Phân tích Tiếng đàn mưa lớp 9
Viết bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm văn học thơ song thất lục bát Tiếng đàn mưa
Bản quyền tài liệu thuộc về VnDoc, nghiêm cấm hành vi sao chép với mục đích thương mại.
Phân tích Tiếng đàn mưa lớp 9 - Mẫu 1
Song thất lục bát là thể thơ dân gian đặc trưng của người Việt. Với các thi pháp, luật thơ độc đáo, đơn giản mà đặc sắc, dung hợp một cách hài hòa giữa thể thất ngôn của Trung Quốc với thể lục bát của Việt Nam, những bài thơ được sáng tác theo thể thơ này luôn hấp dẫn một cách kì lạ. Nổi bật trong kho thi phẩm ấy, chúng ta không thể không nhắc đến bài thơ "Tiếng đàn mưa" của Bích Khuê.
Dựa theo mạch cảm xúc trong bài thơ, chúng ta có thể chia bài thơ thành hai phần. Trong đó, phần đầu là ba khổ thơ đầu tập trung miêu tả khung cảnh thiên nhiên. Ở đây, nhà thơ đã xuất sắc sử dụng bút pháp chấm phá điểm nhãn để khơi gợi cảnh thiên nhiên vào một ngày mưa xuân. Đó chính là hình ảnh "thềm lan" và "hoa xuân". Hai chi tiết đó phối hợp với điệp từ "mưa", "mưa hoa", "mưa xuống", "mưa rơi" xuất hiện liên tiếp, khiến không gian như chìm trong tiếng mưa rả rích. Nhà thơ còn điệp lại cả cấu trúc cùng cách ngắt nhịp ở từng câu thơ, phối hợp với biện pháp điệp từ, tạo nên nhạc điệu của chính những giọt mưa rơi tí tách, tí tách mãi chẳng dứt. Ngày xuân vốn là khoảnh khắc ngập tràn niềm vui, thiên nhiên tưng bừng sức sống, nhưng bởi có trận mưa kéo dài lê thê, triền miên mãi chẳng dứt mà nhuốm màu cô đơn, u sầu.
Mưa hoa rụng, mưa hoa xuân rụng
Mưa xuống lầu, mưa xuống thềm lan
Mưa rơi ngoài nẻo dặm ngàn
Nước non rả rích giọng đàn mưa xuân.
Lầu mưa xuống, thềm lan mưa xuống
Cùng nước non hoa rụng mưa xuân
Mưa rơi ngoài nội trên ngàn
Nghe trong ý khách giọt đàn mưa rơi.
Tác giả mở rộng chiều kích không gian ra tít tắt, đến cả "ngoài nẻo dặm ngàn", "ngoài nội trên ngàn" vẫn chỉ thấy những giọt mưa bay bay. Chiều kích đó được đẩy đến tận cùng của không gian, làm cho con người càng thêm nhỏ bé và cô đơn. Ngoài tiếng mưa rơi tí tách cũng chỉ có tiếng mưa tí tách rơi. Tiếng mưa xuất hiện dồn dập, lặp đi lặp lại không hồi kết, tạo ra một vòng lặp vô tận nhốt con người vào trung tâm, chẳng thể nào thoát ra được. Trong vòng lặp ấy, thời gian lại đúng buổi xế chiều, khi ánh tà dương buông xuống nhân gian.
Đầm mưa xuống nẻo đồi mưa xuống
Bóng dương tà rụng bóng tà dương
Hoa xuân rơi với bóng dương
Mưa trong ý khách mưa cùng nước non.
Từ xưa, khoảnh khắc chiều về vẫn luôn gắn với sự đoàn viên của các gia đình sau một ngày làm việc và học tập. Bởi vậy, đây cũng là khoảnh khắc khơi gợi lên nỗi nhớ nhà, nhớ người thân da diết của những mảnh đời phải xa nhà. ánh dương ấy cùng những giọt mưa cứ rơi xuống, chìm xuống. Cùng với ánh sáng của ngày dần tàn, cảnh vật cũng càng thêm đượm buồn, tối tăm, nặng nề dần.
Với bức tranh thiên nhiên ấy, đến khổ thơ cuối, nhân vật trữ tình - một người khách tha hương xuất hiện lặng yên và trầm lắng. Đến cuối ngày rồi, mưa vẫn "còn rả rích" mãi chẳng ngừng. Trời thì cứ tối dần, lạnh dần, khiến người khách tha hương càng thêm sầu muộn. Cảnh ngoài kia như phản chiếu chính nỗi lòng của người khách ấy. Những giọt mưa là nỗi nhớ quê hương của anh, sâu nặng và tha thiết. Đó cũng như là giọt nước mắt nhớ nhà của chính người khách ấy, cô đọng và rơi hoài không dứt. Chi tiết "muôn hàng lệ rơi" khiến tiếng mưa ngoài trời với tiếng mưa trong lòng nhân vật trữ tình hòa vào làm một, tạo nên sự cộng hưởng và đồng điệu khó phân của người và cảnh. Đó là đỉnh cao trong nghệ thuật mượn cảnh tả tình.
Có thể nói, Tiếng đàn mưa đã thực sự xây dựng lại một cách sống động và chân thực vô cùng cảnh chiều mưa xuân vừa phơi phới sức sống lại vừa trầm tư, sầu não. Hai thái cực đó tưởng chừng chẳng thể dung hòa, nay lại đồng điệu đến khó tin. Chúng hòa vào nhau, tái tạo nên một chiều không gian mới để người đọc được hiểu, được cảm nỗi niềm của người khách tha hương. Chính các từ ngữ được đặc tuyển cùng cách vận dụng nghệ thuật gieo vần, ngắt nhịp đầy tinh tế của nhà thơ, đã giúp Tiếng đàn mưa dù không sử dụng các thi pháp đặc trưng của thơ ca trung đại vẫn ghi dấu ấn mạnh mẽ trong lòng người đọc.
Phân tích tác phẩm Tiếng đàn mưa - Mẫu 2
Nền văn học trung đại của Việt Nam ta đã tồn tại hàng trăm năm với một kho tàng tác phẩm khổng lồ. Chiễm lĩnh giai đoạn văn học đó là các sáng tác theo các thể thơ Đường luật đến từ Trung Quốc. Nhưng người Việt ta không chỉ dừng lại ở việc tiếp thu và sử dụng đơn thuần, mà còn lấy đó làm tài nguyên để biến tấu, kết hợp với các thể thơ có sẵn của dân tộc, để tạo ra các thể thơ của người Việt. Song thất lục bát là một trong số đó. Thể thơ này ra đời nhanh chóng nhận được sự đón chào nồng nhiệt của thi đàn. Minh chứng chính là sự xuất hiện của nhiều tác phẩm thơ xuất sắc. Nổi bật trong số đó chính là "Tiếng đàn mưa" của Bích Khuê.
Tác phẩm "Tiếng đàn mưa" được xây dựng với bố cục khá quen thuộc của những tác phẩm thơ trung đại: ba khổ thơ đầu tả cảnh, khổ thơ cuối bày tỏ cảm xúc, suy tư của nhân vật trữ tình. Mỗi khổ thơ đều gồm bốn câu thơ, với hai câu đầu là thể song thất, hai câu cuối là thể lục bát. Ở riêng ba khổ thơ đầu, tác giả Bích Khuê đã vận dụng tất cả những vốn từ của bản thân để khắc họa nên một chiều mưa xuân đặc sắc, ấn tượng. Cái tài của nhà thơ, là không hề sử dụng các từ ngữ bác học, cũng chẳng phô diễn những thi pháp văn học cầu kì. Tất cả các từ ngữ đều quen thuộc và gần gũi, biện pháp tu từ duy nhất được sử cụng cũng chỉ là "điệp". Ấy thế mà, nhà thơ vẫn tạo nên các khổ thơ đậm chất phong nhã, vẫn khắc họa được mọt khung cảnh thiên nhiên vừa có nét đặc trưng của mùa xuân nhưng cũng phảng phất nỗi buồn, sầu muộn.
Mưa hoa rụng, mưa hoa xuân rụng
Mưa xuống lầu, mưa xuống thềm lan
Mưa rơi ngoài nẻo dặm ngàn
Nước non rả rích giọng đàn mưa xuân.
Lầu mưa xuống, thềm lan mưa xuống
Cùng nước non hoa rụng mưa xuân
Mưa rơi ngoài nội trên ngàn
Nghe trong ý khách giọt đàn mưa rơi.
Đầm mưa xuống nẻo đồi mưa xuống
Bóng dương tà rụng bóng tà dương
Hoa xuân rơi với bóng dương
Mưa trong ý khách mưa cùng nước non.
Nhà thơ không chỉ điệp từ, điệp ngữ đơn thuần, mà còn kết hợp cả điệp cấu trúc. Xuyên suốt ba khổ thơ đầu, ông lặp lại nhiều lần các từ "mưa", "mưa hoa", "mưa xuống", "mưa rơi bóng", nhấn mạnh vào tiềm thức người đọc về sự hiện hữu của cơn mưa xuân đã kéo dài rất lâu rồi, nhưng cũng chưa đến hồi kết. Cơn mưa ấy rả rích, triền miên, lặp đi lại lại một cách tẻ nhạt, khiến người đọc mất dần khái niệm về thời gian lẫn không gian. Cùng với đó, nhà thơ còn lặp lại cấu trúc ở những câu thơ song thất, tạo nên vòng lặp vô hạn, bí bách, không lối thoát. Chính điều đó, kết hợp với thời gian chiều tà, ánh sáng yếu dần đã vô tình kéo không gian đi xuống, đi xuống mãi. Có lẽ chính vì thế, mà dù đương là mùa xuân, đương có "thềm lan", "mưa xuân", "hoa xuân" cũng chẳng thể tạo nên không khí rộn ràng, tươi vui đặc trưng của mùa xuân. Mà trái lại, các nét vẽ ấy còn góp phần tô điểm thêm cho sự lạnh lẽo, đìu hiu kì lạ của mùa xuân trong khoảng chiều tà.
Rơi hoa kết mưa còn rả rích
Càng mưa rơi cánh tịch bóng dương
Bóng dương với khách tha hương
Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi
Và trong bối cảnh ấy, hình ảnh nhân vật trữ tình xuất hiện với thân phận của một người khách tha hương. Trong chiều mưa xuân lạnh lẽo, anh kẹt lại trong quán trọ. Chẳng biết anh đã đến từ đâu, đã bao lâu rồi chưa về thăm quê, và liệu có còn được về thăm quê nữa hay không. Chỉ biết, lòng anh sầu nặng, chất chứa nhiều nỗi niềm chẳng kể xiết. Hình ảnh bóng tà dương ngày càng hạ thấp, ánh sáng ngày càng leo lét trong không gian mưa rơi triền miên, đã vô tình hé mở một góc nào đó trong thế giới nội tâm của nhân vật trữ tình. Đó là sự mơ hồ về tương lai phía trước, là sự sầu não, khổ đau, buồn bã của người con xa quê hương.
Có thể "Tiếng đàn mưa" không phải là một tác phẩm có nhiều điểm nhấn nghệ thuật xuất sắc. Nhưng với em, đây là một tác phẩm điển hình của thể thơ song thất lục bát. Đồng thời, bài thơ cũng rất thành công khi tạo nên nhịp cầu kết nối, đồng điệu của người đọc với nhân vật trữ tình. Những cảm xúc bâng khuâng, sầu muộn man mác ấy, có lẽ phải đến "Tiếng đàn mưa" em mới được trải nghiệm.
Phân tích bài thơ Tiếng đàn mưa - Mẫu 3
“Đó thực sự là một thể thơ đặc sắc mà người Việt đã sáng tạo nên để có thể gửi gắm vào trong đó tâm hồn sâu lắng của mình” - đây là lời nhận định của một nhà phê bình nổi tiếng về thể thơ song thất lục bát. Quả thực như vậy, thể thơ này được tạo ra bởi người Việt nhằm biến nó trở thành con thuyền chuyên chở những cung bậc cảm xúc của tâm hồn con người. Điều đó có thể cảm nhận rõ nét qua từng áng thơ song thất lục bát. Và khi nhắc đến những áng thơ ấy, chúng ta không thể không nhắc đến tác phẩm “Tiếng đàn mưa” của Bích Khuê.
Ở ba khổ thơ đầu, nhà thơ Bích Khuê đã tập trung phác thảo, khắc họa nên một bức tranh thiên nhiên vào chiều mưa xuân với những nét đẹp đặc trưng, tiêu biểu. Với các hình ảnh “thềm lan”, “mưa xuân”, “hoa xuân”, nhà thơ bước đầu phác họa những nét đẹp mỏng manh, mềm mại và trữ tình cho bức tranh của mình. Cũng bởi vậy mà định hình được chất thơ cho bức tranh ấy. Chỉ trong ba khổ thơ với mười hai dòng thơ, tác giả đã lặp đi lặp lại rất nhiều từ ngữ bằng phép điệp từ. Đó là các hình ảnh “mưa”, “mưa hoa”, “mưa xuống, “mưa rơi”, “bóng”. Chúng xuất hiện nhiều lần, với suất khá dày và đều, tựa như những hạt mưa xuân nhỏ bé nhưng rơi đều đều trong khắp không trung. Cơn mưa ấy kéo dài mãi, dai dẳng không dứt, khiến cảnh vật mờ ảo đi trong màn mưa, tăng thêm vẻ thơ mộng, trữ tình. Một nét đặc sắc thú vị ẩn chứa dụng ý nghệ thuật của nhà thơ, chính là đặc điểm chung của những hình ảnh được điệp lại. Chúng đều xuất hiện theo chiều hướng đi xuống, chìm dần xuống. Từ những giọt mưa, cánh hoa rơi lả tả từ trên cao xuống, cho đến ánh sáng của ngày dài cũng nhạt và mờ phai dần, nhường chỗ cho ánh chiều tà. Tất cả phối hợp ăn ý với nhau, phủ lên bức tranh thiên nhiên một vẻ buồn hiu hắt, cô quạnh, ảm đạm. Nét buồn đó không nặng nề mà man mác, dung hòa làm một với cỏ cây, đất trời. Xuyên suốt ba khổ thơ đầu, Bích Khuê đã dẫn người đọc tới chiêm ngưỡng một bức tranh thiên nhiên mùa xuân trong cơn mưa với vẻ đẹp đậm chất thơ nhưng đượm buồn. Nét buồn ấy theo sự chùng xuống của ánh chiều tà ngày càng đậm màu và sâu sắc hơn bao giờ hết. Từ đó, trở thành phông nền để làm nổi bật lên những tâm tư, tình cảm của người khách tha hương ở khổ thơ cuối.
Rơi hoa kết mưa còn rả rích
Càng mưa rơi cánh tịch bóng dương
Bóng dương với khách tha hương
Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi
Người khách tha hương ấy ngắm cảnh chiều mưa xuân mà dường như có mưa ở trong lòng. Tác giả đã rất tinh tế khi kết hợp động từ “còn” với từ láy “rả rích” để diễn tả âm thanh sống động của cơn mưa kéo dài mài, kéo dài mãi không dứt. Đó không chỉ là cơn mưa của đất trời mà còn là cơn mưa trong trái tim nhân vật trữ tình. Cơn mưa ấy chính là “muôn hàng lệ rơi” của thế giới nội tâm một người phải rời xa quê hương yêu dấu, sống lang bạt nơi xứ người. Kết hợp với biện pháp tu từ điệp vòng hình ảnh “bóng dương”, nhà thơ bắc cầu cho hai dòng thơ nối liền lại với nhau, khiến câu thơ như dài ra, để có thể chở hết những sầu muộn, ưu tư dùng dằng, da diết của nhân vật. Sự triền miên của cơn mưa ngoài trời và cả cơn mưa trong lòng ấy chính là minh chứng rõ nét nhất cho tình yêu quê hương của người khách tha hương. Kết hợp với bối cảnh sáng tác của bài thơ “Tiếng đàn mưa”, chúng ta có thể hiểu được sâu sắc hơn về những cảm xúc đó. Bởi lúc bấy giờ, đất nước ta đang phải sống dưới ách đô hộ của thực dân Pháp, không còn là một đất nước hình chữ S toàn vẹn, không phải là một đất nước độc lập. Bởi vậy, mà tác giả cũng chính là nhân vật trữ tình đã phải luôn mơ, luôn nhớ, luôn khát khao về quê hương Việt Nam của trước kia. Đó phải là một đất nước thống nhất, độc lập, thuộc về nhân dân ta. Chính vì vậy, mà nỗi nhớ quê hương của ông cứ da diết mãi không thể nào lấp đầy được. Và cơn mưa rả rích trong lòng ông cũng mãi chưa biết ngày nào tạnh.
Có thể nói rằng, bài thơ “Tiếng đàn mưa” là một áng thơ chất chứa những tình cảm sâu sắc, tha thiết và sâu nặng của một người lữ khách tha hương trong buổi chiều tà ngày mưa xuân. Những tình cảm ấy được khắc họa một cách ý nhị, nhẹ nhàng, tinh tế nhưng vẫn vô cùng sâu lắng và nồng đượm. Sự thành công đó, một phần không hề nhỏ chính nhờ vào đặc trưng của thể thơ thất ngôn bát cú mà tác giả lựa chọn. Đặc biệt, nhà thơ đã khéo léo lồng ghép những hình ảnh điệp từ, điệp vần, điệp cấu trúc trong xuyên suốt toàn bài thơ một cách tinh tế, từ đó giúp tạo nên âm hưởng tiếng mưa rơi đều đều cho người đọc. Từ đó góp phần biểu đạt nội dung, bối cảnh thiên nhiên nhằm làm bật lên những cảm xúc của nhân vật trữ tình.
Dàn ý Phân tích Tiếng đàn mưa lớp 9
>> Tham khảo dàn ý chi tiết, cụ thể tại đây: Lập dàn ý Phân tích Tiếng đàn mưa lớp 9
Phân tích Tiếng đàn mưa Ngắn gọn
>> Tham khảo bài văn mẫu Ngắn gọn tại đây: Phân tích đoạn trích Tiếng đàn mưa Ngắn nhất
