Phân tích tâm trạng của tác giả thể hiện trong bài thơ Tâm tư trong tù của Tố Hữu
Phân tích tâm trạng của tác giả trong bài thơ Tâm tư trong tù
Văn mẫu lớp 12: Phân tích tâm trạng của tác giả thể hiện trong bài thơ Tâm tư trong tù của Tố Hữu được VnDoc sưu tầm và giới thiệu tới các em học sinh cùng quý thầy cô tham khảo, củng cố kỹ năng cần thiết cho bài kiểm tra viết sắp tới đây của mình. Mời các em học sinh cùng tham khảo.
Tâm trạng của tác giả thể hiện trong bài thơ Tâm tư - mẫu 1
Đối với Tố Hữu, "chuyện thơ (...) là chuyện đời", "Thơ không phải chỉ là văn chương mà chính là gan ruột"!) Đúng vậy, thơ Tố Hữu là sự phơi trải tâm tư của chính nhà thơ với cuộc đời. Toàn bộ tập thơ Từ ấy là tiếng lòng của một thanh niên khao khát lý tưởng, tự ca hát niềm vui lớn của mình khi bắt gặp lý tưởng cộng sản, được chiến đấu và hy sinh cho lý tưởng ấy. Tập thơ còn như một cuốn nhật ký tâm hồn, ghi lại tất cả những suy nghĩ, tâm tư của một người cộng sản trẻ tuổi lần đầu tiên đối mặt với gian khổ, chốn lao lúng. Tâm tư trong tù là một bài thơ như thế.
Vào cuối tháng 4 năm 1939, trong một cuộc khủng bố của thực dân, lần đầu tiên Tố Hữu bị bắt và giam tại nhà lao Thừa phủ (Huế).
Cũng như nhiều chiến sĩ cộng sản khác, Tố Hữu bắt đầu cho ra những bài thơ viết từ ngục tối, từ 'xiềng xích" gông cùm. Văn học cách mạng thời kỳ này rất nhiều thơ tù. Mỗi bài thơ là một bản quyết tâm thu, là những lời đầy tâm huyết, thể hiện bản lĩnh sắt đá và niềm tin bất diệt vào ngày mai tươi sáng. Bản thân nhà thơ Tố Hữu, từ khi bước chân vào cuộc đời hoạt động cách mạng cũng đã thấu hiểu hết nỗi nguy nan vất vả:
Đời cách mạng từ khi tôi đã hiểu
Dấn thân vô là phải chịu tù đày
Là gươm kề tận cổ, súng kề tai
Là thân sống chỉ coi còn một nửa
Dẫu biết thế, dẫu đinh ninh là thế, nhưng khi đã rơi vào ngục thất, nhà thơ vẫn không tránh khỏi cảm giác bàng hoàng trước sự khác biệt giữa hai thế giới trong và ngoài cánh cửa nhà tù:
Cô đơn thay là cảnh thân tù
Tai mở rộng và lòng sôi rạo rực
Tôi lắng nghe tiếng đời lăn náo nức
Ở ngoài kia sung sướng biết bao nhiêu!
Đây âm u đôi ánh lạt ban chiều
Len nhè nhẹ qua rào ô cửa nhỏ
Đây lạnh lẽo bốn tường vôi khắc khổ
Đây sàn lim, manh ván ghép sầm u...
Đây chính là tâm trạng rất chân thật của nhà thơ, dẫu là một nhà thơ cộng sản. Người cộng sản cũng là con người như bao con người khác, thậm chí phải người hơn người khác. Họ cũng biết buồn đau, cũng cảm thấy cô đơn khi bị cách biệt với đồng bào, đồng chí, với cuộc sống bên ngoài. Ngoài kia là ánh sáng, là niềm vui náo nức; trong này là lạnh lẽo, sầm u. Ngoài kia là tự do, trong này là ngục tối. Nỗi cô đơn như thấm thía vào từng đường gân thớ thịt người tù. Không phải ngẫu nhiên, đoạn thơ "Cô đơn thay là cảnh thân tù...ở ngoài kia sung sướng biết bao nhiêu" được lập lại hai lần. Nó thể hiện nỗi đau khổ của người chiến sĩ trẻ đang say sưa tung cánh trong không gian của chân lý và ánh sáng "Trên chín từng cao bát ngát trời"..., bỗng bị giam chặt giữa bốn bức tường chật hẹp của ngục thất Chính trong cảnh ngộ bị cắt đứt với cuộc sống, nhà thơ càng thêm yêu tha thiết cuộc sống. Hơn lúc nào hết, ông cảm thấy gắn bó máu thịt với cuộc đời và thính giác đã giúp ông liên hệ với cuộc đời. Lạ thay chính lúc này đây, thi sĩ cảm thấy nhưng âm thanh bên ngoài sao mà rộn rã, sao mà hân hoan, ríu rít đến thế!
Ôi! hôm nay sao nhựa sống tràn trề
Trong những tiếng nghe chừng quen thuộc quá
Nghe gió xối trên cành cây ngọn lá
Nghe mênh mang sức khỏe của trăm loài
Tôi mơ hồ nghe tất cả bên ngoài
Đang ríu rít giữa một trời rộng rãi
Đang hút mật của đời xây hoa trải
Hương tự do thơm ngát cả ngàn ngày.
Mỗi âm thanh lại gợi lên theo nó những hình ảnh thật là sinh động và náo nức. Đó là tiếng chim reo theo gió, tiếng dơi vội vã đập cánh lúc chiều buông, tiếng gió xối ào ào trên cành cây ngọn lá... Mọi âm thanh đều hối hả, đều gấp gáp, đều náo nức, sôi động hơn bao giờ hết. Phải chăng đó là sự cộng hưởng của "tiếng đời" và tiếng lòng của một con người tha thiết yêu cuộc sống và khao khát tự do. Nghĩa là thi sĩ đã nhận ra những dấu hiệu của cuộc sống bên ngoài không chỉ bằng cái kênh của thính giác mà còn bằng những giây ăng ten hết sức nhạy cảm của lòng mình. Thật vậy, phải có một tấm lòng yêu cuộc đời đến thế nào đó mới có thể lắng nghe và phân biệt được những âm thanh hết sức mơ hồ dễ bị chìm lấp trong không khí náo động của đời thường:
Nghe chim reo trong gió mạnh lên triều
Nghe vội vã tiếng dơi chiều đập cánh
Nghe lạc ngựa dừng chân bên giếng lạnh
Dưới đường xa, nghe tiếng guốc đi về
Có những tiếng động tưởng không có gì đáng để ý của cuộc sống đời thường, vậy mà có sức gợi đến kỳ lạ. Chẳng hạn như cái tiếng guốc đi về dưới đường xa có gì quan trọng đâu mà qua tâm hồn nhà thơ, nó đã gợi lên cả không khí yên ắng, vắng vẻ của thành phố Huế vô cùng thân thiết. Thực ra thì chính những chi tiết tưởng như vụn vặt ấy đã làm nên cuộc đời này và khi phải xa cách nó, ta mới thấy da diết nhớ.
Đọc bài thơ chúng ta rất dễ nhận ra bố cục hai phần của nó. Phần đầu là những cảm xúc tuôn trào, những tình cảm bồng bột rất đỗi hồn nhiên, chân thật. Đoạn hai là những suy nghĩ là sự bừng tỉnh của lý trí. Dường như dòng cảm xúc dâng trào lên mãnh liệt rồi qua đi, như con sóng dềnh lên rồi lắng xuống nhường chỗ cho lý trí tỉnh táo suy xét. Một sự nỗ lực của ý chí cách mạng để chế ngự cảm xúc mà nhà thơ cho là "không chính đáng". Người thi sĩ - chiến sĩ chân thành và thẳng thắn kiểm điểm những suy nghĩ mềm yếu của mình. Õng phê phán một cách nghiêm khắc thái độ buồn, cô đơn và nhận thức không đúng khi so sánh nỗi buồn của cảnh thân tù với niềm vui sống bên ngoài. Nhà thơ tự thấy mình "ảo tưởng" và "ngây thơ" trong nhận thức, vì không hiểu được rằng trong xã hội ấy ở đâu chẳng là nhà tù, cả đất nước là một trại giam khổng lồ:
Tôi chiều nay giam cấm hận trong lòng
Chỉ là một giữa loài người đau khổ
Tôi chỉ là một con chim non bé nhỏ
Vứt trong lồng con giữa một lồng to.
Như thể bị vào tù đâu phải tách biệt hẳn với đời. Nhà thơ như bỗng thấy thoát khỏi nỗi giày vò vì cô đơn. Nghị lực như được củng cố, ý chí được nâng cao ông bỗng cảm thấy sục sôi một nhiệt huyết. cách mạng, cháy sáng một niềm tin ở ngày mai:
Tôi chỉ một giữa muôn người chiến đấu
Vẫn đứng thẳng trên đường đầy lửa máu
Chân kiêu căng không thoái bộ bao giờ
Và
Tôi chưa chết nghĩa là chưa hết hận
Nghĩa là chưa hết nhục của muôn đời
Nghĩa là còn tranh đấu mãi không thôi.
Dường như xiềng xích, gông cùm, tù đày không còn có nghĩa gì khi người cộng sản đã quyết hiến dâng đời mình cho cách mạng, cho sự nghiệp giải phóng dân tộc Kết thúc bài thơ vẫn là âm thanh của cuộc sống bên ngoài dội vào, nhưng là một tiếng còi tàu giục giã, một tiếng kèn hiệu kêu gọi lên đường:
Có một tiếng còi xa trong gió rúc.
Tâm tư trong tù là một trong những bài thơ tiêu biểu của Tố Hữu viết trong thời gian bị xiềng xích. Nó đã ghi lại được một cách chân thực, hồn nhiên những diễn biến tâm trạng và tâm tư của người cộng sản trẻ tuổi lần đầu tiên đối mặt với những thử thách của lao tù. Bài thơ giúp cho ta biết yêu quý và nâng niu cuộc sống này, biết trân trọng một "tiếng guốc đi về" trên hè phố, một tiếng "dơi chiều đập cánh" trước hiên nhà, một "tiếng gió xối" trên vòm cây ngoài ngõ, biết khoan khoái khi được hít thở "hương tự do" thơm ngát trên bầu trời của quê hương mình, biết phấn đấu để bảo vệ và xây dựng nó.
Tâm trạng của tác giả thể hiện trong bài thơ Tâm tư - mẫu 2
Bài thơ Tâm tư trong tù được Tố Hữu sáng tác trong thời gian ông bị kẻ thù bắt giam tại xà lim hoàn toàn cách biệt với cuộc sống bên ngoài ở nhà lao Thừa Thiên. Đối với một thanh niên mới mười chín tuổi vừa được giác ngộ cách mạng, đang hăng say hoạt động giữa bạn bè đồng chí với bao niềm vui sướng tin yêu bồng bột, có phần lãng mạn thì việc bị bắt giam như thế là một bước ngoặt gây xáo động mạnh mẽ trong tâm hồn. Có lẽ vì thế mà Tâm tư trong tù đã thể hiện rất chân thật những cảm xúc, những nhận thức của một người trẻ tuổi, một người chiến sĩ lần đầu tiên bị giam hãm trong tù ngục, đó là nỗi cô đơn và niềm khao khát tự do, là tâm trạng phấn chấn vì tự đấu tranh được với mình, là lời thề giữ vững ý chí và quyết tâm chiến đấu vì sự nghiệp cách mạng.
Cảm giác cô đơn:
Hướng ra cuộc sống bên ngoài
Suy nghĩ về tự do
Ở phần đầu bài thơ, Tố Hữu đã thể hiện nổi bật cảm giác cô đơn của mình qua sự đối lập tương phản giữa hai cảnh đời, giữa hai thế giới. Trước hết, cảm giác cô đơn được xác nhận ngay trong điệp khúc: “Cô đơn thay là cảnh thân tù ”. Tiếng kêu ấy vang lên khi nhà thơ cùng một lúc hướng giác quan về hai phía tai “nghe tiếng đời lăn náo nức” bên ngoài, và mắt nhìn cận cảnh trong bốn bức tường nhà giam chặt hẹp, tối tăm.
Đây âm u đôi ánh lạt ban chiều
Len nhẹ nhẹ qua rào ô cửa nhỏ
Đây lạnh lẽo bốn tường vôi khắc khổ
Đây sàn lim manh ván ghép sầm u...
Cảnh trong tù được quan sát và miêu tả rất cụ thể: Vài tia nắng nhợt nhạt lúc hoàng hôn khiến cho không khí nhà giam thêm “âm u”, một ô của sổ vốn đã nhỏ bé nhưng lại được rào kín bằng những song sắt kiên cố đến mức ngay cả tia nắng chiều yếu ớt cũng phải "len nhẹ nhẹ mới vào được bên trong, bốn bức tường xám xịt càng làm tăng thêm vẻ ghê sợ của nơi đày đọa con người, những mảnh ván đen đủi càng làm cho phòng giam thêm “sầm ù” (tối sầm, âm u). Tất cả chỉ có vậy, ảm đạm và nghiệt ngã đối với một người tuổi trẻ đang yêu đời, khao khát tự do. Điệp từ “dãy” tầng tầng lớp lớp giới thiệu những cảnh tù đày cụ thể và diễn tả tâm trạng khổ sở, day dứt của người trẻ tuổi.
Chính trong cảm giác cô đơn. Tố Hữu đã tập trung cao độ sự chú ý về thính giác để lắng nghe những âm thanh của thế giới bên ngoài đang vọng vào nhà giam:
Tôi lắng nghe tiếng đời lăn náo nức
Ở ngoài kia vui sướng biết bao nhiêu!
Nhà thơ nghe mà như nhìn thấy tất cả những hình ảnh sinh động đang diễn ra ở thế giới bên ngoài những con chim vui hót, những con dơi chiều đập cánh thật “vội vã’’, một con ngựa dừng chân bên giếng lạnh, ai đó đang đi xa đần trên đường. Điệp khúc “Ở ngoài kia vui sướng biết bao nhiêu" đã diễn tả rất thành công nỗi thèm khát cuộc sống tự do không giấu giếm của tác giả. Với người đang bị giam trong ngục, những âm thanh đó có sức gợi rất lớn, đặc biệt là gợi lên niềm khao khát được hòa mình vào cuộc sống tự do:
Ôi! Hôm nay sao nhựa sống tràn trề
Trong những tiếng nghe chừng quen thuộc quá!
Nghe gió xối trên cành cây ngọn lá
Nghe mênh mang sức khỏe của trăm loài.
Cũng vì quá cô đơn và khao khát tự do nên nhà thơ đã tưởng tượng ra cái thế giới bên ngoài là một trời rộng rãi. đời xây hoa trái... Hương tự do thơm ngát cà ngàn ngày... ”, Nhưng rồi những giây phút mơ mộng và đầy ảo tưởng rồi cùng qua đi, nhà thơ đã bình tĩnh, tỉnh táo lại để suy xét về nhiều điều, về tự do. Tố Hữu thấy rõ dưới ách thống trị của bọn thực dân phong kiến, cái thế giới bên ngoài kia cũng chẳng có tự do thực sự. Trái lại:
Ở ngoài kia... biết bao thân tù hăm
Đọa đày trong những hố thẳm không cùng
Từ đó, nhà thơ cảm nhận sâu sắc rằng, cả xã hội đương thời cũng chỉ là một nhà tù khổng lồ, bao trùm vô số những nhà tù nhỏ khác, ở đây có một mối liên tương giữa cái riêng và cái chung, giữa cá nhân và dân tộc, bi kịch của nhà thơ chỉ là một trường hợp cụ thể của bi kịch mất nước của dân tộc ta mà thôi:
Tôi chiều nay giam cấm hận trong lòng
Chỉ là một giữa loài người đau khổ
Tôi chỉ một con chim non bé nhỏ
Vứt trong lồng con giữa một lồng to.
Lời thề giữ vững ý chí và quyết tâm chiến đấu:
Dự đoán về con đường tù đày
Khẳng định quan niệm sống chết
Khi đã nhận thức đúng đắn về thực trạng đen tối của xã hội đương thời, bài thơ đã có sự chuyển hướng trong mạch tâm tư của chủ thể trữ tình. Nhà thơ thấy được giữa cá nhân và cộng đồng dân tộc có chung thân phận, cũng có nghĩa là có chung trách nhiệm, bản thân nhà thơ là một tù nhân nhưng cũng là một người đứng cùng đội ngũ với những chiến sĩ ở ngoài nhà tù đang dũng cảm chiến đấu cho Tổ quốc độc lập tự do. Tuy thừa nhận tâm trạng cô đơn trong tù là không thể tránh khỏi (Cô đơn thay là cảnh thân tù) nhưng khi đã xác định tư thế người chiến sĩ, nhà thơ không còn cảm thấy cô đơn nữa mà cảm thấy phấn chấn, quyết tâm tiếp tục cuộc chiến đấu ngay trong nhà tù. Bằng cảm hứng tự hào, tác giả đã khắc họa hình ảnh người chiến sĩ trẻ tuổi hiên ngang, bất khuất trong các văn thơ rất hào hùng dưới đây:
Tôi chỉ một giữa muôn người chiến đấu
Vẫn đứng thẳng trên đường đầy lửa máu
Chân kiêu căng không thoái bộ bao giờ!
Chính sự cảm nhận về mối quan hệ gắn bó hòa hợp giữa cuộc sống chung của cá nhân với vận mệnh chung của dân tộc đã tiếp một nguồn sức sống mới để nhà thơ thêm kiêu hãnh, tự hào về lí tưởng cao đẹp mà mình đã lựa chọn, thêm sức mạnh để vượt qua những thử thách khó khăn. Một lần nữa trí tưởng tượng của Tố Hữu lại vượt lên trên thực tại lao tù nhưng không phải để đến với những ảo ảnh như ở đoạn thơ trên mà để dự đoán về những bước sắp tới trên con đường tù đày, từ đó thêm quyết tâm giữ vững lòng trung tình với cách mạng:
Nơi đây ai là Đắc Pao, Lao Bảo
Là Côn Lôn, thế giới của ưu phiền
Tôi sẽ cười như kẻ sẵn lòng tin
Giữ trinh bạch linh hồn trong bụi bẩn
Tố Hữu đã kết thúc bài thơ của mình với những câu thơ mang dáng điệu của những lời Tuyên ngôn phát biểu về quan niệm sống, chết của người chiến sĩ cách mạng. Đối với họ, đã làm người thì không thể sống kiếp nô lệ nhục nhã, sống là phải đấu tranh cho tự do, là sẵn sàng chấp nhận mọi gian khổ, nguy hiểm, hi sinh, còn sống là còn chiến đấu không ngừng
Tôi chưa chết, nghĩa là chưa hết hận
Nghĩa là chưa hết nhục của muôn đời
Nghĩa là còn tranh đấu mãi không thôi
Còn trừ diệt cả một loài thú độc
Với ý thơ này, ông ĐặngThai Mai có nhận xết: “Những câu thơ như thế chính là bản quyết tâm thư của một người chiến sĩ không hề do dự trước nhiệm vụ, không lùi bước trước bạo lực quân thù".
Có thể thấy sự vận động từ cảm xúc đến nhận thức trong bài thơ này không hề tạo tính chất mâu thuẫn giữa hai yếu tố ấy. Trái lại, chúng hoàn toàn thống nhất và cùng góp phần biểu hiện đặc điểm hồn thơ Tố Hữu trên chặng đường cách mạng đầu tiên: đó là sự cố gắng không ngừng để vượt lên, để điều khiển, chế ngự những cảm xúc bồng bột của tuổi trẻ bằng sự soi sáng của nhận thức xã hội, của ý chí cách mạng.
---------------------
Trên đây VnDoc hướng dẫn các bạn học tốt bài Văn mẫu lớp 12: Phân tích tâm trạng của tác giả thể hiện trong bài thơ Tâm tư trong tù của Tố Hữu. Ngoài ra các bạn có thể soạn bài Ngữ văn 12 được VnDoc sưu tầm, chọn lọc để học tốt môn Ngữ văn 12