Ôn thi vào 10 Bất phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối
Chuyên đề Toán 9 Bất phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối có đáp án
Bất phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối là dạng toán đại số đòi hỏi học sinh phải biết kết hợp điều kiện của ẩn với kỹ năng biến đổi và xét các trường hợp phù hợp. Trong quá trình ôn thi tuyển sinh vào lớp 10, việc thành thạo dạng toán này sẽ giúp các em xử lý tốt những câu hỏi vận dụng và nâng cao. Chuyên đề Ôn thi vào 10 Bất phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối tổng hợp kiến thức, phương pháp giải và bài tập thực hành, giúp học sinh củng cố kỹ năng và nâng cao khả năng tư duy toán học.
Cách giải Bất phương trình chứa ẩn trong dấu giá trị tuyệt đối
a) Dạng 1:
*
\(\left| {f(x)} \right| < \alpha \Leftrightarrow - \alpha < f(x) < \alpha \,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,(\alpha > 0)\)
*
\(\left| {f(x)} \right| < g(x) \Leftrightarrow - g(x) < f(x) < g(x)\)
b) Dạng 2:
*
\(\left| {f(x)} \right| > \alpha \Leftrightarrow \left[ \begin{array}{l}
f(x) > \alpha \\
f(x) < - \alpha
\end{array} \right.\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,(\alpha > 0)\)
*
\(\left| {f(x)} \right| > g(x) \Leftrightarrow \left[ \begin{array}{l}
f(x) > g(x)\\
f(x) < - g(x)
\end{array} \right.\)
c) Dạng 3:
\(\left| {f(x)} \right| > \left| {g(x)} \right| \Leftrightarrow {\left[ {f(x)} \right]^2} > {\left[ {g(x)} \right]^2}\)
Một số bất đẳng thức quan trọng về giá trị tuyệt đối
\(\left| a \right| + \left| b \right| \ge \left| {a + b} \right|\) xảy ra dấu đẳng thức:
\(ab \ge 0\)
và
\(\left| a \right| - \left| b \right| \le \left| {a - b} \right|\) xảy ra dấu đẳng thức:
\(ab \ge 0\) và
\(\left| a \right| \ge \left| b \right|\)
Các dạng bài tâp Bất phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối
Ví dụ 1: Giải các bất phương trình:
a) |4x - 5| < 25 b) |2x - 6| < x + 2
Tìm lời giải: Các bất phương trình có dạng
\(\left| {f(x)} \right| < \alpha\) và
\(\left| {f(x)} \right| < g(x)\). Do đó ta sử dụng định nghĩa về giá trị tuyệt đối để giải hoặc giải theo cách giải sau.
*
\(\left| {f(x)} \right| < \alpha \Leftrightarrow - \alpha < f(x) < \alpha {\rm{ }}(\alpha > 0)\)
*
\(\left| {f(x)} \right| < g(x) \Leftrightarrow - g(x) < f(x) < g(x)\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,\,(g(x) > 0)\)
Sau khi giải xong lưu ý khi tập hợp nghiệm: nghiệm bất phương trình
\(\left| {f(x)} \right| < \alpha\)
phải thỏa mãn đồng thời cả hai bất phương trình
\(f(x) < \alpha\) và
\(f(x) > - \alpha\); nghiệm bất phương trình |f(x)| < g(x) phải thỏa mãn đồng thời cả hai bất phương trình f(x) < g(x) và f(x) > -g(x)
Hướng dẫn giải – đáp số
a) Ta có:
|4x - 5| < 25 ⇔ -25 + 5 < 4x < 25 + 5
-20 < 4x < 30 ⇔ -5 < x < 7,5
b) Cách 1: Ta có |2x - 6| = 2x - 6nếu x≥3
|2x - 6| = 6 - 2x nếu x < 3
Vì thế:
* Nếu x≥3 thì |2x - 6| < x + 2 ⇔ 2x - 6 < x + 2
⇔ x < 8 => 3≤ x< 8
* Nếu x < 3 thì |2x - 6| < x + 2 ⇔ 6 - 2x < x + 2
⇔ -3x < -4
\(\Leftrightarrow x > \frac{4}{3} \Rightarrow \frac{4}{3} < x < 3.\)
Kết hợp ta được nghiệm của bất phương trình là
\(\frac{4}{3} < x < 8.\)
Cách 2: Ta có với x > -2 thì x + 2 > 0
Ta có:
\(\left| {2x - 6} \right| < x + 2 \Leftrightarrow - x - 2 < 2x - 6 < x + 2\)
\(\Leftrightarrow \left\{ \begin{array}{l}
2x - 6 < x + 2\\
2x - 6 > - x - 2
\end{array} \right. \Leftrightarrow \left\{ \begin{array}{l}
x < 8\\
3x > 4
\end{array} \right. \Leftrightarrow \left\{ \begin{array}{l}
x < 8\\
x > \frac{4}{3}
\end{array} \right.\)
Nghiệm của bất phương trình là
\(\frac{4}{3} < x < 8.\)
Ví dụ 2: Giải các bất phương trình:
a) |x - 4| > |3x + 9|
b) |x| - |x - 1| + |2x + 5| < 3x - 6
* Tìm cách giải: Các bất phương trình đã cho (viết tắt BPT) đều có nhiều biểu thức trong dấu giá trị tuyệt đối nhưng rời nhau. Ta lập bảng xét giá trị tuyệt đối của các biểu thức để giải bất phương trình.
Hướng dẫn giải – đáp số
Cách 1: Lập bảng xét giá trị tuyệt đối:
|
x |
-3 4 |
|
|x + 4| |
4 - x | 4 - x 0 x - 4 |
|
|3x + 9| |
-3x - 9 0 3x + 9 | 3x + 9 |
* Với x < -3 thì
\((1) \Leftrightarrow 4 - x > - 3x - 9 \Leftrightarrow x > - 6,5\)
* Với
\(- 3 \le x \le 4\) thì
\(BPT \Leftrightarrow 4 - x > 3x + 9 \Leftrightarrow x < - 1,25\)
* Với x >4 thì
\(BPT \Leftrightarrow x - 4 > 3x + 9 \Leftrightarrow x < - 6,5\) (loại)
Hợp hai khoảng nghiệm: -6,5 < x < -3 và
\(- 3 \le x < - 1,25\) ta được nghiệm của bất phương trình là -6,5 < x< -1,25
Chú ý: Ta còn cách giải khác đơn giản hơn dựa vào:
\(\left| {f(x)} \right| > \left| {g(x)} \right| \Leftrightarrow {\left[ {f(x)} \right]^2} > {\left[ {g(x)} \right]^2}\)
Cách 2: Bình phương hai vế ta có:
\(BPT \Leftrightarrow {x^2} - 8x + 16 > 9{x^2} + 54x + 81 \Leftrightarrow 8{x^2} + 62x + 65 < 0\)
\(\Leftrightarrow (4x + 5)(2x + 13) < 0 \Leftrightarrow - 6,5 < x < - 1,25\)
b) Lập bảng xét giá trị tuyệt đối:
|
x |
-1 0 2,5 |
|
|x| |
-x | -x 0 x | x |
|
|x + 1| |
-x - 1 0 x + 1 | x + 1 | x + 1 |
|
|2x - 5| |
5 - 2x | 5x - 2x | 5 - 2x 0 2x - 5 |
* Với
\(x < - 1.{\rm{ }}BPT \Leftrightarrow - x + x + 1 + 5 - 2x < 3x - 6\)
\(\Leftrightarrow - 5x < - 12 \Leftrightarrow x > 2,4\) (loại)
* Với
\(- 1 \le x < 0.{\rm{ }}BPT \Leftrightarrow - x - x - 1 + 5 - 2x < 3x - 6\)
\(\Leftrightarrow - 7x < - 2 \Leftrightarrow x > \frac{2}{7}\) (loại)
* Với
\(0 \le x < 2,5.{\rm{ }}BPT \Leftrightarrow x - x - 1 + 5 - 2x < 3x - 6\)
\(\Leftrightarrow - 5x < - 10 \Leftrightarrow x > 2\)
* Với
\(x \ge 2,5.{\rm{ }}BPT \Leftrightarrow - x - x - 1 + 2x - 5 < 3x - 6 \Leftrightarrow - 3x < 0\) (đúng với mọi x )
Vậy nghiệm của bất phương trình là x > 2.
Ví dụ 3. Giải các bất phương trình:
a) ||x - 4| - 6| -8 > 2 b) ||2x - 3| - 11 | + 5 < 6
Hướng dẫn giải – đáp số
a) BPT
\(\Leftrightarrow \left| {\left| {x - 4} \right| - 6} \right| > 10 \Leftrightarrow \left[ \begin{array}{l}
\left| {x - 4} \right| - 6 > 10\\
\left| {x - 4} \right| - 6 < - 10
\end{array} \right. \Leftrightarrow \left[ \begin{array}{l}
\left| {x - 4} \right| > 16\\
\left| {x - 4} \right| < - 4\,\,\,\left( L \right)
\end{array} \right.\)
\(\Leftrightarrow \left[ \begin{array}{l}
x - 4 > 16\\
x - 4 < - 16
\end{array} \right. \Leftrightarrow \left[ \begin{array}{l}
x > 20\\
x < - 12
\end{array} \right.\)
b) BPT
\(\Leftrightarrow \left| {\left| {2x - 3} \right| - 11} \right| < 1 \Leftrightarrow - 1 < \left| {2x - 3} \right| - 11 < 1\)
\(\Leftrightarrow \left\{ \begin{array}{l}
\left| {2x - 3} \right| < 12\\
\left| {2x - 2} \right| > 10
\end{array} \right. \Leftrightarrow \left\{ \begin{array}{l}
- 12 < 2x - 3 < 12\\
\left[ \begin{array}{l}
2x - 2 > 10\\
2x - 2 < - 10
\end{array} \right.
\end{array} \right. \Leftrightarrow \left\{ \begin{array}{l}
- 4,5 < x < 7,5\\
\left[ \begin{array}{l}
x > 6\\
x < - 4
\end{array} \right.
\end{array} \right.\)
Hợp nghiệm ta được nghiệm của BPT là
\(\left[ \begin{array}{l}
6 < x < 7,5\\
- 4,5 < x < - 4
\end{array} \right.\)
Bài tập vận dụng bất phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối
Bài tập 1. Giải các phương trình:
a)
\(\left| {\frac{x}{2} - \frac{6}{5}} \right| = x - \frac{{16}}{5}.\) b)
\(x - \frac{{2x + 1}}{5} = 2 - \frac{{\left| {3x - 4} \right|}}{2}.\)
Bài tập 2. Giải các bất phương trình:
a)
\(\left| {{x^2} - 4x + 2} \right| < 14.\) b)
\(\left| {x - 3} \right| < {x^2} + 2x + 3.\)
c)
\(\left| {2x - 5} \right| \le \frac{{2x + 5}}{3}.\)
Bài tập 3. Giải các bất phương trình:
a) 2|5x - 1| > 5x + 1 b)
\(\left| {\frac{1}{{x - 2}} + 1} \right| > 3.\)
c)
\(\left| {\frac{{2x}}{{x + 3}} - 1} \right| > 2.\) d)
\(\left| { - {x^2} - 2x - 2016} \right| \ge {x^2} + 2018.\)
Bài tập 4. Giải các bất phương trình:
a)
\(\frac{{\left| {2x - 3} \right|}}{{2 + 5 + 8 + ... + 89}} \ge \frac{1}{{91}}.\) b)
\(2 - x \le \left| {{x^2} - 4} \right|.\)
c) |4x + 5| > x2 - 2x + 5 d) -2|3x - 5| > x2 - x + 1
Bài tập 5. Giải các bất phương trình:
a) |x + 5| > |x - 3| b) |x - 5| + |x - 6| > 3x - 11
Bài tập 6: Giải các bất phương trình và biểu diễn nghiệm trên trục số:
a) |2x - 7| > 15 b)
\(\left| {\frac{{2x + 3}}{{x - 1}}} \right| > 1\) (với
\(x \ne 1)\)
c) |x2 - 3| > 5 - 2x
📄 Do dung lượng nội dung lớn, tài liệu chi tiết được cung cấp dưới dạng file tải về.
--------------------------------
Làm chủ phương pháp giải bất phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối sẽ giúp học sinh tự tin hơn khi gặp các bài toán đại số có nhiều trường hợp cần xét. Hy vọng chuyên đề Toán 9 ôn thi vào 10 này sẽ giúp các em hiểu rõ cách xử lý dấu giá trị tuyệt đối, rèn luyện kỹ năng giải toán và chuẩn bị kiến thức vững vàng cho kỳ thi tuyển sinh lớp 10.