Tìm giá trị lớn nhất nhỏ nhất của biểu thức chứa giá trị tuyệt đối
Cách tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức chứa giá trị tuyệt đối Toán 9
Trong chương trình Toán 9, dạng toán tìm giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất của biểu thức chứa giá trị tuyệt đối thường xuất hiện trong các bài tập nâng cao và đề thi tuyển sinh vào lớp 10. Để giải quyết hiệu quả dạng toán này, học sinh cần nắm vững tính chất giá trị tuyệt đối, kỹ năng biến đổi biểu thức và các phương pháp đánh giá phù hợp. Bài viết tổng hợp bài tập tìm giá trị lớn nhất nhỏ nhất của biểu thức chứa giá trị tuyệt đối có đáp án, giúp các em rèn luyện tư duy và nâng cao kỹ năng giải toán.
Bài tập 1. a) Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức
\(A = \frac{{1945 - \left| {2x - 9} \right|}}{{2015}}\)
b) Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức
\(B = \left| {2x - 5} \right| + \left| {2x - 11} \right|.\)
c) Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức
\(C = 4\left| {5x - 8} \right| - 16 - {(5x - 8)^2}.\)
Hướng dẫn giải
a) Ta luôn có:
\(\forall x,\left| {2x - 9} \right| \ge 0\) do đó
\(1945 - \left| {2x - 9} \right| \le 1945\) và
\(A = \frac{{1945 - \left| {2x - 9} \right|}}{{2015}} \le \frac{{1945}}{{2015}}.\)
Dấu “=” xảy ra
\(\Leftrightarrow 2x - 9 = 0 \Leftrightarrow x = 4,5\)
Do đó
\(\max A = \frac{{1945}}{{2015}} = \frac{{389}}{{403}} \Leftrightarrow x = 4,5\)
b) Cách 1: Sử dụng
\(\left| a \right| + \left| b \right| \ge \left| {a + b} \right|.\) Dấu “=” xảy ra
\(\Leftrightarrow ab \ge 0\)
Ta có:
\(B = \left| {2x - 5} \right| + \left| {2x - 11} \right| = \left| {2x - 5} \right| + \left| {11 - 2x} \right| \ge \left| {(2x - 5) + (11 - 2x)} \right| = 6\)
Vậy . Dấu “=” xảy ra
\(\Leftrightarrow (2x - 5)(11 - 2x) \ge 0\)
Lập bảng xét dấu:
|
x |
2,5 5,5 |
|
- 0 + | + |
|
|
+ | + 0 - |
|
|
Vế trái |
- 0 + 0 - |
\((2x - 5)(11 - 2x) \ge 0 \Leftrightarrow 2,5 \le x \le 5,5\)
Do đó
\(\min B = 6 \Leftrightarrow 2,5 \le x \le 5,5\)
Cách 2: Lập bảng xét giá trị tuyệt đối:
|
x |
2,5 5,5 |
|
|
|
|
|
* Với
\(x < 2,5\) ta có
\(B = 16 - 4x > 6\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,(1)\)
* Với
\(2,5 \le x \le 5,5\) thì
\(B = 6\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,(2)\)
* Với
\(x > 5,5\) ta có
\(B = 4x - 16 > 6\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,(3)\)
Từ (1), (2), (3) ta có
\(\min B = 6 \Leftrightarrow 2,5 \le x \le 5,5\)
c) Đặt
\(\left| {5x - 8} \right| = y\) thì
\(\begin{array}{l}
C = 4\left| {5x - 8} \right| - 16 - {(5x - 8)^2} = 4\left| {5x - 8} \right| - 16 - {\left| {5x - 8} \right|^2}\\
= - ({y^2} - 4y + 4) - 12 = - {(y - 2)^2} - 12 \le - 12
\end{array}\)
Vậy
\(\max C = - 12 \Leftrightarrow y = 2 \Leftrightarrow \left| {5x - 8} \right| = 2\)
\(\Leftrightarrow x = 2;x = 1,2.\)
Bài tập 2. Tìm giá trị nhỏ nhất của các biểu thức sau:
a)
\(L = \left| {5x - 2010} \right| + \left| {5x - 2020} \right|;\)
b)
\(M = \left| {x - 2015} \right| + \left| {x - 2016} \right| + \left| {x - 2017} \right| + \left| {x - 2018} \right|;\)
c)
\(N = {\left( {19x - 8} \right)^2} - 10\left| {19x - 8} \right| + 1970.\)
Hướng dẫn giải – đáp số
a) Sử dụng bất đẳng thức
\(\left| a \right| + \left| b \right| \ge \left| {a + b} \right|.\) Dấu “=” xảy ra
\(\Leftrightarrow ab \ge 0\)
\(\begin{array}{l}
L = \left| {5x - 2010} \right| + \left| {5x - 2020} \right|\\
= \left| {5x - 2010} \right| + \left| {2020 - 5x} \right| \ge \left| {5x - 2010 + 2020 - 5x} \right| = 10
\end{array}\)
Vậy
\(L \ge 10.\) Dấu “=” xảy ra
\(\Leftrightarrow (2020 - 5x)(5x - 2010) \ge 0\)
\(\Leftrightarrow 402 \le x \le 404.\) Do đó
\(\min L = 10 \Leftrightarrow 402 \le x \le 404\)
(có thể lập bảng xét giá trị tuyệt đối để giải).
b) Đặt
\({M_1} = \left| {x - 2015} \right| + \left| {x - 2018} \right|;{M_2} = \left| {x - 2016} \right| + \left| {x - 2017} \right|\)
Giải tương tự a) ta có:
\({{\mathop{\rm minM}\nolimits} _1} = 3 \Leftrightarrow 2015 \le x \le 2018\)
\(\min {M_2} = 1 \Leftrightarrow 2016 \le x \le 2017\)
Vậy
\(\min M = 4 \Leftrightarrow 2016 \le x \le 2017\)
c) Đặt
\(\left| {19x - 8} \right| = y\) thì
\(N = {y^2} - 10y + 25 + 1945 = {(y - 5)^2} + 1945 \ge 1945\)
Vậy
\(\min N = 1945 \Leftrightarrow y = 5 \Leftrightarrow \left| {19x - 8} \right| = 5\)
\(\Leftrightarrow x = \frac{{13}}{{19}};x = \frac{3}{{19}}.\)
Bài tập 3. Tìm giá trị lớn nhất của các biểu thức sau:
a)
\(P = 8 - \frac{{\left| {6 + 2y} \right|}}{5}.\) b)
\(Q = \frac{{2014}}{{\left| {7y - 5} \right| + 60}} - \frac{{1954}}{{60}}.\)
c)
\(T = \left| {x + 5} \right| - \left| {x + 2} \right|\)
Hướng dẫn giải – đáp số
a)
\(\max P = 8 \Leftrightarrow y = - 3\)
b) Với mọi y ta có:
\(\left| {7y - 5} \right| \ge 0 \Leftrightarrow \left| {7y - 5} \right| + 60 \ge 60\)
\(\Leftrightarrow \frac{1}{{\left| {7y - 5} \right| + 60}} \le \frac{1}{{60}}\)
\(\Leftrightarrow \frac{{2014}}{{\left| {7y - 5} \right| + 60}} \le \frac{{2014}}{{60}}\)
\(\Leftrightarrow \frac{{2014}}{{\left| {7y - 5} \right| + 60}} - \frac{{1954}}{{60}} \le \frac{{2014}}{{60}} - \frac{{1954}}{{60}} = 1\)
Vậy
\(\max Q = 1 \Leftrightarrow y = \frac{5}{7}\)
c) Với
\(x \le - 5\) thì
\(T = - x - 5 + x + 2 = - 3\)
Với
\(- 5 < x < - 2\) thì
\(T = x + 5 + x + 2 = 2x + 7\)
Do
\(- 5 < x < - 2\) nên
\(- 10 < 2x < - 4 \Rightarrow - 3 < T < 3\)
Với
\(x \ge - 2\) thì
\(T = x + 5 - x - 2 = 3\)
Vậy
\(\max T = 3 \Leftrightarrow x \ge - 2.\)
📚 Phần tiếp theo của tài liệu đã được tổng hợp trong file đính kèm, mời bạn tải về để đọc tiếp.
-----------------------
Dạng toán tìm giá trị lớn nhất, nhỏ nhất của biểu thức chứa giá trị tuyệt đối đòi hỏi học sinh vận dụng linh hoạt kiến thức đại số và khả năng phân tích, đánh giá biểu thức. Hy vọng hệ thống bài tập Toán 9 nâng cao có đáp án trong bài viết sẽ giúp các em củng cố phương pháp giải, tự tin chinh phục các câu hỏi vận dụng và vận dụng cao trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10.