên bị màu trắng là:
\(C_{10}^2.C_{14}^2 = 4095\).
Suy ra n(A) = 4095.
b) Số cách lấy 4 viên bi mà không có viên bi màu đỏ được chọn là
\(C_{18}^4\).
Suy ra
\(n(B) = C_{24}^4 - C_{18}^4 = 7566\).
c) Số cách lấy 4 viên bi chỉ có một màu là:
\(C_6^4 + C_8^4 + C_{10}^4\)
Số cách lấy 4 viên bi có đúng hai màu là:
\(\left( {C_{14}^4 + C_{16}^4 + C_{18}^4} \right) - 2\left( {C_6^4 + C_8^4 + C_{10}^4} \right)\)
Số cách lấy 4 viên bị có đủ ba màu là:
\(C_{24}^4 - \left( {C_{14}^4 + C_{16}^4 + C_{18}^4} \right) + \left( {C_6^4 + C_8^4 + C_{10}^4} \right) = 5040\)
Suy ra n(C) = 5859.
Cách 2:
\(n(C) = C_6^1.C_8^1.C_{10}^2 + C_6^1.C_8^2.C_{10}^1 + C_6^2.C_8^1.C_{10}^1 = 5040\)
Ví dụ 3: Chọn ngẫu nhiên một số tự nhiên có 4 chữ số đôi một khác nhau. Tính số phần tử của
Không gian mẫu.
Các biến cố
a) A: “Số được chọn chia hết cho 5”
b) B: “Số được chọn có đúng 2chữ số lẻ và hai chữ số lẻ không đứng kề nhau”
Hướng dẫn giải
Số các số tự nhiên có bốn chữ số đôi một khác nhau là
\(9.A_9^3 = 4536\).
Suy ra
\(\left| \Omega \right| = 4536\).
Gọi
\(\overline {abcd}\) là số có bốn chữ số đôi một khác nhau và thỏa yêu cầu bài toán (a≠0).
a) TH1: d = 5: Có
\(8.A_8^2 = 448\) (số)
TH2: d = 0: Có
\(A_9^3 = 504\) (số)
Suy ra
\(n(A) = 952\).
b) Cách 1.
TH1: Chỉ có chữ số a; c lẻ: Có
\(A_5^2.A_5^2 = 400\) (số)
TH2: Chỉ có chữ số a; d lẻ: Có
\(A_5^2.A_5^2 = 400\) (số)
TH1: Chỉ có chữ số b; d lẻ: Có
\(A_5^2.4.4 = 320\) (số)
Suy ra n(B) = 1120.
Cách 2.
Chọn từ 5 chữ số lẻ ra 2 chữ số lẻ và sắp theo thứ tự trên hàng ngang, có
\(A_5^2 = 20\) cách.
Với mỗi cách xếp trên ta xem như có 3 khoảng trống được tạo ra (một khoảng trống ở giữa và hai khoảng trống ở hai đầu).
Chọn ra 2 trong 5 chữ số chẵn và xếp vào 2 trong 4 ô trống đó (mỗi ô 1 chữ số) để được số thỏa yêu cầu đề bài, có
\(C_5^2.A_3^2 - C_4^1 = 56\) cách.
Suy ra n(B) = 20.56 = 1120.
Ví dụ 4: Xếp 4 viên bi xanh và 5 viên bi trắng có các kích thước khác nhau thành một hàng ngang một cách ngẫu nhiên.
a) Hãy tìm số phần tử không gian mẫu
b) Hãy tính số các kết quả thuận lợi cho biến cố:
A “Không có hai viên bi trắng nào xếp liền nhau”
B “Bốn viên bi xanh được xếp liền nhau”
Hướng dẫn giải
a)
\(n(\Omega ) = 9! = 362880\)
b)- Việc xếp 9 viên bi sao cho không có hai viên bi trắng nào xếp liền nhau được thực hiện qua 2 công đoạn
Công đoạn 1: Xếp 4 viên bi xanh trước, vì các viên bi có kích thước khác nhau nên quan tâm đến thứ tự, suy ra công đoạn 1 có 4!=24 cách
Công đoạn 2: Xếp 5 viên bi trắng vào 5 khoảng trống do 4 bi xanh tạo ra, có quan tâm đến thứ tự nên công đoạn 2 có 5!=60 cách
Vậy có 60.24= 1440 kết quả thuận lợi cho biến cố A
- Xếp 4 viên bi xanh (tạo thành một nhóm X) có 4! cách. Xếp nhóm X và 5 bi trắng có 6! Cách. Do đó vậy số cách xếp bốn viên bi xanh được xếp liền nhau là 4!. 6!=17280 cách.
Vậy n(B) = 17280.
✨ Bài viết chỉ trích dẫn một phần nội dung, mời bạn tải tài liệu đầy đủ để nắm trọn kiến thức.
----------------------------------
Nắm vững cách tính số phần tử không gian mẫu và số kết quả thuận lợi sẽ giúp học sinh giải quyết tốt các bài toán xác suất trong chương trình Toán 11. Hy vọng những kiến thức và bài tập có đáp án trong tài liệu sẽ giúp các em củng cố phương pháp đếm, rèn luyện tư duy logic và tự tin chinh phục các dạng toán xác suất.