Cách tính xác suất của biến cố theo định nghĩa cổ điển
Hướng dẫn tính xác suất cổ điển có ví dụ minh họa
Tính xác suất của biến cố theo định nghĩa cổ điển là kiến thức trọng tâm trong chuyên đề xác suất Toán 11, giúp học sinh đánh giá khả năng xảy ra của một sự kiện thông qua các kết quả đồng khả năng. Bài viết Cách tính xác suất của biến cố theo định nghĩa cổ điển sẽ hệ thống công thức, hướng dẫn các bước thực hiện và cung cấp phương pháp giải bài tập cụ thể, giúp các em hiểu bài và vận dụng kiến thức chính xác.
Định nghĩa cổ điển của xác suất
Cho T là một phép thử ngẫu nhiên với không gian mẫu Ω là một tập hữu hạn. Giả sử A là một biến cố được mô ta bằng . Xác suất của biến cố A, kí hiệu bởi P(A), được cho bởi công thức
\(P(A) = \frac{{n\left( A \right)}}{{n\left( \Omega \right)}} = \frac{{\left| A \right|}}{{\left| \Omega \right|}} =\)Số kết quả thuận lợi cho A/Số kết quả có thể xảy ra
Chú ý:
\(0 \le P(A) \le 1\)
\(P(\Omega ) = 1,{\rm{ }}P(\emptyset ) = 0\)
Định nghĩa thống kê của xác suất
Xét phép thử ngẫu nhiên T và một biến cố A liên quan tới phép thử đó. Nếu tiến hành lặp đi lặp lại N lần phép thử T và thống kê số lần xuất hiện của A là n.
Khi đó xác suất của biến cố A được định nghĩa như sau:
\(P(A) = \frac{n}{N}\)
Phương pháp tính xác suất của biến cố theo định nghĩa cổ điển
Tính xác suất theo thống kê ta sử dụng công thức:
\(P(A) = \frac{n}{N}\).
Tính xác suất của biến cố theo định nghĩa cổ điển ta sử dụng công thức:
\(P(A) = \frac{{n\left( A \right)}}{{n\left( \Omega \right)}} = \frac{{\left| A \right|}}{{\left| \Omega \right|}}\)
Bài tập ví dụ minh họa
Ví dụ 1: Xét phép thử ngẫu nhiên là việc gieo hai con xúc xắc cùng một lúc. Tìm xác suất của biến cố:
a) A: “ Mặt có số chấm giống nhau xuất hiện”
b) B “tổng số chấm xuất hiện trên mặt hai con xúc xắc bằng 6”
c) C: “Tổng số chấm trên hai mặt xuất hiện bằng 9”
Hướng dẫn giải
Số phần tử không gian mẫu là
\(n(\Omega ) = 6.6 = 36\)
a) Ta có
\(A = \left\{ {(1;1);(2;2);(3;3);(4;4);(5;5);(6;6)} \right\} \Rightarrow n(A) = 6.\)
Xác suất cần tìm là
\(P(A) = \frac{{n(A)}}{{n(\Omega )}} = \frac{6}{{36}} = \frac{1}{6}.\)
b) Ta có
\(6 = 1 + 5 = 5 + 1 = 2 + 4 = 4 + 2 = 3 + 3.\)
Do đó
\(B = \left\{ {(1;5);(5;1);(2;4);(4;2);(3;3)} \right\} \Rightarrow n(B) = 5\)
Xác suất cần tìm là
\(P(B) = \frac{{n(B)}}{{n(\Omega )}} = \frac{5}{{36}}.\)
c) Ta có
\(9 = 3 + 6 = 6 + 3 = 5 + 4 = 4 + 5\)
Do đó
\(C = \left\{ {(4;5);(5;4);(6;3);(3;6)} \right\} \Rightarrow n(C) = 4\)
Xác suất cần tìm là
\(P(C) = \frac{{n(C)}}{{n(\Omega )}} = \frac{4}{{36}} = \frac{1}{9}.\)
Ví dụ 2: Có ba hộp A; B; C. Hộp A có chứa ba thẻ mang số 1, số 2, số 3. Hộp B chứa hai thẻ mang số 2 và số 3. Hộp C chứa hai thẻ mang số và số 2. Từ mỗi hộp ta rút ra ngẫu nhiên một thẻ.
Vẽ sơ đồ cây để mô tả các phần tử của không gian mẫu.
Gọi M là biến cố: "Trong ba thẻ rút ra có ít nhất một thẻ số 1". Biến cố
\(\bar M\) là tập con nào của không gian mẫu?
Tính
\(P(M),\,P(\bar M)\)
Hướng dẫn giải
Ta có sơ đồ hình cây như sau:

Vậy
\(n(\Omega ) = 12\)
Biến cố
\(\bar M\): "Trong ba thẻ rút ra không có thẻ số 1".
\(\bar M\)= {222; 232; 322; 332}
c.Ta có:
\(n(\bar M) = 4.\)
\(P(\bar M) = \frac{{n(\bar M)}}{{n(\Omega )}} = \frac{4}{{12}} = \frac{1}{3}.\)
\(P(M) = 1 - P(\bar M) = 1 - \frac{1}{3} = \frac{2}{3}.\)
Ví dụ 3: Có 10 bông hoa màu trắng, 10 bông hoa màu vàng và 10 bông hoa màu đỏ. Người ta chọn ra 4 bông hoa từ các bông hoa trên. Tính xác suất của biến cố “Bốn bông hoa chọn ra có cả ba màu”.
Hướng dẫn giải
Mỗi lần lấy ngẫu nhiên ra 4 bông hoa từ 30 bông hoa ta có một tổ hợp chập 4 của 30. Do đó số phần tử của không gian mẫu là:
\(n(\Omega ) = C_{30}^4 = 27405\) (phần tử)
Gọi A là biến cố “ bốn bông hoa chọn ra có cả ba màu”
Để chọn ra bốn bông hoa có đủ 3 màu ta chia ra làm ba trường hợp:
TH1: 2 bông trắng, 1 bông vàng, 1 bông đỏ:
\(C_{10}^2C_{10}^1C_{10}^1\) (cách chọn)
TH2: 1 bông trắng, 2 bông vàng, 1 bông đỏ
\(C_{10}^1C_{10}^2C_{10}^1\): (cách chọn)
TH3: 1 bông trắng, 1 bông vàng, 2 bông đỏ:
\(C_{10}^1C_{10}^1C_{10}^2\) (cách chọn)
Áp dụng quy tắc cộng, ta có
\(n(A) = C_{10}^2C_{10}^1C_{10}^1 + C_{10}^1C_{10}^2C_{10}^1 + C_{10}^1C_{10}^1C_{10}^2 = 13500\) ( cách chọn)
Xác suất của biến cố A là:
\(P(A) = \frac{{n(A)}}{{n(\Omega )}} = \frac{{13500}}{{27405}} = \frac{{100}}{{203}}.\)
Ví dụ 4; Trong một hộp có 20 chiếc thẻ cùng loại được viết các số 1; 2; 3; …; 20 sao cho mỗi thẻ chỉ viết một số và hai thẻ khác nhau viết hai số khác nhau. Chọn ngẫu nhiên 2 chiếc thẻ. Tính xác suất của biến cố “Hai thẻ được chọn có tích của hai số được viết trên đó là số chẵn”.
Hướng dẫn giải
a) Mỗi phần tử của không gian mẫu là một tổ hợp chập 2 của 20 phần tử. Do đó, số phần tử của không gian mẫu là:
\(n(\Omega ) = C_{20}^2 = 190\) ( phần tử)
b) Gọi A là biến cố “Tích các số trên hai thẻ là số chẵn”
Để tích các số trên hai thẻ là số chẵn thì có hai trường hợp sau
Trường hợp 1: cả hai thẻ bốc được đểu phải mang số chẵn, trường hợp này có
\(C_{10}^2\) cách
Trường hợp 2: bốc được một thẻ mang số chẵn và một thể mang số lẻ, trường hợp này có
\(C_{10}^1.C_{10}^1\) cách.
Áp dụng quy tắc cộng, ta có
\(n(A) = C_{10}^1.C_{10}^1 + C_{10}^2 = 145\)( cách chọn)
Vậy xác suất của biến cố A là:
\([P(A) = \frac{{n(A)}}{{n(\Omega )}} = \frac{{145}}{{190}} = \frac{{29}}{{38}}.\)
(Còn tiếp)
Bài tập tự rèn luyện có đáp án chi tiết
Bài tập 1: Trên một phố có hai quán ăn X; Y. Ba bạn Sơn, Hải, Văn mỗi người chọn ngẫu nhiên một quán ăn.
Vẽ sơ đồ hình cây mô tả các phần tử của không gian mẫu.
Tính xác suất của biến cố "Hai bạn vào quán X, bạn còn lại vào quán Y".
Bài tập 2. Gieo liên tiếp một con xúc xắc và một đồng xu.
Vẽ sơ đồ hình cây mô tả các phần tử của không gian mẫu.
Tính xác suất của các biến cố sau:
F: "Đồng xu xuất hiện mặt ngửa";
G: "Đồng xu xuất hiện mặt sấp hoặc số chấm xuất hiện trên con xúc xắc là 5".
Bài tập 3: Một hộp có 5 chiếc thẻ cùng loại, mỗi thẻ được ghi một trong các số 1;2;3;4;5, hai thẻ khác nhau thì ghi hai số khác nhau. Rút ngẫu nhiên đồng thời 2 chiếc thẻ từ trong hộp.
a) Gọi Ωlà không gian mẫu trong trò chơi trên. Tính số phần tử của tập hợp Ω.
b) Tính xác suất của biến cố “Tích các số trên hai thẻ là số lẻ”.
Bài tập 4. Một hộp có 4 tấm bìa cùng loại, mỗi tấm bìa được ghi một trong các số 1;2;3;4 hai tấm bìa khác nhau thì ghi hai số khác nhau. Rút ngẫu nhiên đồng thời 3 tấm bìa từ trong hộp.
a) Tính số phần tử của không gian mẫu.
b) Xác định các biến cố sau:
A: “Tổng các số trên ba tấm bìa bằng 9”;
B: “Các số trên ba tấm bìa là ba số tự nhiên liên tiếp”.
c) Tính P(A); P(B)
📥 Để xem trọn vẹn nội dung và ví dụ minh họa, bạn vui lòng tải tài liệu tham khảo tại đây.
-----------------
Nắm vững định nghĩa cổ điển và công thức tính xác suất sẽ giúp học sinh giải quyết hiệu quả các dạng bài tập về biến cố trong chương trình Toán 11. Hy vọng tài liệu này sẽ hỗ trợ các em củng cố kiến thức, rèn kỹ năng đếm số kết quả thuận lợi và vận dụng thành thạo phương pháp tính xác suất vào bài tập có đáp án.