Giáo án tích hợp Năng lực số, AI Tiếng Việt lớp 5 (Cả năm)

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

1. Khởi động (5 phút)

Mục tiêu: Giúp HS có tâm thế tiếp nhận các bài học của sách Tiếng Việt 5 nói chung và các bài học trong chủ điểm đầu tiên Thế giới tuổi thơ nói riêng.

Cách tiến hành:

- GV giới thiệu chương trình môn Tiếng Việt và cấu trúc sách Tiếng Việt 5.

- HS mở SGK Tiếng Việt 5, xem mục lục và lắng nghe lời giới thiệu của GV.

- GV nêu: Sách Tiếng Việt 5 vẫn thống nhất với các lớp 3 và 4; mỗi tuần có 7 tiết, chia làm 2 bài học lớn; mỗi bài học gồm hoạt động Đọc, Luyện từ và câu, Viết; bài thứ hai trong 4 tiết gồm Đọc, Viết, Nói và nghe hoặc Đọc mở rộng.

- HS theo dõi, nắm cấu trúc chung của môn học trong năm học.

- GV yêu cầu HS quan sát tranh chủ điểm Thế giới tuổi thơ và nêu nội dung tranh.

- HS quan sát tranh chủ điểm, nêu nội dung tranh theo cảm nhận.

- 1 - 2 HS nêu: Tranh vẽ các bạn nhỏ đang chơi trốn tìm. Một bạn nam úp mặt vào thân cây, các bạn khác chạy khắp các hướng để tìm chỗ trốn. Vẻ mặt các bạn đều vui vẻ, hồn nhiên.

- GV gợi mở: Các bạn nhỏ đang chơi dưới bóng cây xanh, có gió, có bãi cỏ, có không gian thiên nhiên rộng đẹp. Bức tranh thể hiện điều gì?

- HS trả lời: Bức tranh thể hiện sự vui tươi, bình yên, hồn nhiên của tuổi thơ; thiên nhiên đem lại không gian vui chơi đẹp cho các bạn nhỏ.

- GV tổng hợp ý kiến: Bức tranh sẽ cho các em thấy thiên nhiên của chủ điểm đầu tiên, đó là thế giới tuổi thơ hồn nhiên và bình yên của chính các em. Thế giới tuổi thơ sẽ dẫn các em tới những câu chuyện, bài thơ viết về thế giới tuổi thơ, về tình bạn, về kỉ niệm với người thân, với thầy cô, về những trò chơi và những giây phút vui chơi đáng nhớ.

- HS lắng nghe, hiểu ý nghĩa chủ điểm và chuẩn bị vào bài đọc đầu tiên.

- GV giao việc cho HS đọc yêu cầu của khởi động: Trao đổi với bạn những trò chơi hay hoạt động mà em thường thực hiện khi chơi ngoài trời.

- HS đọc yêu cầu, trao đổi với bạn trong nhóm về những trò chơi hoặc hoạt động mình thường thực hiện khi chơi ngoài trời.

- GV hướng dẫn HS suy nghĩ về những trò chơi thường chơi ngoài trời để trao đổi với bạn.

- HS nêu: chơi trốn tìm, bịt mắt bắt dê, thả diều, đá bóng, nhảy dây, chạy tiếp sức, nhặt hoa cỏ, quan sát mây, nghe tiếng gió,...

- GV mời 1 - 2 nhóm trình bày kết quả trước lớp.

- Đại diện 1 - 2 nhóm trình bày; các nhóm khác lắng nghe và góp ý.

- GV giới thiệu: Những trò chơi hay hoạt động ngoài trời mang lại nhiều điều thú vị cho HS. Khi chơi ngoài trời, HS hòa vào thiên nhiên, được vui chơi trong một môi trường trong lành và thoáng đãng. Ngoài ra, khi chơi ngoài trời, HS có thể phát huy sự sáng tạo. Hôm nay, các em sẽ được tìm hiểu một câu chuyện về một trò chơi thú vị của các bạn nhỏ.

- HS lắng nghe, liên hệ với trải nghiệm của bản thân.

- GV mời HS đọc tên bài: Thanh âm của gió.

- 1 HS đọc tên bài, cả lớp đọc thầm tên bài.

- GV hỏi: Theo em, thanh âm của gió có thể là những âm thanh như thế nào?

- HS phỏng đoán: có thể là tiếng lá cây xào xạc, tiếng gió thổi qua đồng cỏ, tiếng suối chảy, tiếng sáo, tiếng thì thầm, tiếng cười,...

- GV có thể cho HS đoán nội dung câu chuyện: Sau từ giới thiệu khái quát bài đọc Thanh âm của gió, hôm nay các em sẽ luyện đọc câu chuyện Thanh âm của gió. Các em sẽ đọc kĩ để hiểu các bạn nhỏ trong câu chuyện đã sáng tạo ra trò chơi gì thú vị.

- HS nêu phỏng đoán về nội dung câu chuyện và sẵn sàng đọc bài.

2. Khám phá: Hoạt động luyện đọc (15 phút)

Mục tiêu: HS biết đọc đúng, đọc diễn cảm bài đọc Thanh âm của gió; biết ngắt nghỉ, nhấn giọng phù hợp và hiểu nghĩa một số từ ngữ trong bài.

Cách tiến hành:

- GV đọc mẫu toàn bài. GV đọc diễn cảm, nhấn giọng ở những từ ngữ phù hợp; những tình tiết bất ngờ hoặc từ ngữ thể hiện tâm trạng, cảm xúc của nhân vật hoặc một số từ ngữ khiếm âm thanh.

- HS nghe GV đọc mẫu, theo dõi văn bản trong SGK.

- HS quan sát văn bản trang đầu của bài đọc, chú ý tranh minh họa và phần mở đầu câu chuyện.

- GV hướng dẫn đọc đúng: Đọc đúng các từ ngữ chứa tiếng dễ phát âm sai: chiều, nhiên, lạ lẫm, lần lượt, thung lũng, lũ trâu,...

- HS luyện đọc từ khó theo hướng dẫn, sửa lỗi phát âm cho nhau.

- GV hướng dẫn HS ngắt giọng ở những câu dài, ví dụ: Chiều về,/ đàn trâu no cỏ đằm mình dưới suối,/ chúng tôi thỏa thích tìm những viên đá đẹp cho mình.// Khi nghe anh tôi kể/ cái hồi chơi trò bịt tai nghe tiếng gió,/ bố bảo/ nghe thì đã thích,/ nhất định sáng mai bố sẽ thử ngay/ xem gió nói điều gì,...

- HS luyện ngắt nghỉ đúng ở câu dài, đọc lại câu theo nhịp GV hướng dẫn.

- GV hướng dẫn đọc đúng ngữ điệu: giọng kể chuyện, thay đổi ngữ điệu khi đọc lời nói trực tiếp của các nhân vật; đọc đúng ngữ điệu ngạc nhiên, ngữ điệu đồng tình.

- HS đọc nối tiếp đoạn, nhận xét bạn đọc về phát âm, ngắt nghỉ và ngữ điệu.

- GV chia đoạn luyện đọc: Đoạn 1 từ đầu đến “những viên đá đẹp cho mình”; đoạn 2 tiếp theo đến “cười, cười, cười,...”; đoạn 3 còn lại.

- HS đánh dấu đoạn vào SGK và chuẩn bị đọc nối tiếp.

- GV nhận xét việc đọc của HS theo cặp, theo nhóm, có thể mời 3 HS đọc nối tiếp bài đọc trước lớp.

- HS đọc nối tiếp theo cặp, theo nhóm; 3 HS đọc nối tiếp trước lớp.

- GV hướng dẫn tìm nghĩa từ ngữ: men theo, đầm mình, thung lũng.

- HS lắng nghe, có thể tra từ điển hoặc giải nghĩa theo ngữ cảnh.

- GV gợi ý nghĩa từ: men theo là di chuyển lần theo phía bên bờ suối; đầm mình là ngâm mình lâu trong nước; thung lũng là vùng đất trũng thấp giữa hai sườn dốc.

- HS nhắc lại nghĩa từ và đặt câu ngắn với từ vừa học nếu được yêu cầu.

3. Luyện tập: Hoạt động đọc hiểu (15 phút)

Mục tiêu: HS trả lời đầy đủ các câu hỏi đọc hiểu trong SGK; biết dựa vào chi tiết, lời nói, hành động của nhân vật để nêu suy nghĩ và cảm nhận của mình.

Mục tiêu tích hợp: HS biết cảm nhận vẻ đẹp của suối, đồng cỏ, tiếng gió trong bài đọc; hình thành tình yêu quê hương, ý thức giữ gìn cảnh quan và biết chơi hòa đồng, nhường nhịn, tôn trọng bạn bè.

Cách tiến hành:

- HS quan sát phần tiếp theo của bài đọc và phần câu hỏi đọc hiểu.

- GV hướng dẫn chung trước khi trả lời câu hỏi đọc hiểu: HS có thể làm theo một trong ba cách: nêu lần lượt từng câu hỏi, dành thời gian cho HS chuẩn bị câu trả lời theo cặp/nhóm rồi mời một số HS phát biểu trước lớp; làm việc theo nhóm trao đổi, thống nhất câu trả lời cho từng câu hỏi; phát phiếu học tập để HS viết vắn tắt câu trả lời.

- HS nắm cách làm việc, chuẩn bị trả lời câu hỏi theo hình thức GV yêu cầu.

Câu 1.

- GV nêu câu hỏi: Khung cảnh thiên nhiên khi các bạn nhỏ đi chăn trâu được miêu tả thế nào?

- HS đọc lại đoạn đầu của bài đọc, chuẩn bị câu trả lời.

- GV hướng dẫn HS đọc lại đoạn đầu của bài đọc và xem tranh minh họa để hình dung về khung cảnh thiên nhiên được miêu tả trong bài.

- 1 - 2 HS phát biểu, lớp nhận xét.

- GV yêu cầu HS nhắc lại ý kiến có sức thuyết phục hoặc tổng hợp các ý kiến của HS.

HS trả lời:

- Khung cảnh thiên nhiên rất đẹp, trong trẻo và bình yên: có suối nhỏ nước trong vắt, nắng chiếu xuống đáy suối làm những viên đá cát sỏi lấp lánh

- một bên suối là đồng cỏ rộng

- thỉnh thoảng lại có gió thổi qua tai như đùa nghịch

- chiều về, đàn trâu no cỏ đằm mình dưới suối.

Tích hợp Lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống: GV lồng ghép giáo dục tình yêu quê hương từ những hình ảnh gần gũi trong bài đọc như suối nhỏ, đồng cỏ, tiếng gió, đàn trâu; giúp HS hiểu tình yêu quê hương không chỉ là lời nói mà còn thể hiện bằng việc biết quan sát, trân trọng, giữ gìn cảnh vật và sống chan hòa với bạn bè.
- GV đặt câu hỏi dẫn: Khi đọc những chi tiết tả suối nhỏ, đồng cỏ, thung lũng đầy gió, em cảm nhận quê hương mình có những vẻ đẹp nào đáng yêu? Em cần làm gì để thể hiện tình yêu quê hương trong những việc nhỏ hằng ngày?
- GV hướng dẫn HS liên hệ theo các việc làm cụ thể: giữ vệ sinh sân trường, không xả rác ở nơi vui chơi, bảo vệ cây xanh, không làm bẩn suối/kênh rạch, biết chơi đoàn kết, nhường nhịn và tôn trọng cảm xúc của bạn.
- GV chốt: Tình yêu quê hương bắt đầu từ việc biết yêu cảnh vật gần gũi, biết lắng nghe vẻ đẹp của thiên nhiên, giữ gìn môi trường sống và cư xử văn minh với mọi người.

- HS chia sẻ cảm nhận về vẻ đẹp quê hương trong bài: suối nhỏ trong vắt, đồng cỏ rộng, gió thổi qua thung lũng, đàn trâu đằm mình dưới suối.
- HS nêu việc làm cụ thể: Em cần yêu quý thiên nhiên, giữ vệ sinh nơi vui chơi, bảo vệ cây xanh, không vứt rác xuống suối, không bẻ cành hái hoa; khi chơi với bạn cần đoàn kết, hòa đồng, nhường nhịn và chơi an toàn.
- HS ghi nhớ: Tình yêu quê hương được thể hiện từ những việc nhỏ, vừa sức, thực hiện hằng ngày.

Câu 2.

- GV nêu câu hỏi: Em Bống đã phát hiện ra trò chơi gì? Theo em, vì sao các bạn thích trò chơi đó?

- 1 - 2 HS trả lời câu hỏi 2a, sau đó 1 - 2 HS trả lời câu hỏi 2b.

- GV hướng dẫn HS đọc lại đoạn hội thoại giữa các bạn nhỏ, chú ý cách các bạn bịt tai để nghe tiếng gió.

HS trả lời:

- Em Bống phát hiện ra trò chơi bịt tai nghe gió. Các bạn thích trò chơi đó vì trò chơi lạ, thú vị, kích thích trí tưởng tượng

- mỗi bạn nghe thấy một điều khác nhau như tiếng gió nói “vui, vui, vui” hoặc “cười, cười, cười”.

- GV đặt câu hỏi phụ: Chỉ tiết nào cho thấy các bạn rất thích trò chơi bịt tai nghe gió?

HS trả lời:

- Bạn nào cũng thích trò chơi

- các bạn bịt tai nghe tiếng gió, mỗi bạn đều nghe thấy gió nói theo một cách riêng

- các bạn được phát huy trí tưởng tượng với một trò chơi gần gũi với thiên nhiên.

Câu 3.

- GV nêu câu hỏi: Việc bố hưởng ứng trò chơi của hai anh em nói lên điều gì? Chọn câu trả lời dưới đây hoặc nêu ý kiến của em.

- HS trao đổi, nhận xét, góp ý cho nhau.

- GV hướng dẫn HS đọc 3 lựa chọn trong SGK: A. Trò chơi hấp dẫn đến mức người lớn cũng thích chơi; B. Bố khuyến khích các con chơi những trò chơi ngoài trời; C. Bố muốn hòa nhập vào thế giới trẻ thơ của các con.

- 2 - 3 HS trình bày trước lớp.

- GV khuyến khích HS nêu ý kiến của mình, không chỉ chọn đáp án mà cần giải thích lí do lựa chọn.

HS trả lời:

- Có thể chọn C vì bố muốn hòa nhập vào thế giới trẻ thơ của các con.

- Cũng có thể chọn A hoặc B nếu HS giải thích hợp lí.

- Điều quan trọng là bố yêu thương, tôn trọng cảm xúc của các con, sẵn sàng tham gia trò chơi hồn nhiên của con.

Câu 4.

- GV nêu câu hỏi: Tưởng tượng em cùng tham gia vào trò chơi bịt tai nghe gió, nói với các bạn điều em nghe thấy.

- HS trao đổi, nhận xét, góp ý lẫn nhau để thống nhất câu trả lời.

- GV gợi ý: HS hãy tưởng tượng và nêu những điều tưởng tượng của mình; có thể hóa nhập vào trò chơi của các bạn nhỏ bằng cách dùng trước gió, bịt tai giống các bạn nhỏ trong câu chuyện để lắng nghe tiếng gió.

- 2 - 3 đại diện HS phát biểu trước lớp.

- HS đối chiếu lại 4 câu hỏi trong SGK, kiểm tra câu trả lời đã đầy đủ và đúng trọng tâm chưa.

- GV khen ngợi những HS có ý kiến hay, tưởng tượng phong phú, trình bày rõ ràng, rành mạch.

HS trả lời:

- Em nghe tiếng gió như tiếng sáo thổi xa xa

- như tiếng cỏ cây thì thầm

- như tiếng suối nhỏ đang cười

- như lời đồng quê gọi em về nhà

- như tiếng bạn bè rủ nhau chạy nhảy trên đồng cỏ.

4. Vận dụng: Hoạt động luyện đọc lại (5 phút)

Mục tiêu: HS luyện đọc lại đoạn văn yêu thích, chia sẻ cảm nhận riêng về bài đọc và củng cố ý nghĩa của câu chuyện.

Mục tiêu tích hợp: HS nhận biết quyền trẻ em được vui chơi an toàn, được bày tỏ cảm xúc và chia sẻ trải nghiệm; biết thực hiện quyền gắn với trách nhiệm tôn trọng bạn, chơi đúng luật và bảo vệ an toàn cho bản thân, cho người khác.

Cách tiến hành:

Tích hợp Quyền con người: GV lồng ghép quyền trẻ em được nghỉ ngơi, vui chơi, tham gia hoạt động phù hợp lứa tuổi, được bày tỏ suy nghĩ và cảm xúc của mình trong môi trường an toàn, thân thiện.
- GV đặt câu hỏi dẫn: Khi tham gia trò chơi ngoài trời, các em có quyền được vui chơi, được nói điều mình cảm nhận và chia sẻ trải nghiệm của mình không? Khi bạn chia sẻ cảm xúc khác mình, em cần ứng xử thế nào?
- GV phân tích: Trẻ em có quyền được vui chơi nhưng việc vui chơi phải bảo đảm an toàn, không gây nguy hiểm, không làm tổn thương bạn, không chê bai cảm nhận của bạn; mỗi em cần biết lắng nghe, tôn trọng và chia sẻ đúng mực.
- GV chốt: Quyền được vui chơi luôn đi cùng trách nhiệm tôn trọng bản thân, tôn trọng bạn bè, chơi đúng luật, biết lắng nghe và chia sẻ cảm xúc một cách văn minh.

- HS nêu: Em có quyền được vui chơi an toàn, được nói điều mình cảm nhận và chia sẻ trải nghiệm của mình.
- HS bổ sung cách ứng xử: lắng nghe bạn nói, không cười chê hoặc áp đặt cảm nhận của mình lên bạn, chơi đúng luật, không xô đẩy, không làm nguy hiểm cho bản thân và người khác.
- HS nhắc lại: Khi được vui chơi, em cũng có trách nhiệm tôn trọng bạn và giữ an toàn.

- GV có thể khích lệ HS nêu cảm xúc, suy nghĩ của mình sau khi đọc bài.

- HS phát biểu các ý kiến khác nhau theo cảm nhận cá nhân.

- GV yêu cầu HS nói ngắn gọn điều em thích nhất trong bài đọc.

HS trả lời:

- Em thích cách các bạn nhỏ bịt tai nghe gió vì trò chơi thật lạ và sáng tạo

- em thích cảnh thiên nhiên trong bài vì bình yên và đẹp

- em thích người bố vì bố gần gũi, hòa nhập vào thế giới tuổi thơ của các con.

- GV nhận xét tiết học, khen ngợi các em có nhiều cố gắng hoặc có nhiều đóng góp để tiết học hiệu quả.

- HS lắng nghe và tự đánh giá việc học của mình.

- GV dặn HS luyện đọc lại bài và chuẩn bị tiết Luyện từ và câu.

- HS ghi nhớ nhiệm vụ học tập.