Giao diện mới của VnDoc Pro: Dễ sử dụng hơn - chỉ tập trung vào lớp bạn quan tâm. Vui lòng chọn lớp mà bạn quan tâm: Lưu và trải nghiệm
Đóng
Điểm danh hàng ngày
  • Hôm nay +3
  • Ngày 2 +3
  • Ngày 3 +3
  • Ngày 4 +3
  • Ngày 5 +3
  • Ngày 6 +3
  • Ngày 7 +5
Bạn đã điểm danh Hôm nay và nhận 3 điểm!
Nhắn tin Zalo VNDOC để nhận tư vấn mua gói Thành viên hoặc tải tài liệu Hotline hỗ trợ: 0936 120 169

Ôn thi vào 10 Giải bài toán bằng cách lập phương trình

Dạng tài liệu: Chuyên đề Toán Lớp 9
Phân loại: Tài liệu Tính phí

Giải bài toán bằng cách lập phương trình là chuyên đề quan trọng trong chương trình Toán 9, giúp học sinh rèn luyện khả năng phân tích dữ kiện và chuyển các tình huống thực tế thành biểu thức toán học. Để làm tốt dạng bài này, các em cần biết cách chọn ẩn, đặt điều kiện, thiết lập mối quan hệ giữa các đại lượng và giải phương trình phù hợp. Chuyên đề dưới đây sẽ tổng hợp phương pháp giải cùng các dạng bài thường gặp, hỗ trợ học sinh củng cố kiến thức và ôn thi tuyển sinh vào lớp 10 hiệu quả.

Cách giải bài toán bằng cách lập phương trình

Bước 1: Lập phương trình:

Chọn ẩn số và đặt điều kiện thích hợp cho ẩn số;

Biểu diễn các đại lượng chưa biết theo ẩn và các đại lượng đã biết;

Lập phương trình biểu thị mối quan hệ giữa các đại lượng.

Bước 2: Giải phương trình.

Bước 3: Trả lời: Kiểm tra xem trong các nghiệm của phương trình, nghiệm nào thỏa mãn điều kiện của ẩn, nghiệm nào không, rồi kết luận.

Ví dụ minh họa giải bài toán bằng cách lập phương trình

Ví dụ 1. Quãng đường AD gồm ba đoạn AB; BC và CD. Lúc 7 giờ sáng một người đi ô tô từ A với vận tốc 60km/h đến B lúc 7giờ 30phút, sau đó đi tiếp trên đoạn đường BC vận tốc 50km/h. Cùng lúc 7 giờ sáng một người đi xe máy đi từ C với vận tốc 35km/h để đến D. Biết thời gian người đi xe máy đến D nhiều hơn thời gian người đi ô tô từ B đến c là 1 giờ 24 phút và quãng đường BC ngắn hơn quãng đường CD là 40km. Tính quãng đường AD.

Tìm cách giải: Đây là bài toán chuyển động đều. Có ba đại lượng: Quảng đường (s), vận tốc (v) và thời gian (t). Quan hệ giữa các đại lượng như sau: s = v.t;v = s:t;t = s:v\(s = v.t;v = s:t;t = s:v\).

Đoạn đường AD gồm ba đoạn. Đoạn AB đã biết độ dài (do biết vận tốc đi 60km/h và thời gian đi là 0,5 giờ) nên chỉ cần tính đoạn BD. Do đó ta chọn ẩn sổ x (km) là độ dài đoạn BD.

Do quãng đường BC ngắn hơn quãng đường CD là 40km mà tổng hai đoạn đường là x km nên độ dài đoạn CD là \frac{{x + 4{\rm{0}}}}{2}\(\frac{{x + 4{\rm{0}}}}{2}\) km và BC là \frac{{x - 4{\rm{0}}}}{x}\(\frac{{x - 4{\rm{0}}}}{x}\) km.

Ta phải tìm thời gian đi của xe máy trên đoạn đường CD và thời gian ô tô đi trên đoạn đường BC để lập phương trình.

Hướng dẫn giải

Thời gian xe đi hết quãng đường AB là 7 giờ 30 phút - 7 giờ = 30 phút = 0,5 h. Ta có quãng đường AB dài là 60. 0,5 = 30(km).

Gọi quãng đường BD là x(km); x > 40. Do đoạn CD dài hơn BC là 40km; tổng hai đoạn đường là x (km) nên:

Đoạn đường BC dài \frac{{x - 4{\rm{0}}}}{x}\(\frac{{x - 4{\rm{0}}}}{x}\) (km); đoạn đường CD dài \frac{{x + 4{\rm{0}}}}{2}\(\frac{{x + 4{\rm{0}}}}{2}\) (km)

Thời gian ô tô đi trên đoạn BC là \frac{{x - 4{\rm{0}}}}{x}:5{\rm{0}}\(\frac{{x - 4{\rm{0}}}}{x}:5{\rm{0}}\) (h).

Thời gian ô tô đi trên đoạn CD là \frac{{x + 4{\rm{0}}}}{2}:35\(\frac{{x + 4{\rm{0}}}}{2}:35\) (h).

1 giờ 24 phút = 1,4 giờ

Theo bài ra ta có phương trình: \frac{{x + 4{\rm{0}}}}{{7{\rm{0}}}} - \frac{{x - 4{\rm{0}}}}{{1{\rm{00}}}} = 1,4{\rm{   }}\left( 1 \right)\(\frac{{x + 4{\rm{0}}}}{{7{\rm{0}}}} - \frac{{x - 4{\rm{0}}}}{{1{\rm{00}}}} = 1,4{\rm{ }}\left( 1 \right)\)

Giải phương trình:

\left( 1 \right) \Leftrightarrow 1{\rm{0}}x + 4{\rm{00}} - 7x + 28{\rm{0}} = 98{\rm{0}}\(\left( 1 \right) \Leftrightarrow 1{\rm{0}}x + 4{\rm{00}} - 7x + 28{\rm{0}} = 98{\rm{0}}\)\Leftrightarrow 3x = 3{\rm{00}} \Leftrightarrow x = 1{\rm{00}}\(\Leftrightarrow 3x = 3{\rm{00}} \Leftrightarrow x = 1{\rm{00}}\)

Giá trị này phù hợp với điều kiện của ấn vậy:

Quãng đường BD dài 100 km và quãng đường AD dài 100 + 30 = 130 (km).

Chú ý: Cách khác: Gọi thời gian xe máy đi từ C đến D là x (giờ) thì thời gian ô tô đi từ B đến C là x - 1,4(giờ). Quãng đường CD dài 35x (km), quãng đường BC dài (x - 1,4).50. Ta có phương trình \left( {x - 1,4} \right).5{\rm{0}} = 35x - 4{\rm{0}}\(\left( {x - 1,4} \right).5{\rm{0}} = 35x - 4{\rm{0}}\)

Giải phương trình được x = 2 (bạn đọc tính tiếp).

Ví dụ 2. Trên quãng sông AB dài 48km, một ca nô xuôi từ A đến B rồi quay trở lại và đỗ tại một địa điểm C ở chính giũa A và B. Thời gian ca nô cả xuôi và ngược dòng hết tất cả 3 giờ 30 phút. Tính vận tốc riông của ca nô biết rằng một bè nứa thả trôi trên sông đó 15 phút trôi được 1 km.

* Tìm cách giải: - Đây là bài toán chuyển động đều liên quan đến chuyến động xuôi, ngược dòng nước (hoặc xuôi gió, ngược gió). Nếu gọi vận tốc khi xuôi là vx; vận tốc khi ngược là vn ; vận tốc riêng của động cơ là vr và là vận tốc của dòng nước (hoặc giỏ) thì {v_x} = {v_r} + {v_{dn}};{v_n} = {v_r} - {v_{dn}}\({v_x} = {v_r} + {v_{dn}};{v_n} = {v_r} - {v_{dn}}\) và {v_x} - {v_n} = 2{v_{dn}}\({v_x} - {v_n} = 2{v_{dn}}\).

Quãng sông ca nô xuôi là 48km và ngược là 48: 2 = 24km. Vận tốc bè nứa trôi chính là vận tốc dòng nước.

Chọn ẩn số x là vận tốc riêng của ca nô, ta tìm thời gian xuôi và ngược để lập phương trình.

Giải

15 phút = 0,25 giờ; 3 giờ 30 phút = 3,5 giờ.

Vận tốc bè nứa trôi là 1: 0,25 = 4 (km/h) chính là vận tốc dòng nước.

Gọi vận tốc riêng của ca nô là x (km/h); x > 4. Thì vận tốc ca nô khi xuôi dòng là x + 4 (km/h), vận tốc ca nô khi ngược dòng là x - 4 (km/h).

Thời gian ca nô xuôi dòng là \frac{{48}}{{x + 4}}\(\frac{{48}}{{x + 4}}\) (h) và ngược dòng là \frac{{24}}{{x - 4}}\(\frac{{24}}{{x - 4}}\) (h).

Theo bài ra ta có phương trình: \frac{{48}}{{x + 4}} + \frac{{24}}{{x - 4}} = 3,5{\rm{   }}\left( 1 \right)\(\frac{{48}}{{x + 4}} + \frac{{24}}{{x - 4}} = 3,5{\rm{ }}\left( 1 \right)\)

Giải phương trình (1): biến đổi thành

\begin{array}{l}
48x - 192 + 24x + 96 = 3,5{x^2} - 56\\
 \Leftrightarrow 3,5{x^2} - 72x + 4{\rm{0}} = {\rm{0}} \Leftrightarrow 7{x^2} - 144x + 8{\rm{0}} = {\rm{0}}\\
 \Leftrightarrow 7{x^2} - 14x - 4x + 80 = {\rm{0}}\\
 \Leftrightarrow \left( {x - 2} \right)\left( {7x - 4} \right) = {\rm{0}} \Leftrightarrow \left[ \begin{array}{l}
x = 2{\rm{0}}\\
x = \frac{4}{7}
\end{array} \right.
\end{array}\(\begin{array}{l} 48x - 192 + 24x + 96 = 3,5{x^2} - 56\\ \Leftrightarrow 3,5{x^2} - 72x + 4{\rm{0}} = {\rm{0}} \Leftrightarrow 7{x^2} - 144x + 8{\rm{0}} = {\rm{0}}\\ \Leftrightarrow 7{x^2} - 14x - 4x + 80 = {\rm{0}}\\ \Leftrightarrow \left( {x - 2} \right)\left( {7x - 4} \right) = {\rm{0}} \Leftrightarrow \left[ \begin{array}{l} x = 2{\rm{0}}\\ x = \frac{4}{7} \end{array} \right. \end{array}\)

Trong hai giá trị trên x = 20 thỏa mãn điều kiện đầu bài.

Vậy vận tốc riêng của ca nô là 20km/h.

Ví dụ 3. Hai xưởng sản xuất cùng làm một sản phẩm, số sản phẩm xưởng thứ nhất làm trong 5 ngày nhiều hơn số sản phẩm xưởng thứ hai làm trong 6 ngày là 140 sản phẩm. Biết rằng năng suất lao động của xưởng thứ nhất hơn xưởng thứ hai là 65 sản phẩm/ngày. Tính năng suất lao động của mỗi xưởng.

Tìm cách giải: Bài toán thuộc loại toán Năng suất lao động. Có ba đại lượng:

Khối lượng công việc: (K)

Thời gian hoàn thành công việc (t)

Năng suất lao động: (lượng công việc hoàn thành trong một đơn vị thời gian) (N).

Quan hệ giữa các dại lượng như sau:

K = Nt; t = K : N và N = K: t.

Trong bài năng suất lao động mỗi xưởng là số sản phẩm mỗi xưởng làm trong một ngày, ta chọn ẩn X từ một trong hai năng suất lao động này. Khối lượng công việc của mỗi xưởng chính là số sản phẩm xưởng thứ nhất làm trong 5 ngày, xưởng thứ hai làm trong 6 ngày. Lập phương trình từ việc so sánh hai khối lượng công việc.

Giải

Gọi năng suất lao động của xưởng thứ nhất là x (sản phẩm /ngày); (; x > 65) thì năng suất lao động của xưởng thứ hai là (x - 65) (sản phẩm/ngày). Trong năm ngày xưởng thứ nhất làm được 5x (sản phẩm), trong sáu ngày xưởng thứ hai làm được 6(x - 65) (sản phẩm).

Theo bài ra ta có phương trình: x - 6\left( {x - 65} \right) = 14{\rm{0}}\(x - 6\left( {x - 65} \right) = 14{\rm{0}}\). (1)

Giải phương trình: (1)\Leftrightarrow 5x - 6x + 39{\rm{0}} = 14{\rm{0}} \Leftrightarrow x = 25{\rm{0}}\(\Leftrightarrow 5x - 6x + 39{\rm{0}} = 14{\rm{0}} \Leftrightarrow x = 25{\rm{0}}\) (thỏa mãn điều kiện).

Vậy: Năng suất lao động của xưởng thứ nhất là 250 sản phẩm /ngày

Năng suất lao động của xưởng thứ hai là 250 - 65 = 185 (sản phẩm /ngày).

Ví dụ 4. Hai vòi nước cùng chảy vào một cái bể cạn trong thời gian 4 giờ 48 phút thì bể đầy. Nếu vòi thử nhất chảy một mình trong 3 giờ, rồi vòi thứ hai chảy tiếp một mình trong 4 giờ nữa thì đầy được \frac{{17}}{{24}}\(\frac{{17}}{{24}}\) bể. Hỏi nêu mỗi vòi chảy một mình thì sau bao lâu bể sẽ đầy?

Tìm cách giải. - Đây là bài toán về công việc đồng thời (làm chung, làm riêng một công việc) - là một dạng đặc biệt của toán năng suất lao động. Khối lượng công việc ở đây không được cho dưới dạng số lượng cụ thể là bao nhiêu. Bởi vậy ta có thể quy ước công việc cần hoàn thành là 1. Tùy nội dung bài toán cụ thể mà ta quy ước một đại lượng nào đó làm đơn vị (1 bể nước, 1 con mương, 1 cánh đồng, 1 con đường, ...). Đơn vị của năng suất lao động sẽ là 1 công việc / 1 đơn vị thời gian. Năng suất lao động chung bằng tổng năng suất lao động riêng của từng cá thể.

- Ở bài toán trên, công việc cụ thể là 1 bể nước (lượng nước làm đầy 1 bể). Nếu một vòi chảy một mình sau a giờ đầy bể thì năng suất (lượng nước chảy trong 1 giờ) là \frac{1}{a}\(\frac{1}{a}\) bể/giờ. Nếu một vòi khác chảy một mình sau b giờ đầy bể thì năng suất là \frac{1}{b}\(\frac{1}{b}\) bể/giờ. Năng suất chung là \left( {\frac{1}{a} + \frac{1}{b}} \right)\(\left( {\frac{1}{a} + \frac{1}{b}} \right)\) (bể/giờ).

Giải

Hai vòi chảy chung trong 4 giờ 48 phút = \frac{{24}}{5}\(\frac{{24}}{5}\) giờ đầy bể vậy 1 giờ hai vòi chảy chung được \frac{5}{{24}}\(\frac{5}{{24}}\) bể nước. Gọi thời gian vòi thứ hai chảy một mình đầy bể là x giờ \left( {x > \frac{{24}}{5}} \right)\(\left( {x > \frac{{24}}{5}} \right)\), thì 1 giờ vòi thứ hai chảy được \frac{1}{x}\(\frac{1}{x}\) bể nước

Vòi thứ nhất chảy một mình 1 giờ được \left( {\frac{5}{{24}} - \frac{1}{x}} \right)\(\left( {\frac{5}{{24}} - \frac{1}{x}} \right)\) bể nước.

Ta có phương trình 3\left( {\frac{5}{{24}} - \frac{1}{x}} \right) + \frac{4}{x} = \frac{{17}}{{24}}{\rm{    }}\left( 1 \right)\(3\left( {\frac{5}{{24}} - \frac{1}{x}} \right) + \frac{4}{x} = \frac{{17}}{{24}}{\rm{ }}\left( 1 \right)\)

Giải phương trình: (1) \Leftrightarrow 15x - 72 + 96 = 17x \Leftrightarrow 2x = 24 \Leftrightarrow x = 12\(\Leftrightarrow 15x - 72 + 96 = 17x \Leftrightarrow 2x = 24 \Leftrightarrow x = 12\).

Giá trị này phù họp với điều kiện của ẩn.

Vậy thời gian vòi thứ hai chảy một mình đầy bể là 12 giờ.

Thời gian vòi thứ nhất chảy một mình đầy bể là 1:\left( {\frac{5}{{24}} - \frac{1}{{12}}} \right) = 1:\frac{1}{8} = 8\(1:\left( {\frac{5}{{24}} - \frac{1}{{12}}} \right) = 1:\frac{1}{8} = 8\) (giờ).

Bài tập vận đụng giải toán bằng cách lập phương trình

Dạng toán chuyến động đều

Bài tập 1. Lúc 7 giờ sáng một người đi xe máy khởi hành từ A dể đến B. Lúc 7 giờ 10 phút một ô tô khởi hành từ A với vận tốc lớn hơn vận tốc của xe máy là 10km/h. Trên đường ô tô phải dừng ở giữa đường 14 phút nhưng vẫn đến B cùng lúc với xe máy. Tính vận tốc của mỗi xe biết rằng cũng trên quãng đường AB một xe taxi đi với vận tốc 60km/h hết 1 giờ 20 phút.

Bài tập 2. Lúc 7 giờ sáng một ô tô và một xe máy cùng khởi hành từ A đến B. Ô tô đi 1 giờ 30 phút được 75km. Vận tốc xe máy kém vận tốc ô tô là 10 km/h. Ô tô đi đến B nghỉ 6 phút sau đó quay trở lại A và gặp xe máy ở địa điểm C cách B một khoảng bằng \frac{1}{{1{\rm{0}}}}\(\frac{1}{{1{\rm{0}}}}\) AB. Tính đoạn đường AB và thời điểm hai xe gặp nhau.

Dạng toán năng suất lao động.

Bài tập 7. Ba tổ sản xuất được giao làm một số sản phẩm, số sản phẩm của tổ II được giao gấp đôi tổ 1, số sản phẩm của tổ III được giao gấp đôi tổ II. Do cải tiến kỹ thuật nên tổ I sản xuất vượt mức 30% kế hoạch, tổ II sản xuất vượt mức 20% kế hoạch, tổ III sản xuất vượt mức 10% kế hoạch. Do đó số sản phẩm vượt mức kế hoạch của cả ba tổ là 220 sản phẩm. Tính số sản phẩm mỗi tổ được giao theo kế hoạch.

Dạng toán có nội dung số học - Toán cổ

Bài tập 12.Một số có hai chữ số, chữ số hàng chục lớn hơn chữ số hàng đơn vị là 3 đơn vị. Nếu đổi chỗ hai chữ số được số mới lớn hơn \frac{1}{3}\(\frac{1}{3}\) số ban đầu là 37 đơn vị. Tìm số đã cho.

Bài tập 13. Một số có bốn chữ số có chữ số hàng đơn vị là 6. Nếu chuyển 6 lên đầu được số có 4 chữ số mới. Tổng của hai số có 4 chữ số này là 8217. Tìm số đã cho.

Dạng toán có nội dung Hình học, Lý, Hóa

Bài tập 16. Chu vi một thửa ruộng hình chữ nhật là 200m. Nếu giảm chiều dài 10m và tăng chiều rộng 4m thì diện tích giảm đi 200m2. Tính kích thước của thửa ruộng đó.

Bài tập 17. Sau khi kéo dài bán kính của một đường tròn thêm 5cm thì được một đường tròn mới. Tổng chu vi đường tròn mới và đường tròn ban đầu bằng chu vi của một đường tròn có đường kính 90cm. Tìm bán kính đường tròn ban đầu.

Dạng toán tổng hợp, toán nâng cao

Bài tập 20. 100 gà, vịt, thỏ, chó

Vừa đủ 290 chân

Số vịt bằng số thỏ

Số thỏ bằng nửa số chó.

Hỏi mấy vịt, mấy gà

Và mấy chó, mấy thỏ?

✨ Bài viết chỉ trích dẫn một phần nội dung, mời bạn tải tài liệu đầy đủ để nắm trọn kiến thức.

--------------------------

Nắm vững phương pháp giải bài toán bằng cách lập phương trình sẽ giúp học sinh lớp 9 nâng cao khả năng tư duy, phân tích và vận dụng kiến thức vào các tình huống thực tế. Các em nên thường xuyên luyện tập kỹ năng chọn ẩn, lập phương trình, giải và đối chiếu kết quả với điều kiện bài toán để hạn chế sai sót. Hy vọng chuyên đề này sẽ là tài liệu ôn tập hữu ích, giúp các em tự tin xử lý dạng toán có lời văn và chuẩn bị tốt cho kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10.

Chọn file muốn tải về:

Có thể bạn quan tâm

Xác thực tài khoản!

Theo Nghị định 147/2024/ND-CP, bạn cần xác thực tài khoản trước khi sử dụng tính năng này. Chúng tôi sẽ gửi mã xác thực qua SMS hoặc Zalo tới số điện thoại mà bạn nhập dưới đây:

Số điện thoại chưa đúng định dạng!
Số điện thoại này đã được xác thực!
Bạn có thể dùng Sđt này đăng nhập tại đây!
Lỗi gửi SMS, liên hệ Admin
Sắp xếp theo
Hỗ trợ Zalo