Ôn thi vào 10 Phương trình đưa được về dạng ax + b = 0 (hay ax = -b)
Phương trình đưa được về dạng ax + b = 0
Trong chương trình Toán 9, phương trình đưa được về dạng ax + b = 0 là dạng toán quan trọng, giúp học sinh rèn luyện kỹ năng biến đổi biểu thức và vận dụng các quy tắc giải phương trình. Chuyên đề này tổng hợp phương pháp đưa phương trình về dạng ax = -b, cách xác định nghiệm cùng các ví dụ minh họa và bài tập vận dụng. Qua đó, các em có thể củng cố kiến thức Đại số, nâng cao kỹ năng giải toán và chuẩn bị tốt hơn cho kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10.
A. Cách đưa phương trình về dạng ax + b = 0
a) Phương trình không chứa mẫu số
- Thực hiện phép tính để bỏ dấu ngoặc.
- Chuyển các hạng tử chứa ẩn sang một vế, các hằng số sang vế kia.
- Thu gọn và giải phương trình nhận được.
b) Phương trình chứa mẫu số bằng số
Trước hết phải quy đồng mẫu số rồi nhân hai vế với mẫu chung để khử mẫu số rồi thực hiện như a)
Chú ý: Không nhất thiết phải thực hiện theo các bước như trên. Tuỳ theo phương trình mà vận dụng linh hoạt các bước đó.
B. Các dạng bài tập phương trình ax + b = 0
Ví dụ 1: Giải các phương trình sau:
a)
\(\frac{{{x^2} + 2}}{3} + \frac{{3(2x - 1)}}{4} - 6 = \frac{{(2x + 3)(x - 2)}}{6} - \frac{{5 + 8x}}{{12}}\) (1)
b)
\(3x - \frac{{\frac{{x + 5}}{2} - \frac{x}{4}}}{6} = \frac{{4x - \frac{{5 - 2x}}{3}}}{4} - 2x + 1\) (2)
Giải
a) Phương trình
\((1) \Leftrightarrow 4({x^2} + 2) + 9(2x - 1) - 72 = 2(2{x^2} - x - 6) - 5 - 8x\)
.
\(\begin{array}{l}
\Leftrightarrow 4{x^2} + 8 + 18x - 9 - 72 = 4{x^2} - 2x - 12 - 5 - 8x\\
\Leftrightarrow 28x = 56 \Leftrightarrow x = 2
\end{array}\)
Nhận xét:
- Ở câu a) ta có thể bỏ qua bước quy đồng mẫu hai vế mà viết thẳng (1)
\(\Leftrightarrow 4({x^2} + 2) + 9(2x - 1) - 72 = 2(2{x^2} - x - 6) - 5 - 8x\)
vì thực chất nhân hai vế của phương trình (3) với 12 được ngay kết quả này.
- Sau khi khai triển hai vế có chứa hai hạng tử bằng nhau 4x2, ta có thể bỏ đi (thực chất khi chuyển vế được hai hạng tử đối nhau nên tổng bằng 0).
b) Phương trình
\((2) \Leftrightarrow 3x - \frac{{2x + 10 - x}}{{24}} = \frac{{12x - 5 + 2x}}{{12}} - 2x + 1\)
\(\begin{array}{l}
\Leftrightarrow 72x - 2x - 10 + x = 24x - 10 + 4x - 48x + 24\\
\Leftrightarrow 72x - 2x + x - 24x - 4x + 48x = 24 \Leftrightarrow 91x = 24 \Leftrightarrow x = \frac{{24}}{{91}}
\end{array}\)
Nhận xét: Câu b) sau khi nhân hai vế với 24, hai vế xuất hiện hai số bằng nhau là -10 ta có thể bỏ đi (vì khi chuyển vế -10 + 10 = 0).
Ví dụ 2: Tìm các giá trị của y sao cho biểu thức A và B sau đây có giá trị bằng nhau:
\(A = \frac{{y - 2}}{2} - \frac{{9 - 5y}}{8} - \frac{{2 - y}}{6} + \frac{{3(5y - 9)}}{4}\);
\(B = \frac{{45 - 25y}}{8} + \frac{{2 - y}}{3} - \frac{{5y - 9}}{2}\).
Tìm cách giải: Để tìm các giá trị của y sao cho hai biểu thức A và B có giá trị bằng nhau ta quy về việc giải phương trình A = B.
Giải
Để A = B ta phải có:
.
\(\frac{{y - 2}}{2} - \frac{{9 - 5y}}{8} - \frac{{2 - y}}{6} + \frac{{3(5y - 9)}}{4} = \frac{{45 - 25y}}{8} + \frac{{2 - y}}{3} - \frac{{5y - 9}}{2}\)
\(\Leftrightarrow \frac{{y - 2}}{2} + \frac{{y - 2}}{6} + \frac{{y - 2}}{3} = \frac{{5(9 - 5y)}}{8} + \frac{{9 - 5y}}{2} + \frac{{9 - 5y}}{8} + \frac{{3(9 - 5y)}}{4}\)
\(\Leftrightarrow (y - 2)\left( {\frac{1}{2} + \frac{1}{6} + \frac{1}{3}} \right) = (9 - 5y)\left( {\frac{5}{8} + \frac{1}{2} + \frac{1}{8} + \frac{3}{4}} \right)\)
\(\Leftrightarrow (y - 2)\left( {\frac{3}{6} + \frac{1}{6} + \frac{2}{6}} \right) = (9 - 5y)\left( {\frac{5}{8} + \frac{4}{8} + \frac{1}{8} + \frac{6}{8}} \right)\)
\(\Leftrightarrow (y - 2).1 = (9 - 5y).2\)
\(\Leftrightarrow y - 2 = 18 - 10y\)
\(\Leftrightarrow 11y = 20 \Leftrightarrow y = \frac{{20}}{{11}}\)
Nhận xét: Ta không quy đồng mẫu các phân thức mà biến đổi bài toán một cách linh hoạt, vừa đổi dấu phân thức sau đó chuyển vế để xuất hiện các nhân tử chung là (y - 2) và (9 - 5y).
Ví dụ 3: Giải phương trình sau với m là hằng số (tham số):
\(m(mx - 2) = x(3m + 4) + 2\) (1)
Giải
Phương trình
\((1) \Leftrightarrow {m^2}x - 2m = 3mx + 4x + 2\)
.
\(\Leftrightarrow {m^2}x - 3mx - 4x = 2m + 2 \Leftrightarrow x({m^2} - 3m - 4) = 2(m + 1)\)
\(\Leftrightarrow x(m + 1)(m - 4) = 2(m + 1)\)
Nếu m ≠ - 1 và m≠4 thì
\(x = \frac{2}{{m - 4}}\);
Nếu m = 4 phương trình có dạng 0x = 10. Vô nghiệm;
Nếu m = -1 phương trình có dạng 0x = 0. Phương trình nghiệm đúng với mọi giá trị của x.
Ví dụ 4: Giải phương trình sau với b là tham số:
\(\frac{{x - 2 + b}}{{b + 3}} + \frac{{x - b}}{{b - 3}} = \frac{{ - 4b - x}}{{9 - {b^2}}}\) (1)
Giải
Điều kiện b≠±3
Phương trình (1) biến đổi thành
\((x - 2 + b)(b - 3) + (x - b)(b + 3) = x + 4b\)
.
\(\Leftrightarrow xb - 3x - 2b + 6 + {b^2} - 3b + xb + 3x - {b^2} - 3b = x + 4b\)
\(\Leftrightarrow 2xb - x = 12b - 6 \Leftrightarrow (2b - 1)x = 6(2b - 1)\)
Nếu b≠0,5 và ≠±3 thì x= 6;
Nếu b = 0,5 thì phương trình trở thành 0x = 0. Phương trình nghiệm đúng ∀x.
C. Bài tập vận dụngcó đáp án chi tiết
Bài tập 1. Giải các phương trình:
a)
\(\frac{{3 - x}}{6} + 2x = \frac{{4x + 3}}{3} - \frac{{2(x - 1)}}{5}\);
b)
\(0,5{(x + 2)^2}(x - 1) - \frac{1}{6}x({x^2} - 2) = \frac{1}{3}{(x + 2)^3} - \frac{{{{(x - 2)}^2} + (x - 2)(x + 2)}}{4}\);
c)
\(\frac{{3 + x}}{3} - \frac{{x - \frac{{x - 1}}{3}}}{2} = \frac{{\frac{{5 - 3x}}{5} + x}}{2} + \frac{{x - 3}}{5}\);
d)
\(\frac{{x - 3}}{6} + \frac{{\frac{{2x - 4}}{3} - 2\left( {3x + \frac{{x - 1}}{5}} \right)}}{4} = \frac{{2 + 5x - \frac{{8 - 3x}}{4}}}{3} - 3x\).
Bài tập 2. Tìm y nếu:
a)
\(\left( {2\frac{1}{2} - 3\frac{1}{2} + 4\frac{1}{5} - 5\frac{1}{6}} \right).\frac{{15}}{{16}}y = \frac{1}{2}(3 - 8y) + 7\frac{1}{2}\);
b)
\(\frac{{8,54 + 0,46 - 4,5:0,25}}{{2,68 + \frac{8}{{25}}}} + \frac{y}{4} = \left( {\frac{y}{2} - \frac{y}{4}} \right).0,5 + 3\);
c)
\(- \frac{{15}}{6}y:\left( {3,25 - 5\frac{1}{6} - 2\frac{1}{3} + 3} \right) - 4 = 20 - \frac{{32}}{{31}}y.\left( {0,5 + 0,25 + \frac{1}{8} + \frac{1}{{16}} + \frac{1}{{32}}} \right)\).
Bài tập 3. Cho phương trình với z là ẩn, m là một số (tham số)
\({(z - 2)^2} - (z + 5m - 2) + {(z + 3)^2} = 2({z^2} - m + 1) + 8(m - 5)z + 28\)
a) Tìm giá trị của m để phương trình có nghiệm là z = 3;
b) Giải phương trình theo tham số m.
Bài tập 4. Tìm giá trị của m để phương trình
\({x^2} - \frac{{2m - 3x}}{2} + 5(x + m) = {x^3} - 6{x^2} + 31\)
có nghiệm bằng 1/4 nghiệm của phương trình
\((x - 2)(x + 3) = x(x - 1) + 10\).
Bài tập 5. Giải các phương trình:
a)
\(3x\left( {\frac{1}{{294}} + \frac{1}{{295}}} \right) - \left( {\frac{6}{{294}} + \frac{5}{{295}}} \right) = \frac{{3x - 294}}{6} + \frac{{3x - 295}}{5}\);
b)
\(x\left( {\frac{1}{{126}} + \frac{1}{{125}} + \frac{1}{{124}}} \right) + 5 + \frac{{74}}{{126}} + \frac{{75}}{{125}} + \frac{{76}}{{124}} = - \frac{{122(77 + x) + 123(78 + x)}}{{122.123}}\);
c)
\(\frac{{99x - 50.49 - 51.50}}{{50.49}} + \frac{{25(x - 52) + 48(x - 175)}}{{48.25}} = 0\);
d)
\(\frac{{4x - 350}}{{15}} + \frac{{4x - 100}}{{25}} + \frac{{4x - 95}}{{35}} = \frac{{110.55 + 145.45 - 400x}}{{45.55}}\).
📚 Phần tiếp theo của tài liệu đã được tổng hợp trong file đính kèm, mời bạn tải về để đọc tiếp.
--------------------------
Thành thạo cách đưa phương trình về dạng ax + b = 0 sẽ giúp học sinh giải quyết chính xác nhiều bài tập đại số trong chương trình Toán 9 và ôn thi vào 10. Các em nên thường xuyên luyện tập kỹ năng thu gọn, chuyển vế, biến đổi phương trình và kiểm tra nghiệm để hạn chế sai sót khi làm bài. Hy vọng chuyên đề này sẽ trở thành tài liệu ôn tập hữu ích, giúp các em củng cố kiến thức nền tảng và tự tin chinh phục kỳ thi tuyển sinh lớp 10.