Phân tích bài thơ Khóc Dương Khuê của Nguyễn Khuyến lớp 9
Phân tích Khóc Dương Khuê lớp 9
Bản quyền tài liệu thuộc về VnDoc, nghiêm cấm hành vi sao chép với mục đích thương mại.
Phân tích bài thơ Khóc Dương Khuê - Mẫu 1
Trong kho tàng truyện thơ Nôm của nước ta, Nguyễn Khuyến là một trong những nhà thơ tiêu biểu với nhiều sáng tác hay và đặc sắc. Nổi bật trong những tác phẩm mà ông để lại cho hậu thế, chính là bài thơ "Khóc Dương Khuê". Đây cũng được xem là tác phẩm tiêu biểu bậc nhất trong đề tài viết về tình bạn của văn học trung đại nước ta.
Bác Dương thôi đã thôi rồi,
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.
Mở đầu bài thơ, tác giả gọi tên người bạn thân thiết của mình là "bác Dương" với lòng kính trọng, thương mến. Ngay sau đó là điệp từ "thôi" lặp lại hai lần, thông báo cho người đọc rằng tri kỉ của ông đã ra đi mãi mãi. Biện pháp nói giảm nói tránh đã được lồng ghép vào trong chính điệp từ này, để giảm bớt nỗi đau đớn, thảng thốt của nhà thơ khi hay tin dữ.
Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,
Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau;
Kính yêu từ trước đến sau,
Trong khi gặp gỡ khác đâu duyên trời?
Cũng có lúc chơi nơi dặm khách,
Tiếng suối nghe róc rách lưng đèo;
Có khi từng gác cheo leo,
Thú vui con hát lựa chiều cầm xoang;
Cũng có lúc rượu ngon cùng nhắp,
Chén quỳnh tương ăm ắp bầu xuân.
Có khi bàn soạn câu văn
Biết bao đông bích, điển phần trước sau.
Buổi dương cửu cùng nhau hoạn nạn,
Phận đẩu thăng chẳng dám tham trời.
Ngay khoảnh khắc tin dữ đến tai, dòng kỉ niệm gắn bó với người bạn thân bỗng ùa về trong tâm trí tác giả. Từng kỉ niệm lúc còn trẻ tuổi tham gia thi cử, rồi đỗ đạt làm quan, xông pha chốn quan trường, rồi cùng nhau tận hưởng những thú vui cuộc sống, cùng nhau già đi, về quê ở ẩn. Phải hồi tưởng như vậy mới thấy, cả hai người đã gắn bó với nhau một chặng đường dài đến thế nào. Chặng đường đó có niềm vui cũng có khổ đau, có sung sướng cũng có hoạn nạn. Nhưng cả hai người vẫn đồng hành bên nhau, bảo vệ và dìu dắt nhau giữa chốn quan trường nhiều hung hiểm. Để rồi khi đã già, tuổi cao sức yếu, số lần gặp lại nhau cũng dần ít đi. Nhưng dẫu vậy, nhà thơ cũng không thể tin được rằng, lần gặp ở ba năm trước lại thực sự là lần cuối họ được gặp mặt nhau. Rõ ràng lần ấy, "bác Dương" vẫn còn khỏe mạnh, minh mẫn, lại nhỏ tuổi hơn nhà thơ, nên trong tâm lý ông, chưa hề nghĩ sẽ có ngày mình phải tiễn đưa người tri kỉ của mình.
Trước ba năm gặp bác một lần;
Cầm tay hỏi hết xa gần,
Mừng rằng bác vẫn tinh thần chưa can,
Kể tuổi tôi còn hơn tuổi bác,
Tôi lại đau trước bác mấy ngày;
Làm sao bác vội về ngay,
Chợt nghe, tôi bỗng chân tay rụng rời.
Bởi vậy, khi tin dữ truyền đến, nhà thơ choáng váng, đau đớn đến sững người, chân tay rụng rời chẳng còn chút sức lực nào. Chi tiết miêu tả này vô cùng chân thực, đặc sắc và đắt giá. Thực sự lột tả được cung bậc cảm xúc của một người khi hay tin tri kỉ của mình bất ngờ ra đi. Nỗi đau đớn, bàng hoàng, thảng thốt đó, ai mà thấu hiểu được. Những kỉ niệm năm xưa càng ùa về, thì nỗi đau trong lòng tác giả càng thêm day dứt, nặng nề. Dù biết rằng ai cũng đến lúc tuổi già sức yếu, và ai cũng sẽ phải đến lúc nhắm mắt xuôi tay, nhưng cảm xúc đau đớn, day dứt ấy vẫn chẳng thể nào kiểm soát được.
Ai chẳng biết chán đời là phải,
Sao vội vàng đã mải lên tiên
Sự ra đi của "bác Dương" khiến cuộc sống của tác giả như đột ngột mất đi màu sắc. Thiếu đi bạn hiền, mọi niềm vui trong cuộc sống đều trở nên nhạt nhẽo và vô vị, khiến nhà thơ cảm thấy chán chường. Ông chẳng còn mua rượu, vì không biết uống cùng ai; ông chẳng còn viết thơ, bởi viết xong biết đưa cho ai cùng thưởng thức. Hai điển cố "giường treo", " đàn gảy" xuất hiện khắc họa cảnh những đồ vật trong phòng nay không còn được sử dụng nữa, bởi đó vốn là thứ được đem ra khi tiếp "bác Dương" ghé chơi. Giờ đây, chúng lạnh lẽo nằm trên tường, u buồn và cô quạnh giống như cảm xuc của chính chủ nhân chúng vậy. Cảnh vật và con người như hòa làm một, cùng chung nỗi buồn và cô đơn khi mất đi tri kỉ.
Bác chẳng ở dẫu van chẳng ở,
Tôi tuy thương, lấy nhớ làm thương;
Tuổi già hạt lệ như sương,
Hơi đâu ép lấy hai hàng chứa chan!
Khổ cuối bài thơ, tác giả gượng dậy, cố vực lên tinh thần cho bản thân, ép mình phải chấp nhận hiện thực đau khổ rằng từ nay không thể gặp lại tri kỉ được nữa. Điệp vần "ương" được lặp lại như cảm xúc yêu thương, kính trọng và thương tiếc dành cho "bác Dương" vẫn đang tràn ra khỏi sự kiểm soát của nhà thơ. Nhưng rồi ông cũng phải trở về với hiện thực, tự nhắc nhở bản thân nay đã già rồi, chẳng có sức để khóc mãi. Cảnh một cụ già phải tự an ủi, tự kìm nén nỗi đau của bản thân mình trong cô đơn ấy khiến em rất xúc động và thương cảm.
Có thể nói, bài thơ "Khóc Dương Khuê" không sử dụng quá nhiều những thủ pháp nghệ thuật đặc sắc. Do đó, mạch cảm xúc của nhân vật cũng được thể hiện tự nhiên, trôi chảy, dễ rung cảm và đồng điệu với người đọc. Qua những vần thơ ấy, em cảm nhận được những cảm xúc chân thành của nhà thơ dành cho người tri kỉ của mình. Và cũng rất trân trọng, ngưỡng mộ tình bạn đẹp đẽ, bền bỉ theo năm tháng ấy của hai người.
Phân tích bài thơ Khóc Dương Khuê - Mẫu 2
“Khóc Dương Khuê” của Nguyễn Khuyến là một tác phẩm thơ song thất lục bát vô cùng nổi tiếng. Bài thơ ghi dấu ấn sâu đậm với người đọc không chỉ bởi những đặc sắc nghệ thuật đặc trưng của truyện thơ Nôm. Mà hơn hết, chính bởi dòng cảm xúc chân thực, sâu sắc trước sự ra đi của người bạn tri kỉ mà Nguyễn Khuyến thả vào từng dòng thơ.
Khi hay tin người bạn tri kỉ của mình là Dương Khuê qua đời, Nguyễn Khuyến đã viết nên bài thơ chữ Hán Vãn Đồng niên Vân Đình Tiến sĩ Dương Thượng Thư (Viếng bạn đồng niên là Tiến sĩ Thượng thư họ Dương ở Vân Đình. Sau này, chính Nguyễn Khuyến đã diễn Nôm lại bài thơ đó và tạo nên áng thơ “Khóc Dương Khuê”. Bài thơ này được sáng tác dựa trên những cảm xúc đau buồn, thương xót, nhớ thương của tác giả dành cho người bạn tri kỉ đã ra đi mãi mãi của ông.
Bác Dương thôi đã thôi rồi,
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.
Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,
Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau;
Trong bốn câu thơ đầu, Nguyễn Khuyến thân mật gọi người bạn đã khuất là “bác”, xưng “tôi” nhằm khẳng định mối quan hệ thân mật, khăng khít giữa hai người. Cũng bởi vì hai người vô cùng thân thiết với nhau, mà sự ra đi của Dương Khuê khiến Nguyễn Khuyến vô cùng đau buồn. Nỗi buồn đó được ví với mây trời bao la rộng lớn, không gì che lấp nổi. Cũng bởi vậy, để cố giảm bớt phần nào đau đớn trong lòng, ông phải dùng biện pháp nói giảm nói tránh qua cụm từ “thôi đã thôi rồi”, để không phải đối mặt trực diện trước nỗi đau tột cùng kia.
Hay tin bạn mất, Nguyễn Khuyến bồi hồi nhớ về những ngày tháng trước đây khi có bạn kề bên. Đó là những kỉ niệm có vui, có buồn nhưng đều thật ý nghĩa và đáng nhớ. Dương Khuê là bạn đồng niên với Nguyễn Khuyến. Cả hai tình cò có duyên cùng nhau tham gia khoa thi, rồi cùng nhau đỗ đạt và làm quan. Trong những năm tháng đó, dẫu lúc vinh hoa hay khi gặp khó khăn, hoạn nạn, họ luôn sát cánh cùng nhau. Lúc rảnh rỗi, thì ngồi lại cùng nhau đi dạo chơi muôn dặm, cùng đi nghe hát ả đào, cùng thưởng thức các món ngon cả nước. Tất cả những kỉ niệm ấy cùng nhau hiện về như một cuộn phim, từ những thước phim xa cũ nhất cho đến thời điểm hiện tại. Mới ba năm trước, lúc gặp mặt rõ ràng bạn vẫn còn khỏe mạnh, nên Nguyễn Khuyến rất vui mừng. Nhưng ngờ đâu nay tin dữ lại đột ngột ập đến, khiến ông “chân tay rụng rời”. Nỗi đau ấy ập đến quá nhanh, khiến Nguyễn Khuyến như mất đi hết tất cả sức lực, bần thần ngồi lại nhớ mong bạn hiền.
Làm sao bác vội về ngay,
Chợt nghe, tôi bỗng chân tay rụng rời.
Nỗi đau ấy ngày càng lớn hơn, càng đè nặng lên tâm trí của nhà thơ, khiến cuộc sống của ông trở thành một màu xám xịt, tẻ ngắt. Những thú vui thường ngày trước đây ông vẫn làm như uống rượu ngon, làm thơ nay chẳng còn màng đến nữa, bởi đâu có ai để sẻ chia cùng. Ngay cả những sự vật vô ri vô giác như chiếc giường, chiếc đàn cũng trở nên ngẩn ngơ, hững hờ. Chúng dường như cảm giác được nỗi đau của chủ nhân mình mà trở nên u buồn, đau khổ.
Rượu ngon không có bạn hiền,
Không mua không phải không tiền không mua.
Câu thơ nghĩ đắn đo không viết,
Viết đưa ai, ai biết mà đưa;
Giường kia treo cũng hững hờ,
Đàn kia gảy cũng ngẩn ngơ tiếng đàn.
Trong đoạn thơ này, tác giả đã rất khéo léo sử dụng hai điển cố “giường treo” và “đàn kia”, gợi nhắc đến câu chuyện đầy ý nghĩa về tình bạn để nói về mối quan hệ tri kỉ giữa mình và Dương Khuê. Giờ đây, khi người tri kỉ đã không còn, thì chiếc giường vốn chỉ để tiếp bạn sẽ mãi treo trên kia không hạ xuống nữa. Cây đàn kia cũng chẳng có ai nghe để hát lên những giai điệu của trước đây.
Tất cả những niềm vui thú của cuộc sống tuổi già giờ đây đều nhạt nhẽo, không gợi nổi một chút hứng thú trong cuộc sống của Nguyễn Khuyến. Trái tim ông chìm đắm trong nỗi đau mất đi bạn hiền. Nhưng cuối cùng, giờ đây ông không có ai để chia sẻ, nên đành tự nhủ bản thân rằng mình đã già rồi, phải để nước mắt chảy ngược vào trong, chỉ khóc âm thầm ở trong lòng mà thôi. Hoặc có lẽ, ông muốn đến viếng người bạn tốt của mình bằng dáng vẻ đường hoàng, nghiêm chỉnh nhất. Không muốn xuất hiện trước mặt bạn bằng dáng vẻ đau khổ, mất mát kia.
Bài thơ “Khóc Dương Khuê” vốn được sáng tác nhằm thể hiện nỗi đau khổ của nhà thơ trước sự ra đi của người bạn tri kỉ. Nhưng nhờ cách biểu đạt tình cảm chân thực và xúc động, đồng thời kết hợp tinh tế các điển cố cùng thể thơ song thất lục bát quen thuộc. Mà tác phẩm này đã trở thành một truyện thơ Nôm đặc sắc, nổi bật của văn học Việt Nam.
Dàn ý Phân tích bài thơ Khóc Dương Khuê
>> HS tham khảo dàn ý chi tiết tại đây Dàn ý Phân tích bài thơ Khóc Dương Khuê
Phân tích bài thơ Khóc Dương Khuê Ngắn gọn
>> HS tham khảo các bài văn mẫu ngắn gọn hơn ở đây Phân tích Khóc Dương Khuê Ngắn nhất lớp 9
