Tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của biểu thức chứa dấu căn
Chuyên đề luyện thi vào 10: Tìm GTLN và GTNN của biểu thức chứa dấu căn
Trong chương trình Toán lớp 9, dạng toán tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của biểu thức chứa dấu căn là một chuyên đề rất quan trọng, thường xuyên xuất hiện trong các đề thi học kỳ cũng như kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10. Đây là dạng bài giúp học sinh rèn luyện khả năng biến đổi biểu thức, tư duy logic và biết cách áp dụng bất đẳng thức hoặc đánh giá giá trị biểu thức để tìm ra giới hạn cần thiết.
Bài viết này nằm trong chuyên đề Toán lớp 9 luyện thi vào lớp 10, sẽ cung cấp cho bạn hệ thống lý thuyết cơ bản, các phương pháp giải nhanh và chính xác, cùng với loạt bài tập có lời giải chi tiết. Từ đó, giúp học sinh làm quen và thành thạo với dạng bài quan trọng này, tăng khả năng đạt điểm cao trong các bài thi. Hãy cùng tìm hiểu ngay bên dưới!
I. Nhắc lại về cách tìm GTLN và GTNN của biểu thức chứa căn
+ Cách 1: Biến đổi biểu thức về dạng tổng hoặc hiệu của một số không âm với hằng số
- Khi biến đổi biểu thức thành tổng của một số không âm với hằng số, ta sẽ tìm được giá trị nhỏ nhất của biểu thức ấy.
- Khi biến đổi biểu thức thành hiệu của một số với một số không âm, ta sẽ tìm được giá trị lớn nhất của biểu thức ấy.
+ Cách 2: Áp dụng bất đẳng thức Cauchy (Cô-si)
- Theo bất đẳng thức Cauchy với hai số a, b không âm ta có: ![]()
Dấu “=” xảy ra khi và chỉ khi a = b
+ Cách 3: Áp dụng bất đẳng thức chứa dấu giá trị tuyệt đối:
- |a| + |b| ≥ |a + b|. Dấu “=” xảy ra khi và chỉ khi a.b ≥ 0
- |a - b| ≤ |a| + |b|. Dấu “=” xảy ra khi và chỉ khi a.b ≤ 0
+ Cách 4: Phương pháp dùng điều kiện xác định
II. Bài tập ví dụ về bài toán tìm GTLN và GTNN của biểu thức chứa căn
Bài 1: Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức
.
Hướng dẫn giải
Điều kiện xác định x ≥ 0
Để A đạt giá trị lớn nhất thì
đạt giá trị nhỏ nhất
Có 
Lại có 
Dấu “=” xảy ra ![]()
Min![]()
Vậy Max![]()
Bài 2: Cho biểu thức 
a, Rút gọn biểu thức A.
b, Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức
.
Hướng dẫn giải
a,
với x > 0, x ≠ 1


b,
với x > 0, x ≠ 1
Với x > 0, x ≠ 1, áp dụng bất đẳng thức Cauchy có: 

Dấu “=” xảy ra
(thỏa mãn)
Vậy max![]()
Bài 3: Cho biểu thức
với x ≥ 0, x ≠ 4
a, Rút gọn biểu thức A.
b, Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức A.
Hướng dẫn giải
a,
với x ≥ 0, x ≠ 4




b, Ta có:
![]()
![]()
Dấu “=” xảy ra ⇔ x = 0
Vậy min
Bài 4: Cho hai biểu thức:
và
với
.
a) Rút gọn biểu thức N.
b) Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức
.
Hướng dẫn giải
a. Ta có:
![]()
![]()
![]()
![]()
b) Với
thì
![]()

Vậy giá trị nhỏ nhất của H là
khi
.
Bài 5: Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức
. Biết
và
với
.
Hướng dẫn giải
Ta có:
![]()
Vì ![]()
![]()
Vậy GTLN
.
Bài 6: Cho các biểu thức:
và
với
.
a) Rút gọn biểu thức B.
b) Với
Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức
.
Hướng dẫn giải
a) Rút gọn biểu thức B ta được:![]()
b) Ta có:
![]()
Áp dụng bất đẳng thức Cauchy chi hai số không âm ta được:
![]()
Vậy GTNN
.
Bài 7: Cho hai biểu thức:
và
với
.
a) Thu gọn biểu thức K.
b) Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức
.
Hướng dẫn giải
a) Thu gọn biểu thức K ta được:
![]()
b) Ta có:
![]()
![]()
Xét ![]()
Áp dụng bất đẳng thức Cauchy chi hai số không âm ta được:
![]()
Vậy GTLN
.
Bài 8: Cho biểu thức
với
.
a) Rút gọn biểu thức L.
b) Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức
.
Hướng dẫn giải
b. ![]()
Kết hợp với điều kiện
ta được: ![]()
![]()
![]()
![]()
Áp dụng bất đẳng thức Cauchy chi hai số không âm ta được:
![]()
![]()
Vậy giá trị lớn nhất
.
III. Bài tập tự luyện về tìm GTLN và GTNN của biểu thức chứa căn
Bài 1: Cho hai biểu thức
và
với ![]()
a. Tính giá trị của biểu thức
khi
.
b. Rút gọn biểu thức ![]()
c. Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức
.
Bài 2: Cho hai biểu thức
và
với
.
a. Tính giá trị của biểu thức
khi
.
b. Rút gọn biểu thức
.
c. Đặt
. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức
.
Bài 3: Cho hai biểu thức
và
với ![]()
a. Tính giá trị của biểu thức
khi
.
b. Rút gọn biểu thức
.
c. Với
. Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức
.
Bài 4: Cho biểu thức
và
với ![]()
a. Tính giá trị của biểu thức
khi
.
b. Rút gọn biểu thức
.
c. Tìm
để biểu thức
đạt giá trị lớn nhất.
Bài 5: Cho
và
với ![]()
a. Tính giá trị của
khi
.
b. Rút gọn
.
c. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức
.
Bài 6: Cho hai biểu thức
và
với ![]()
a. Tính giá trị của biểu thức
khi
.
b. Rút gọn biểu thức
.
c. Cho
. Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức
.
Bài 7: Cho biểu thức
và
với
.
a. Tính giá trị của biểu thức
khi
.
b. Rút gọn biểu thức
.
c. Cho
. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức
.
Bài 8: Cho hai biểu thức
và
với ![]()
a. Tính giá trị của biểu thức
khi ![]()
b. Chứng minh ![]()
c. Tìm tất cả các giá trị của
để biểu thức
đạt giá trị nhỏ nhất.
Bài 9: Cho biểu thức
và
với ![]()
a. Tìm các giá trị của
để
.
b. Rút gọn biểu thức
.
c. Tìm số thực dương
sao cho
đạt giá trị lớn nhất.
Đáp án bài tập tự rèn luyện
Bài 1.
Thay
(thỏa mãn điều kiện) vào biểu thức
ta được ![]()
a. Ta có
.
Khi đó
.
b. Ta có
.
Để biểu thức
có giá trị lớn nhất thì
là số dương lớn nhất hay
có giá trị bé nhất.
Mà
nên
có giá trị nhỏ nhất bằng
. Đạt được khi ![]()
Vậy giá trị lớn nhất của biểu thức
bằng
. Đạt được khi
.
Bài 2.
Thay
( thỏa mãn điều kiện) vào biểu thức
, ta được ![]()
Ta có ![]()
Ta có ![]()
![]()
Để
đạt giá trị nhỏ nhất thì
là số dương lớn nhất hay
là số dương bé nhất.
Nhận thấy
với mọi ![]()
.
Dấu
xảy ra khi
(thỏa mãn)
✨ Bài viết chỉ trích dẫn một phần nội dung, mời bạn tải tài liệu đầy đủ để nắm trọn kiến thức.
------------------------------------------------------------------
Trên đây là toàn bộ nội dung về cách tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của biểu thức chứa dấu căn Toán 9, một trong những chuyên đề không thể thiếu trong hành trang ôn thi vào lớp 10 môn Toán. Khi luyện tập thường xuyên và nắm rõ các phương pháp đánh giá biểu thức, sử dụng bất đẳng thức Cauchy–Schwarz, AM–GM hoặc biến đổi hợp lý, học sinh sẽ có thể giải nhanh và chính xác mọi dạng bài.
Nếu bạn đang trong quá trình luyện đề, đừng quên kết hợp các kiến thức trong chuyên đề Toán lớp 9 luyện thi vào lớp 10 để có chiến lược học tập hợp lý. Tài liệu sẽ còn cập nhật thêm nhiều bài tập nâng cao, đề thi thử, và mẹo giải nhanh theo hướng ra đề mới nhất.
Hãy lưu lại bài viết, chia sẻ với bạn bè để cùng học tốt hơn và tiếp tục theo dõi các nội dung trong chuyên mục Ôn thi vào lớp 10 môn Toán để không bỏ lỡ bất kỳ dạng bài nào quan trọng nhé!